منوچهر آشتیانی

فیلسوف ایرانی

منوچهر آشتیانی (زاده ۱۹ مهر ۱۳۰۹ در سنگلج- درگذشت ۸ مهر ۱۳۹۹) جامعه‌شناس ایرانی نئومارکسیست،[۴][۵] عضو سابق حزب توده ایران،[۶][۷][۸] و پژوهشگر فلسفه بود.[۹][۱۰][۱۱] او خواهرزاده نیما یوشیج و از نوادگان میرزاحسن آشتیانی بود. آشتیانی در سال ۱۹۷۱ از دوره دکتری دانشگاه هایدلبرگ فارغ‌التحصیل شد.[۱۲] وی سرانجام پس از یک دورهٔ طولانی بیماری، در ۸ مهرماه ۹۹ درگذشت.[۱۳]

منوچهر آشتیانی
Manouchehr Ashtiani 20160807 01.jpg
زادهٔ۱۹ مهر ۱۳۰۹
سنگلج، ایران
درگذشت۸ مهر ۱۳۹۹ (۸۹ سال)
تهران، ایران
ملیتایرانی
محل تحصیلدکتری
مکتبفلسفه غرب، جامعه‌شناسی آلمانی
محل کارپژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
استادانمارتین هایدگر، هانس-گئورگ گادامر، کارل لویت، دیتر هنریش [۱][۲][۳]
علایق اصلی
فلسفه هگل، جامعه‌شناسی معرفت، فلسفه کانت، مارکسیسم

کتاب خاطراتویرایش

کتاب پرسیدن و جنگیدن گفتگوی بلند رضا نساجی با منوچهر آشتیانی دربارهٔ تاریخ معاصر و علوم انسانی در ایران است. این کتاب که به «سه دانشجوی شهید دانشکده فنی دانشگاه تهران در اعتراض خونین ۱۶ آذر ۱۳۳۲ و سه دانشجوی شهید دوره دکتری دانشگاه تربیت مدرس که مرگ در راه میهن و مکتب را بر مدرسه و مدرک ترجیح دادند» تقدیم شده و نخستین کتاب از «پروژه تاریخ شفاهی دانشگاه در ایران» است.[۱۴]

آشتیانی که خواهرزادهٔ نیما یوشیج و نوادهٔ آیت‌الله میرزای آشتیانی است، علاوه بر پیشینهٔ تاریخی خانواده‌های پدری و مادری، خاطرات سیاسی فعالیت خود در حزب توده، انشعاب خلیل ملکی، نهضت نفت و کودتای ۲۸ مرداد، کنفدراسیون اروپایی دانشجویان ایرانی و جنبش دانشجویی آلمان را بازگو کرده که با خاطرات علمی تحصیل در دانشسرای عالی تهران، انستیتو جامعه‌شناسی پاریس و دانشگاه هایدلبرگ آلمان، تدریس در دانشگاه‌های ایران و همچنین روایتی از مواجهه با فیلسوفانی چون ژرژ گورویچ، مارتین هایدگر و گئورگ لوکاچ در هم آمیخته‌است.[۱۵]

آشتیانی بر این کتاب، پیش‌درآمدی نوشته‌است که اینگونه آغاز می‌شود: «تنها خاطره است که می‌ماند. نگاشتن یادداشتی بر تک‌نگاری خاطره‌شناسانه دوست محترم آقای نساجی بر خاطرات این‌جانب، ناچار به استقبال ابهامات آن رفتن است: خاطرات از طریق تنظیم و گزارش یادها، گذشته و فواصل و عمق زمان را به احساس و آگاهی ما می‌رسانند، و چون از تقابل بین گذشته و آینده حاصل می‌شوند، همواره سمتی به سوی آینده دارند؛ بنابراین چون واقعیات نهفته پشت خاطرات، من حیث وجود تاریخی آنها، زمان دارند، پس باید از بار اسارت خاطره‌ها بگریزیم و از سایه‌افکنی گذشته بر حال و معاصرت خاطرات جلوگیری کنیم تا از هجوم مرض آلود گذشته‌ها رهایی یابیم و در امان بمانیم. اما از سوی دیگر چون خاطرات دارای هستی‌مندی (دازاین) مستقل نیستند، بل بیش و پیش از هر چیز چونان تاریخ تجارب‌اند، پس ما را از گذشته به سوی آینده می‌کشانند و در حقیقت اساس این خاطرات از تقابل فضای این تجارب با افق انتظارات و توقعات ما حاصل می‌گردد.»[۱۶]

