ملا هادی سبزواری

شاعر و فیلسوف ایرانی

هادی سبزواری (۱۲۱۲–۱۲۸۹ هجری قمری) دانشمند علوم اسلامی و فیلسوف و عارف و شاعر و فقیه ایرانی است. هادی غزل‌های حکمی و عرفانی سروده‌است و در شعر «اسرار» تخلص می‌کرد.[۱][۲] و مجموعه ای از منطق، الهیات و طبیعیات و علم النفس را به صورت منظوم فراهم آورده و آن را شرح کرده‌است. این کتاب شرح المنظومه نام گرفته‌است.[۳]

هادی سبزواری
MollaHadiSabzvari.jpg
عنوانعلامه دهر. حاجی. خاتم الفلاسفه. اعظم الفلاسفه. فقیه. اعظم العرفا. استاد الحکما. استاد المتالهین
اطلاعات شخصی
زاده۱۲۱۲ هجری/۱۷۹۷ -میلادی در سبزوار
درگذشته۱۲۸۹ هجری / ۱۸۷۳ -میلادی در سبزوار
قومیتایرانی
دورانسده سیزدهم هجری
منطقهسبزوار
مذهبشیعه
آثار معروفاسرار الحکم. انبراس فی اسرار الاساس. منظومه حکمت و شرح آن. منظومه منطق و شرح آن. راح قراح. مفتاح الفتاح و مصباح النجاح. رسائل حکیم سبزواری. شرح حدیث علوی. دیوان اشعار. منظومه فقه
اشتغالعلوم اسلامی و فلسفه اسلامی و فقه و علم بدیع
مرتبه

زندگیویرایش

او در سال ۱۲۱۲ هجری معادل ۱۷۹۷ میلادی در شهر سبزوار به دنیا آمد. پدرش میرزا مهدی سبزواری یکی از دانشمندان علوم اسلامی بود. هادی پس از فراگیری علوم مقدماتی، برای تکمیل درس به مشهد رفت. پس از آن برای تحصیل عرفان و فلسفه راهی اصفهان شد و در جلسات درس استادانی از جمله: حسین سبزواری، محمدابراهیم کلباسی، محمدتقی رازی، علی مازندرانی نوری اصفهانی و اسماعیل کوشکی حاضر شد. هادی در سال ۱۲۴۲ به مشهد بازگشت و پنج سال در مدرسه حاج حسن مشغول تدریس شد. وی در ده سالگی پدرش را از دست داد.[۴][۵]

تأیید عکاسی از سوی مذهب در ایرانویرایش

 
آرامگاه هادی سبزواری

در دوره زندگی سبزواری، نام او به عنوان مهم‌ترین دانشمند اسلامی زمان خودش، مطرح بود.[نیازمند منبع]

دوره زندگی هادی سبزواری با ورود دوربین عکاسی به ایران و حکومت ناصرالدین شاه قاجار همزمان بود.
به دستور شاه، شخصی به نام آقا رضا خان اقبال‌السلطنه در سفر خراسان، مأمور شده تا از فیلسوف ایرانی یعنی حکیم سبزواری در منزلش عکاسی کند.
آقا رضا عکاس‌باشی نخستین عکاس حرفه‌ای ایران و پیش‌خدمت خاصه (آجودان مخصوص ناصرالدین‌شاه)، حسب‌الامر عکسی از هادی برداشت و چون هادی تا این وقت، عمل عکاسی را ندیده بود و همچنین آن را مخالف قانون و براهین علمیه حکمای سلف می‌دید، به همین دلیل معتقد بود که چنین چیزی امکان ندارد، لذا پس از پایان عکاسی، و دیدن تصویر خودش، بسیار متعجب شد و نهایتاً این موضوع را تأیید نمود.
عکاسان ایرانی اکثر روحانیون را در محل تدریس و زندگی شان عکاسی کرده‌اند.
می‌توان تصاویر این گروه را گواهی برای تأیید عکاسی از سوی رهبران مذهبی در ایران دانست.[۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴]

استادانویرایش

شاگردانویرایش

نام برخی از شاگردان برجسته سبزواری:

