مدرسه عالی شهید مطهری

(تغییرمسیر از مدرسه سپهسالار)

مدرسه عالی شهید مطهری با نام سابق مدرسه علمیه سپهسالار یکی از بزرگترین و قدیمی‌ترین مدرسه‌های علمیه تهران است که قدمت آن از سده ۱۳ (قمری) است.

مدرسه علمیه و دانشگاه شهید مطهری
Shahid motahari university.png
سردر مدرسه عالی و دانشگاه شهید مطهری
سردر مدرسه عالی و دانشگاه شهید مطهری
تأسیس ۱۲۶۵ خورشیدی
نوع دانشگاه عمومی
بنیانگذار میرزا حسین خان سپهسالار
هیئت امنا محمد امامی کاشانی، غلامحسین ابراهیمی دینانی، سید مصطفی محقق داماد، مسعود اوسطی، سید ابوالقاسم نقیبی، سید صادق موسوی
معاون آموزشی ابوالقاسم نقیبی
معاون دانشجویی موسوی هوایی
معاون پژوهشی محسن رحمانی‌تبار
ارائه دهنده رشته‌های فقه و حقوق اسلامی، فقه و حقوق جزا، فقه و حقوق خصوصی، فقه و حقوق خانواده، فلسفه و کلام اسلامی، فلسفه و حکمت اسلامی، شیعه‌شناسی، فلسفه تطبیقی، کلام اسلامی، روانشناسی اسلامی، علوم و معارف اسلامی (در دبیرستان)
مکان تهران، ایران
نام مستعار مدرسه عالی
وابسته به مدرسه عالی شهید مطهری
وب‌گاه motahari.ac.ir
مسجد مدرسه عالی شهید مطهری (سپهسالار)
شبستان تابستانی و بخشهایی از مدرسه عالی

پیشینهویرایش

ساختمان بنای بیشتر مدرسه در دوران ناصرالدین شاه قاجار در ۱۲۹۶ ه‍.ق (۱۲۵۷ خورشیدی) توسط وزیر خارجه و جنگ وقت میرزا حسین خان سپهسالار (که پیشتر سابقهٔ صدارت عظمی نیز داشته) شروع شد و پس از مرگ وی برادرش میرزا یحیی خان مشیرالدوله ساختمان آن را به اتمام رسانید. مدرسهٔ سپهسالار در جنوب کاخ بهارستان در ضلع شرقی میدان بهارستان ساخته شد و تمامی این بناهای تاریخی در قسمتی از اراضی باغ سردار ساخته شده‌است. باغ سردار در زمان فتحعلی شاه توسط محمدحسن خان سردار ایروانی ایجاد شده‌است.[۱] بعد از فوت سردار حسن‌خان باغ را قطعه‌قطعه کردند و فروختند. قسمتی از اراضی باغ را حاج علی خان حاجب‌الدوله (اعتمادالسلطنه اول) خرید و بعدها چون احتیاج به پول داشت پنج دانگ و نیم از اراضی را نزدپاشاخان امین‌الملک از پیشخدمت‌های خاصه ناصرالدین شاه گروه گذاشت. حاجب‌الدوله چون نتوانست پول دریافتی را در وقت مناسب پرداخت کند میرزا حسین‌خان سپهسالار آن پول را پرداخت و به جای پنج دانگ و نیم تمام شش دانگ زمین را تصرف کرد. سپهسالار صدراعظم وقت که مردی متمول بود و فرزندی نداشت نگران بود بعد از مرگ اراضی و ثروتش را ناصرالدین شاه تصاحب کند برای همین در کنار ساختن کاخ بهارستان برای خود در جنوب آن نیز مسجد و مدرسهٔ سپهسالار را بنا کرد.[۲]

دربارهٔ ساخت مدرسه نوشته‌اند:

