باز کردن منو اصلی

ابو جعفر، محمد بن عثمان بن سعید عمری دومین نایب از نواب خاصه است که بعد از مرگ پدرش عثمان بن سعید در سال ۲۵۷ ه. ق، به نیابت امام دوازدهم شیعیان منصوب شد. وی این «منصب» را به مدت ۴۸ سال و تا زمان مرگ در بغداد به سال ۳۰۴ یا ۳۰۵ ه. ق، عهده‌دار بود.[۱] او در بین نواب اربعه،‌ طولانی‌ترین مدت زمان نیابت را داراست.[۲]

مهدویت
Imam-mahdi.png
زندگی
نسبنرجس خاتون (مادر) • حسن عسکری (پدر)
مهدیزندگی • غیبت • غیبت صغری • غیبت کبری • ظهور • رجعت
نام‌هابقیةالله • قائم آل محمد • صاحب‌الزمان • ولی عصر
شخصیت‌ها
نواب اربعهعثمان بن سعید • محمد بن عثمان • حسین بن روح نوبختی • علی بن محمد سمری
شخصیت‌های ظهورسفیانی • شیصبانی • ابقع • اصهب • سید قمی • سید خراسانی • شعیب بن صالح • سید یمانی • مصری • سید حسنی • نفس زکیه
مدّعیان مهدویت
(متمهدی)
ابومحمد شریعی • محمد نوربخش • محمد احمد • سید علی‌محمد باب • حسین منصور حلاج • محمد بن نصیر نمیری • محمد بن علی شلمغانی • ابوطاهر محمد بن علی بن هلال • احمد بن هلال کرخی  • محمد جونپوری  • سید محمد مشعشع • محمد قحطانی
مکان‌ها
منسوب به مهدیسامرا • سرداب مقدس • مسجد سهله • مسجد جمکران • مسجد کوفه • مهدیه
مرتبط با ظهوروادی یابس • بیت‌المقدس • بیداء • وادی‌السلام • مسجد حله
زیارات
دعای عهد • دعای ندبه • زیارت آل یاسین • دعای فرج
نشانه‌های ظهور
خروج سفیانی • صیحه آسمانی • قیام یمانی • قیام خراسانی • خروج سید حسنی • کشته‌شدن نفس زکیه • نبرد قرقیسیا
آثار مرتبط
الغیبة • الغیبة (طوسی) • الغیبة (نعمانی) • کمال‌الدین و تمام‌النعمة • دارالسلام • نجم‌الثاقب • العقبری الحسان • ملاحم و الفتن • بحارالانوار • مکیال‌المکارم • عصرالظهور • صحیفه مهدیه • توقیع
موعود در دیگر ادیان
ماشیح • سوشیانس • فارقلیط • مهر/میترا • هوشیدر • هوشیدرماه • کریشنا • ویشنو
مفاهیم وابسته
فرجام‌شناسی اسلامی • آخرالزمان • دجال • انتظار  • رخدادهای پس از ظهور • انتظار مکتب اعتراض • ظهور بسیار نزدیک است • نهی توقیت

زندگی‌نامهویرایش

محمدبن عثمان، دومین نایب خاص حجت بن الحسن بود که پیش از وی، پدرش عثمان بن سعید، نایب خاص بودند. از آنجا که درباره زندگی نواب اربعه،‌ مطالب کمی در منابع دست اول بیان شده‌است، زندگی آنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.[۳]

محمدبن عثمان، همچون پدرش، مورد اعتماد و مقرّب نزد امام غایب بودند. از شیخ طوسی نقل شده است[۴] که وی نزد امام دوازدهم، مقامی بزرگ داشته است و شیعه بر عدالت، تقوا و امانت او اتفاق نظر داشتند.[۵] پدرش، عثمان بن سعید، هنگام مردن دربارهٔ او چنین بیان می‌کند: «پس از من فرزندم جانشین و نایب امام است».[۲]

ابوعلی احمدبن اسحاق نقل می‌کند از حسن عسکری پرسیدم: «احکام دین را از چه شخصی بگیرم و گفته چه کسی را بپذیرم؟» آن امام در پاسخ چنین گفت: «عثمان بن سعید و پسرش، هر دو موثق هستند هر چه آنها به تو برسانند، از من می‌رسانند و آنچه به تو بگویند از جانب من می‌گویند. پس از آنها بشنو و اطاعت کن؛ زیرا آنها موثق و امین هستند».[۶] در منابع روایی شیعه آمده‌است که حسن عسکری،‌ از نیابت محمد بن عثمان برای فرزندش حجت بن الحسن خبر داده‌است.[۲]

شیعه ۱۲ امامی معتقد است حجت بن الحسن، پس از پدر محمد بن عثمان، او را برای نیابت خاص انتخاب کرد و در نامه‌ای درگذشت پدرش را به او تسلیت گفت.[۷][۲]

وی پس از ۴۸ سال نیابت حجت بن الحسن،‌ در جمادی الاولی سال ۳۰۴ یا ۳۰۵ ه.ق در بغداد از دنیا رفت. وی قبل از مرگش، برای خود مقبره‌ای تهیه دید و بعد از مرگش در کنار پدرش مدفون شد.[۲] برخی در مدت زمان نیابتش تردید کرده و آن را ۴۰ سال می‌دانند.[۸]

آثارویرایش

نایب دوم حجت بن الحسن کتاب‌هایی در فقه نگاشت که مطالب آنها از حسن عسکری و حجت بن الحسن است.[۲]

یکی از آثار ایشان «الاشربه» در ابواب فقه است. ام‌کلثوم، دختر عثمان بن سعید می‌گوید: «این کتاب به وصیت پدرم به دست ابوالقاسم، حسین بن روح نوبختی (سومین سفیر) رسید و پس از آن بر طبق وصیت وی به دست چهارمین نایب خاص رسید. کتاب وی به دست ما نرسیده است و ممکن است به اثر ناملایمات روزگار از بین رفته باشد.»

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. فرهنگ فارسی معین صفحهٔ ۱۹۱۷
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ علی‌اصغر رضوانی، غیبت صغری،‌ قم: مسجد جمکران، ص۳۴.
  3. علی‌اصغر رضوانی، غیبت صغری،‌ قم: مسجد جمکران، ص۲۹.
  4. شیخ طوسی، الغیبة، ص ۳۲، تهران، مکتبة نینوی، بی‌تا.
  5. ر. ک: مهدی پیشوایی، سیره پیشوایان، ص ۶۷۸، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۳۷۸ ش.
  6. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج ۵۱، ص ۲۴۸، دوم، بیروت، مؤسسه الرماء، ۱۴۰۳ق.
  7. شیخ طوسی، الغیبه، ص ۲۱۹ – ۲۲۰.
  8. صدر، تاریخ الغیبة، ۱۴۱۲، ج ۱، ص ۴۰۴

پیوند به بیرونویرایش