  • محمدکاظم خراسانی (آخوند خراسانی)
  • مرتضی انصاری
  • حسین علوی سبزواری
  • محمد کاظم سبزواری
  • ملاحسینقلی همدانی (عالم و عارف شیعه)
  • فقیه سبزواری، میرزا موسی
  • اسدالله سبزواری (استاد ادوارد براون)
  • محمد حسن اصفهانی (دایی سید ابوالقاسم دهکردی صاحب وسیله)
  • عبدالکریم قوچانی
  • علی فاضل تبتی (که هادی سبزواری به خواهش او رساله ای در موضوع افلاطون نوشت)
  • حسین امام جمعه کرمان (پسر سید عبدالجواد شیرازی)
  • محسن قاضی طباطبایی تبریزی
  • ادیب پیشاوری (فلسفه دان و شاعر)
  • تقی اصفهانی
  • سلطان محمد گنابادی (سلطان‌علی‌شاه)
  • میرزا آقای حکیم دارابی جهرمی (مدرس حکمت و اهل طب)
  • حسن حکیم داماد
  • علی اصغر سبزواری (فرزند حسین سبزورای صاحب ایقاظ النفس)
  • محمد حسین بشرویه‌ای (استاد بدیع‌الزمان فروزانفر)
  • شهاب‌الدین محمد اراکی
  • حسن سبزواری (به گفته آقا بزرگ تهرانی در کتاب الذریعه: از او ارجوزه در فلسفه باقی است)
  • سید محمد امین‌الحکماء سبزواری (معروف به عراقی)
  • علی اکبر خراسانی
  • محمد یزدی معروف به فاضل یزدی
  • سید عبدالله موسوی زنجانی
  • اسماعیل سبزواری
  • علی‌نقی کوه‌میشی سبزواری
  • محمد سبزواری (فرزند)
  • محمد رضا اردکانی
  • ملا علی سمنانی
  • شمس‌الدین حکیم الهی لواسانی
  • نظام‌الدین بیلندی گنابادی
  • اسماعیل افتخارالحکماء طالقانی
  • سید حسین حسینی سبزواری (معروف به کابلی)
  • ابراهیم وثوق‌الحکماء سبزواری
  • صالح فریدنی
  • سید جواد طباطبایی حائری کرمانی
  • محمد علی تفرشی (مقتول در باغ شاه)
  • نصرالله مشهدی
  • محمد صادق صباغ کاشانی (اعتماد السلطنه او را در الماثر و الاثار یاد کرده‌است)
  • محمود بن اسماعیل کاشانی
  • احمد بن جعفر میامی‌ای (اعتماد السلطنه او را در الماثر و الاثار یاد کرده‌است)
  • نصرالله تربتی مشهدی
  • عبدالاعلی سبزواری (فرزند محمد قاضی سبزواری)
  • حسن قزوینی
  • محسن قزوینی
  • محوی تبریزی (که خودکشی کرد)
  • محمد حسین برجیس
  • اسماعیل عارف بجنوردی
  • حسین سبزواری (مدرس معروف حکمت و ریاضی)
  • محمد حسین نجفی
  • سید عبدالغفور جهرمی
  • فاضل مغیسه‌ای سبزواری
  • محمد سروقدی خادم باشی
  • محمد حسین کرمانی
  • محمد تونی
  • سید میرزا ابوالحسن رضوی مشهدی
  • محمد رضا بروغنی سبزواری
  • محمد کاظم بروغنی سبزواری
  • صادق کرمانی
  • محمد سیاه دشتی قوچانی
  • میرزا عباس حکیم دارابی (صاحب تحفه المراد)
  • سید ابوطالب زنجانی مجتهد
  • اسماعیل میان‌آبادی سبزواری (مدرس کتاب اسفار اربعه)
  • غلامحسین شیخ الاسلام مشهد
  • محمد حکیم الهی
  • ملک سبزواری
  • قاضی هبه‌الدین سبزواری
  • نصرت حافظ‌الصحه قوچانی
  • محمد علی فاضل صد خروی سبزواری (معروف به حاج فاضل)
  • یوسف عربشاهی سبزواری
  • علی دامغانی
  • محمد هاشم قاجار سبزواری (معروف به شیخ‌الرئیس افسر)
  • سید حسن سبزواری
  • محمد اعتمادالاسلام بروجردی
  • محمد باقر کَسکَنی سبزواری
  • فاصل سبزواری
  • هدایت الله حکیم
  • علی اصغر سبزواری
  • ابراهیم عربشاهی سبزواری
  • حکیم هیدجی.