حاجی میرزا حسین‌خان مشیرالدوله سپهسالار اعظم فرزند میرزا نبی‌خان امیر دیوان، مدرسه و مسجد مشهور به سپهسالار را در ۱۲۹۶ ه‍.ق شروع به بنا نمود. در شوال ۱۲۹۷ وقف‌نامه را مسوده کرده و در منزل شخصی ایشان در حضور حاج آقا محمد نجم‌آبادی اجرای صیغه شده و در ۱۲۹۹ بعد از فوت سپهسالار وقف‌نامه مسجل و به امضای علمای محضر مذکور و دیگران رسیده که مدلول وقف‌نامه هم حاکی است. در ۱۲۹۷ که سپهسالار از امور لشکری و کشوری و وزارت خارجه برکنار گردید و به حکومت قزوین مأمور شده در این موقع هم مشغول ساختمان مدرسه بوده و در اوایل ۱۲۹۸ مجدداً به تهران آمده و بنای مقدماتی و بعضی از قسمت‌های مدرسه را بالا برده که مأمور خراسان و والی آن‌جا و نایب التولیه گردیده در ۲۱ ذیحجه ۱۲۹۸ در سن ۵۷ سالگی در خراسان درگذشت. بعد از سپهسالار یحیی‌خان مشیرالدوله برادر ارشد او با اهتمام مخصوص دولت وقت در امر تکمیل بنا مبادرت کرده قسمت‌های عمده آن را تا ۱۳۰۲ و بقیه را تا زمان وفات خود در ۱۳۰۹ انجام می‌دهد.

[۳]

املاک بسیاری بر مدرسه وقف شده‌است و تولیت آن به موجب وقف‌نامه با پادشاه عصر است. مدرسهٔ سپهسالار مشتمل بر مسجد سپهسالار، مکتب‌خانه و کتابخانه‌است. کتابخانهٔ آن به دلیل داشتن نسخ خطی بی‌نظیر اهمیت خاصی دارد. این بنا زمانی محل دانشکدهٔ معقول و منقول، مؤسسهٔ وعظ و خطابه، و فرهنگستان ایران بود. ورودی اصلی مدرسه در خیابان میدان بهارستان واقع شده‌است. مجموعهٔ این بنای باشکوه (مدرسه و مسجد) مشتمل است بر جلوخان، سردر، دهلیز، حجره‌های دوطبقه، چهار ایوان، گنبد عظیم و شبستان (چهلستون)، هشت گلدسته، منارهٔ کاشیکاری و مخزن کتابخانه. شاهکاری از معماری و کاشیکاری مشهور به هفت‌کاسه (طاق معلق) در آن به یادگار مانده‌است، و از لحاظ کاشی‌های مصور خشتی رنگارنگ و نیز حجاری ستون‌های یکپارچه و سنگ‌های ازاره به این بنا برجستگی خاصی داده‌است.

در سال ۱۳۵۸ و پس از کشته شدن مرتضی مطهری نام آن به مدرسه عالی شهید مطهری تغییر یافت و اداره آن از طرف سید روح‌الله خمینی به محمد امامی کاشانی سپرده شد. در ۲۴ فروردین ۱۳۸۹، شورای عالی انقلاب فرهنگی، نام مدرسه عالی را به دانشگاه تغییر داد. این تغییر با مخالفت بسیاری از دانش‌آموختگان مدرسهٔ عالی شهید مطهری مواجه شد.[نیازمند منبع]

