باز کردن منو اصلی

در زبان فارسی کلاسیک، همچون فارسی میانه، علاوه بر مصوت‌های /uː/ و /iː/، که در عربی هم بود و به‌ترتیب با حروف واو و یاء نوشته می‌شد، دو مصوت /oː/ و /eː/ نیز وجود داشت که آن‌ها را نیز از این جهت که کشیده بودند، با این حروف می‌نوشتند. به «واو» و «یا»یِ نخست معروف و به «واو» و «یا»یِ دوم مجهول می‌گویند. در فارسی ایران تفاوتِ تلفظی میان «واو» معروف و «واو» مجهول، و «یا»یِ معروف و «یا»یِ مجهول، تحت تأثیر خط و علوم عربی از بین رفت و مجهول‌ها مانند معروف‌ها تلفظ می‌شوند. در فارسی افغانستان، تلفظ کلاسیکِ «واو» و «یا»یِ مجهول حفظ شده‌است. در فارسی تاجیکی، در بیشینهٔ کلمات، تفاوت در تلفظ معروف و مجهول حفظ شده‌است، گرچه با کیفیت و کمّیتی متفاوت با آنِ کلاسیک: «واو» معروف [u] یا [uː]، «یا»یِ معروف [iː] یا [i]، «واو» مجهول [ʉ]، و «یا»یِ مجهول [e] تلفظ می‌شود. در الفبای تاجیکی، «واو» معروف با у (لاتین: u)، «واو» مجهول با ӯ (لاتین: ū)، «یا»یِ معروف با и یا ӣ (لاتین: i یا ī)، و «یا»یِ مجهول با е یا є (لاتین: e) نوشته می‌شود.

در اشعار کلاسیک فارسی، «واو» و «یا»یِ معروف با «واو» و «یا»یِ مجهول هم‌قافیه نمی‌شده‌است.

مقایسهٔ چند واژهٔ فارسی دارای «واو» و «یا»یِ معروف و مجهول
واژه فارسی کلاسیک فارسی افغانستان فارسی ایران فارسی تاجیکی
واو معروف دود /duːd/ /duːd/ /duːd/ /dud/
واو مجهول روز /roːz/ /roːz/ /ruːz/ /rʉz/
یای معروف شیر (خوردنی) /ʃiːɾ/ /ʃiːɾ/ /ʃiːɾ/ /ʃiɾ/
گرمی (با یای نسبت) /gaɾmiː/ /gæɾmiː/ /gæɾˈmiː/ /gaɾmi/
یای مجهول ریگ /reːg/ /reːg/ /riːg/ /reg/
مردی (با یای نکره) /maɾdeː/ /mæɾdeː/ /ˈmæɾdiː/ /maɾde/

منابعویرایش

  • برجیان، حبیب (پاییز ۱۳۷۸). «ساختمان خط تاجیکی». نامهٔ فرهنگستان. ۹ (۱۳): صص۱۰۳–۱۱۶.
  • وحید دستگردی، محمد (مهر ۱۳۰۷). «واو و یاء». ارمغان. ۹ (۷): صص۳۸۵–۳۹۴.
  • MacKenzie, D. N. (1986). A Concise Pahlavi Dictionary. London: Oxford University Press. ISBN 0197135595.
  • Perry, John (July 20, 2009). "Tajik ii. Tajik Persian". Encyclopædia Iranica. Retrieved February 20, 2013.