مرگویرایش

هادی سبزواری عصر روز بیست و پنجم ذی الحجه سال ۱۲۸۹ قمری در سن ۷۷ سالگی درگذشت. بنای آرامگاه او در ضلع جنوبی میدان کارگر (مشهور به فلکه زند) شهر سبزوار واقع است.[۱۵]

آثارویرایش

هادی سبزواری حدود ۸۰ اثر دارد که بعضی از آنها به چاپ رسیده‌است.

  • اسرار الحکمه فی المفتتح المغتتم (معروف به اسرار الحکم که انتشارات مولی آن را به چاپ رسانده)
  • النبراس فی اسرار الاساس
  • دیوان اشعار به تصحیح و مقدمه و تعلیقات سید حسن امین
  • راح قراح (راح الافراح) در علم بدیع
  • کتاب رحیق در علم بدیع
  • مفتاح الفلاح و مصباح النجاح (شرح دعای صباح)
  • رسائل حکیم سبزواری
  • منظومه فقه
  • منظومه و شرح منظومه سبزواری، شناخته شده‌ترین اثر سبزواری که در واقع تلخیصی منظم از اسفار ملا صدرا است، مشابه کتاب تحفة الحکیم محمدحسین غروی اصفهانی
  • هدابه الطالبین (در معرفت پیامبران و پیشوایان اسلام)
  • رساله‌ای در محاکمات ما بین محسن فیض کاشانی
  • رساله‌ای در مشارکت حد و برهان (به عربی)
  • دیوان اسرار (دیوان اشعار فارسی و عرفانی و اخلاقی هادی سبزواری)
  • کتابی مختصر در مبدا و معاد
  • کتاب المقیاس
  • کتاب اسرار العبادات (جزء دوم کتاب اسرار الحکم)

شروح و تعلیقاتویرایش

نمونه اشعارویرایش

دلدار چو مغز است و جهان جمله چو پوستناید به نظر مرا به جز جلوه دوست،
مردم ره کعبه و حرم پیماینددر دیده اسرار همه خانه اوست.

گفتاوردهاویرایش

آرتور دو گوبینو (فیلسوف فرانسوی):

«شهرت او به قدری عالمگیر شده که طلاب زیادی از ممالک هندوستان، ترکیه و عربستان برای استفاده از محضر او به سبزوار رو آورده و در مدرسه او مشغول تحصیل هستند.»

اقبال لاهوری:

«پس از ملاصدرا، فلسفه ایرانی با ترک آیین نو افلاطونی، به فلسفه اصیل افلاطون روی آورد. نماینده بزرگ این گرایش جدید ملا هادی سبزواری است. او بزرگترین متفکر عصر اخیر ایران است؛ بنابراین بررسی فلسفه او برای شناخت نحوه تفکر اخیر ایران لازم است. فلسفه سبزواری مانند فلسفه‌های اسلاف او سخت با دین آمیخته‌است. سبزواری با اسناد فعلیت به حق، جهان بینی ایستای افلاطون را دگرگون کرد و به پیروی از ارسطو حق را مبدأ ثابت و موضوع همه حرکات شمرد. از دیدگاه او همه موجودات عالم به کمال عشق می‌ورزند و به سوی غایت نهایی خود سیر می‌کنند.»

توشی‌هیکو ایزوتسو استاد فلسفه دانشگاه مک گیل کانادا:

«حاج ملا هادی سبزواری متفکری است که اثر معروف «منظومه و شرح آن» از اوست و به اتفاق همگان بزرگترین فیلسوف ایرانی در قرن نوزدهم بود. در عین حال وی در میان استادان و بزرگان عارف آن عصر مقام اول را داشت.»[۱۶]