تحصیل در دانشگاه شهید مطهریویرایش

مدرسه عالی شهید مطهری در مقطع لیسانس در رشته‌های: ۱_فقه و حقوق اسلامی ۲_فلسفه و حکمت اسلامی۳_فلسفه وکلام اسلامی ۴_روانشناسی اسلامی درشهرهای تهران، مشهد، یزد و زاهدان و در مقطع فوق لیسانس در رشته‌های ۱_فقه و حقوق خصوصی ۲_ فقه و حقوق جزا ۳_ فقه و حقوق اسلامی۴_ فلسفه و حکمت اسلامی و مقطع دکتری تخصصی (phd) دررشته‌های: ۱_فقه و حقوق خصوصی ۲_فقه و حقوق جزا ۳_فلسفه تطبیقی۴_کلام اسلامی به صورت غیر متمرکز (ابتدا آزمون سراسری، آزمون کتبی ورودی خود دانشگاه، سپس مصاحبه علمی و گزینش) دانشجو می‌پذیرد. در این دانشگاه دانشجویان پسر و دختر به صورت جدا و در دو مکان مجزا تحصیل می‌کنند و (دروس رشته فقه) و (دورس رشته حقوق) به‌طور تلفیقی به دانشجویان ارائه می‌گردد، لذا دانش آموختگان آن از صلاحیت‌های لازم علمی و اجرایی درهر دو زمینه برخوردار خواهند بود. به علاوه دانشجویان پذیرفته شده در این دانشگاه طلاب علوم دینی محسوب شده و در مقطع لیسانس پس از پایان دوره تحصیلی، (درصورت تکمیل دروس باقی مانده حوزوی در دانشگاه شهید مطهری) مدرک سطح یک حوزه و در مقطع فوق لیسانس (درصورت تکمیل دروس باقی مانده) مدرک سطح دو حوزه دریافت می‌نمایند. همچنین برادران در صورت تمایل در پایان تحصیلات می‌توانند ملبس به لباس مقدس روحانیت شوند.

این دانشگاه همچنین در معاونت آموزش متوسطه به آموزش دانش‌آموزان در مقاطع متوسطه اول و دوم (راهنمایی و دبیرستان) تحت عنوان «دبیرستان‌های علوم و معارف اسلامی شهید مطهری» می‌پردازد.[۴]

افرادویرایش

رؤسا (تولیت)ویرایش

 
سید حسن مدرس تولیت دو دوره مدرسه عالی
 
محمد امامی کاشانی تولیت مدرسه عالی و ریاست دانشگاه از ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون

بر اساس وقف نامه، امر تولیت مادام الحیاة با خود میرزا حسین‌خان سپهسالار بوده اما در عین حال وی برای آنکه تا زنده است از گزند درباریان در امان باشد، تولیت را در زمان حیات خود به شاهزاده اعتضادالسلطنه، وزیر علوم واگذار نمود. بعد از سپهسالار، حاکم عصر، متولی آن محسوب می‌شود که به پاس حفظ احترام حاکم، مقرر شده که حاکم عصر هرکه را که صلاح بداند از جانب خود به نیابت تولیت منصوب کند. اما از سال ۱۳۰۹ خورشیدی نیابت تولیت به وزیران فرهنگ وقت واگذار شد. بعد از تعطیلات شهریور ۱۳۲۰ امور مدرسهٔ عالی دچار رکود شد تا اینکه در سال ۱۳۲۸ دانشگاه اسلامی در این مدرسه تشکیل گردید. پس از شکل‌گیری نهادهای آموزش عالی در کشور، این مدرسهٔ عالی به دانشکدهٔ معقول و منقول وابسته به دانشگاه تهران تحول یافت.

بعد از درگذشت سپهسالار، افراد زیر به ترتیب نیابت تولیت یا سرپرستی یافتند:

