باز کردن منو اصلی

مسجد شاه (مسجد سلطانی، مسجد امام خمینی) یکی از بناهای دوره قاجار است که در منطقه بازار تهران قرار دارد.

مسجد شاه
Mezquita Shah, Teherán, Irán, 2016-09-17, DD 48.jpg
ناممسجد شاه
کشور ایران
استاناستان تهران
شهرستانتهران
اطلاعات اثر
نام محلیمسجد شاه/مسجد امام
نام‌های قدیمیمسجد سلطانی
کاربریمذهبی
دیرینگیدوره قاجار
دورهٔ ساخت اثردوره قاجار
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۱۶۶۷
تاریخ ثبت ملی۱ مهر ۱۳۶۳

این مسجد که پس از انقلاب ۱۳۵۷ به نام مسجد امام یا مسجد امام خمینی شهرت دارد، یکی از آثار ملی ایران است و در تاریخ ۱ مهر ۱۳۶۳ با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۷ به ثبت رسیده‌است.[۱]

تاریخچهویرایش

این مسجد با قدمتی در حدود ۱۸۰ سال از زیباترین مساجد تاریخی تهران است. بانی آن فتحعلی‌شاه قاجار (۱۲۱۲–۱۲۵۰ هـ. ق) بود و از این رو در آغاز آن را مسجد شاه می‌نامیدند. بنابر شواهد تاریخی این مسجد دومین مسجد جامع بزرگ تهران بعد از مسجد جامع بازار یا جامع عتیق بود. [۲]

بنابر کاشی‌نوشته‌ها و کتیبه‌هایی که در ایوان جنوبی مسجد به جای مانده، زمان تقریبی شروع ساخت آن سال ۱۲۱۲ یا ۱۲۲۴هـ. ق است. در سال ۱۳۰۷هـ. ق به دستور ناصرالدین‌شاه قاجار درِ اصلی در جهت شمال تعمیر و نیز به دستور وی دو مناره در دو طرف گل‌دسته مسجد ساخته شد؛ بنابراین تکمیل‌کننده اصلی آنرا می‌توان ناصرالدین‌شاه قاجار نامید.[۲]

مشخصات بناویرایش

این مسجد، بنایی چهار ایوانی است که شبستان‌های اصلی آن در جبهه جنوبی قرار دارد و معماری کلی و نیز پاره‌ای از جزئیات آن از مسجد وکیل شیراز گرفته شده و در طراحی و ساخت آن مانند سایر ابنیه آن زمان هنرمندان شیرازی دست داشته‌اند.[۲]

ساختمان این مسجد فضایی‌ست مربعی با تقارن نقطه‌ای و حیاط مرکزی، با چرخشی ملایم نسبت به بافت شهر برای استقرار در امتداد قبله است. ۴ ایوان در وسط ۴ ضلع، گنبدخانه در ضلع جنوبی، ۳ شبستان اصلی در کنج‌ها و حوض مربعی در مرکز حیاط مسجد قرار دارند.[۱]

مساجد مشابهویرایش

مسجد سلطانی تهران همراه با مسجد سلطانی بروجرد و مسجد سلطانی قزوین از ساخته‌های دوران فتحعلی‌شاه قاجار هستند اما مسجد سلطانی بروجرد از دو نمونه دیگر بزرگتر و قدیمی‌تر است.[۳]

وقایع مهم در مسجدویرایش

 
موقعیت مسجد شاه در تهران دوره قاجار در جنوب‌شرقی تصویر (جنوب کاخ گلستان) دیده می‌شود

در تاریخ ۲۰ آذر ۱۲۸۴، علاءالدوله دستور به چوب بستن و تحقیر عمومی دو تن از بازاریان به بهانه بالا بودن قیمت قند کرد. حکم فلک حاجی سید هاشم قندی و حاجی سید اسماعیل خان در حیاط مسجد شاه انجام شد که واکنش اعتراضی بازار تهران[۴] و آغاز جنبش مشروطه در تهران را به همراه داشت.[نیازمند یادکرد]

حاج‌علی رزم‌آرا، نخست‌وزیر وقت ایران در روز ۱۶ اسفند ۱۳۲۹ در مسجد شاه به ضرب گلوله یکی از اعضای فدائیان اسلام ترور شد.[۵]

نگارخانهویرایش

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۶ اکتبر ۲۰۱۹.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «مسجد امام خمینی(ره) با قدمتی ۱۸۰ ساله از زیباترین مساجد تاریخی تهران». خبرگزاری شبستان. ۲۰۱۸-۰۳-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۱۶.
  3. «مسجد امام خمینی (ره) (سلطانی) بروجرد». اداره میراث فرهنگی بروجرد. دریافت‌شده در ۲ آذر ۱۳۹۱.. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)[پیوند مرده]
  4. کسروی، احمد (۱۳۶۳). تاریخ مشروطه ایران. اول. تهران: امیرکبیر. صص. ۵۸–۵۹.
  5. علوی، حمید. «قتل رزم‌آرا؛ صد سال ترور سیاسی در ایران». بی‌بی‌سی فارسی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ مارس ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۶-۱۴.

پیوند به بیرونویرایش