منابعویرایش

  • مقاله ملا هادی سبزواری در دائرةالمعارف تشیع، نویسنده مقاله: سید حسن امین، ویراستاران: احمد صدر، کامران فانی، بهاءالدین خرمشاهی، حکمت، چاپ اول، تهران، ۱۳۹۰.
  • فراخوان همایش مولانا و حکیم سبزواری، «کتاب ماه ادبیات»، خرداد ۸۶، شماره ۲.
  • قاضیها، فاطمه، حاج ملاهادی سبزواری از نگاه و قلم ناصرالدین شاه، «اطلاع‌رسانی و کتابداری :: گنجینه اسناد» زمستان ۱۳۸۰ - شماره ۴۴ از ۳۲ تا ۴۳.
  • قریشی سبزواری، سید حسین، حاج ملاهادی سبزواری حکیم فرزانه، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، تهران، ۱۳۷۲.
  • محمدی، جواد، روایتی دیگر: گزارشی از کنگره بزرگداشت حکیم سبزواری، «دانشگاه انقلاب»، تابستان و پاییز ۱۳۷۳، شماره ۹۸ و ۹۹.
  • مدرس، محمد علی، ریحانه الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، کتابفروشی خیام، تهران، ۱۳۶۹.

پانویسویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ««ملاهادی سبزواری» عالمی که پیشنهاد ناصرالدین‌شاه را رد کرد+تصاویر». خبرگزاری فارس.
  2. «مقایسهٔ دو فیلسوف عصر قاجار: سبزواری و جلوه». ۲۰۱۸-۰۹-۱۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ نوامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۱-۲۹.
  3. درآمدی بر تاریخ فلسفه اسلامی. صص. ۱۶۲.
  4. «زندگینامه ملاهادی سبزواری» (PDF). پرتال علوم انسانی. دریافت‌شده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۹.
  5. امین، سید حسن (۱۳۸۰). دایرةالمعارف تشیع. ۹. انتشارات محبی. ص. ۷۱. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  6. «بررسی تطبیقی بازنمایی ایرانیان دوره قاجار در آثار عکاسان ایرانی و خارجی». سایت علمی هنری و نقد عکاسی جشمک. دریافت‌شده در ۳۱ اوت ۲۰۱۸.
  7. «تأملی در «عکاسی ممکن نیستِ!» ملاهادی سبزواری و علت راستین انسداد تفکر در ایران». spacevaspace. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اوت ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۳۱ اوت ۲۰۱۸. بیش از یک پارامتر |بازیابی= و |accessdate= داده‌شده است (کمک)
  8. «یک حکایت: ملاهادی سبزواری و دوربین ناصرالدین شاه». پارسینه. دریافت‌شده در ۳۱ اوت ۲۰۱۸.
  9. «تأملی در «عکاسی ممکن نیست!» سخن ملا هادی وعلت راستین انسداد تفکر در ایران». گلشن مهر. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ سپتامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۳۱ اوت ۲۰۱۸. بیش از یک پارامتر |بازیابی= و |accessdate= داده‌شده است (کمک)
  10. «حکیمی که دوربین عکاس باشی ناصرالدین شاه را تأیید کرد!». قدس آنلاین. دریافت‌شده در ۳۱ اوت ۲۰۱۸.
  11. «یاد/حکیم در مقابل دوربین - فیلسوف و عکاس». روزنامه اطلاعات. دریافت‌شده در ۳۱ اوت ۲۰۱۸.
  12. «فلسفه/حکیم در مقابل دوربین-۲ - حیرت فیلسوف». محمدرضا طهماسب. روزنامه اطلاعات. دریافت‌شده در ۳۱ اوت ۲۰۱۸.
  13. «حاج ملاهادی سبزواری از نگاه و قلم ناصرالدین شاه». گنجینه اسناد ملی ایران. دریافت‌شده در ۳۱ اوت ۲۰۱۸.
  14. ««ملاهادی سبزواری» عالمی که پیشنهاد ناصرالدین‌شاه را رد کرد+تصاویر». خبرگزاری فارس. دریافت‌شده در ۳۱ اوت ۲۰۱۸.
  15. «منظومه‌ای از اسرار حکمت / نگاهی به زندگی «حاج ملاهادی سبزواری» و آثار مرتبط با او». خبرگزاری کتاب.
  16. http://www.tebyan.net/newmobile.aspx/Comment/index.aspx?pid=81027%7Cتبیان برش از عالم معنا…

پیوند به بیرونویرایش