  • میرزا یحیی خان مشیر الدوله، برادر سپهسالار، تا سال ۱۳۰۹ (قمری) متصدی کارفرما بود.
  • غلامعلی امین همایون، نخستین کسی که از طرف ناصرالدین شاه به نیابت تولیت معین شد. از ۱۳۰۹ تا ۱۳۱۳ (قمری)
  • میرزا ابوالفضل کلانتر تهرانی. از ۱۳۱۳ تا ۱۳۱۶ (قمری)
  • موثق الملک سید علی بن حسین لواسانی، وزیر صندوقخانه، ۱۳۴۶ (قمری)
  • میرزا کاظم تبریزی، از علمای تبریز و داماد مظفرالدین شاه، از ۱۳۱۶ تا ۱۳۲۴ (قمری)
  • سید جواد ظهیرالاسلام، از ۱۳۲۴ تا ۱۳۲۷ (قمری)
  • صدر الدوله، از ۱۳۲۷ تا ۱۳۲۹ (قمری)
  • عبدالحسین ظهیر همایون، پسر صدر الدوله، ۱۳۲۹ (قمری)
  • مشیر اکرم، فرزند میرزا موسی وزیر، رجب و شعبان ۱۳۲۹ (قمری)
  • عبدالعلی نجم الدوله، از ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۰ (قمری)
  • سید حسن مدرس، از ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ (قمری)
  • موثق الملک لواسانی (برای بار دوم)، ۱۳۳۲ (قمری)
  • سید جواد ظهیرالاسلام (برای بار دوم)، از ۱۳۳۲ تا ۱۳۳۴ (قمری)
  • آقا میر محمد (محسن) صدر العلماء، پسر سید محمد باقر، از ۱۳۳۵ تا ۱۳۶۶ (قمری)
  • لطفعلی خان قوام السلطنه، ۳ ماه از ۱۳۳۶ (قمری)
  • سلیمان خان عضدالملک، از ۱۳۳۶ تا ۱۳۳۷ (قمری)
  • قوام السلطنه (برای بار دوم)، از ۱۳۳۸ تا ۱۳۳۹ (قمری)
  • موثق الدوله، ۱۳۳۹ (قمری)
  • حاج شیخ محمد معروف به ابن الشیخ، از ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۰ (قمری)
  • موثق الملک (برای بار سوم)، ۱۳۴۲ (قمری)
  • سید جواد ظهیرالاسلام (برای بار سوم)، از ۱۳۴۲ تا ۱۳۴۴ (قمری)
  • سید حسن مدرس (برای بار دوم)، از ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۷ (قمری)
  • صادق مستشارالدوله، از ۱۳۴۷ تا ۱۳۴۹ (قمری)
  • از سال ۱۳۴۹ (قمری) مطابق با بهمن ۱۳۰۹، تا شهریور ۱۳۲۲، دو وزیر فرهنگ وقت، نایب التولیه بوده‌اند. علی اصغر حکمت اولین آنان بود که در شهریور ۱۳۱۲، تولیت مدرسهٔ عالی را بر عهده گرفت و در پنجم شهریور ۱۳۲۲، محسن صدر، وزیر دادگستری به نیابت تولیت مدرسهٔ عالی منصوب شد.
  • سید جواد ظهیرالاسلام (برای بار چهارم)، از ۱۳۲۵ تا ۱۳۲۹ (خورشیدی).
  • سیدالعراقین، ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۰ (خورشیدی).
  • مسعود کیهان، از ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۴ (خورشیدی).
  • سید جواد ظهیرالاسلام (برای بار پنجم)، از ۱۳۳۴ تا ۱۳۴۰ (خورشیدی).
  • محمدعلی علامه وحیدی، از ۱۳۴۴ تا ۱۳۵۷ (خورشیدی).
  • پس از پیروزی انقلاب اسلامی به حکم سید روح‌الله خمینی مدرسهٔ عالی سپهسالار به عنوان یک دانشگاه علوم اسلامی با نام مدرسهٔ عالی شهید مطهری زیر نظر امامی کاشانی به فعالیت خود ادامه داد و تا به امروز این مسجد و مدرسهٔ عالی فعالیت خود را گسترش داده‌است.

برخی دانش‌آموختگانویرایش

از فارغ التحصیلان این مجموعه می‌توان از افراد زیر نام برد:

منابعویرایش

  1. ابراهیم تیموری، «چهارراه سرچشمه تهران» مجلهٔ بخارا، شمارهٔ ۷۶، مرداد و شهریور ۱۳۸۹، ص ۱۳۵.
  2. ابراهیم تیموری، «چهارراه سرچشمه تهران» مجلهٔ بخارا، شمارهٔ ۷۶، مرداد و شهریور ۱۳۸۹، ص ۱۳۵–۱۳۷.
  3. به نقل از مقالهٔ ابراهیم تیموری، «چهارراه سرچشمه تهران» مجلهٔ بخارا، شمارهٔ ۷۶، مرداد و شهریور ۱۳۸۹، ص ۱۴۱–۱۴۴.
  4. «معرفی مدارس علوم و معارف اسلامی شهید مطهری». مدارس علوم و معارف اسلامی شهید مطهری. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۰۶.

منابع و پیوند به بیرونویرایش