این گفتگوها اگرچه حول محور خاطرات سیاسی و علمی آشتیانی تنظیم شده و هر فصل آن به یکی از مقاطع و مراحل فعالیت او در احزاب و تشکل‌های سیاسی و نیز تحصیل در دانشگاه‌های ایران و خارج اختصاص دارد، اما به تأملات نظری و تجربیات اجتماعی او از ایران و آلمان نیز می‌پردازد و به همراه خاطرات پیروزی انقلاب، داده‌ها و تحلیل‌های جالبی از دوران پیش از انقلاب ارائه می‌دهد. ماجرای زندان و اخراج از دانشگاه در دوران پس از انقلاب و باقی ماندن او در ایران هم که موضوع دو فصل از کتاب است، برای مخاطبان کتاب تازگی دارد. مهم‌ترین تفاوت این کتاب با دیگر کتب تاریخ شفاهی ایران پیش و پس از انقلاب را می‌توان توجه عمده به مسئله اندیشه و به‌ویژه نهاد دانشگاه دانست که از همان فصل نخست با مرور تحلیلی تحصیلات آشتیانی در دانشسرای عالی تهران – به‌عنوان دانشجوی رتبه اول و حائز بورسیه ادامه تحصیل در خارج این دانشگاه که در آن زمان دانشکده ادبیات دانشگاه تهران هم به حساب می‌آمد – محل توجه قرار می‌گیرد و با بررسی خاطرات و تأملات دربارهٔ ساختار دانشگاهی فرانسه و آلمان و نیز تلاش‌های او برای تعامل با صاحب‌نظران دانشجویی و حزبی چپ آلمان و نیز مسافرت غیرقانونی او به مجارستان برای دیدار با گئورگ لوکاچ، فیلسوف برجسته مارکسیست، ادامه می‌یابد. در بازگشت به ایران هم تجربه تدریس در دانشگاه‌های مختلف پیش و پس از انقلاب و نیز وضعیت فلسفه و علوم اجتماعی موضوع پرسش است؛ به‌ویژه جامعه‌شناسی تاریخی و جامعه‌شناسی شناخت که آشتیانی را می‌توان مؤسس و مهم‌ترین چهره این شاخهٔ مهم نظری در ایران دانست. همچنین، تأمل دربارهٔ علل رخداد انقلاب و نیز فصل پایانی دربارهٔ بررسی وضعیت کنونی اندیشه و جامعه ایران که با پرسشی دربارهٔ آرزوها و آرمان‌های این متفکر ۸۸ ساله برای آیندهٔ ایران به پایان می‌رسد. کتاب پرسیدن و جنگیدن که اولین جلد از «پروژهٔ تاریخ شفاهی دانشگاه در ایران» با ایده و اجرای رضا نساجی است، با پیش‌درآمدی از منوچهر آشتیانی و درآمدی از نویسنده، در دوازده فصل تدوین شده و به‌همراه یک مقاله از دوران تحصیل در آلمان و فعالیت در کنفدراسیون و نیز عکس‌ها و اسناد در ۵۲۴ صفحه به چاپ رسیده‌است.[۱۷]

کتاب‌شناسیویرایش

  • کارل مارکس و جامعه‌شناسی شناخت، منوچهر آشتیانی، ناشر: قطره
  • جامعه‌شناسی شناخت کارل مانهایم، منوچهر آشتیانی، ناشر: قطره
  • ماکس وبر و جامعه‌شناسی شناخت، منوچهر آشتیانی، ناشر: قطره - ۱۳۸۳
  • جامعه‌شناسی شناخت (مقدمات و کلیات)، منوچهر آشتیانی، ناشر: قطره، ۱۳۸۴
  • جامعه‌شناسی شناخت ماکس شئلر، منوچهر آشتیانی، ناشر: قطره - ۱۳۸۳
  • گفتارهایی پیرامون شناخت مناسبات اجتماعی، منوچهر آشتیانی، ناشر: قطره - ۱۳۸۱ - آشتیانی بعدها در مصاحبه ای که با مجری برنامه شوکران داشت، اظهار کرد که به نوشته‌های این کتاب اعتقاد ندارد و بنا به مصلحت زمان، آنها را نوشته‌است.[۱۸]
  • درآمدی به بحران جامعه‌شناسی جهانی معاصر، منوچهر آشتیانی، ناشر: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، ۱۳۸۸
  • فلسفه کانت در آئینهٔ آثار او، منوچهر آشتیانی، ناشر: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
  • جایگاه دیالکتیک هگل در دیالکتیک جدید، منوچهر آشتیانی، ناشر: قطره
  • زمان‌های اجتماعی و تاریخی در جامعه‌شناسی و تاریخ، منوچهر آشتیانی، ناشر: علمی و فرهنگی
  • جامعه‌شناسی تاریخی، منوچهر آشتیانی، ناشر: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
  • پرسیدن و جنگیدن، منوچهر آشتیانی، ناشر: نی

منابعویرایش

  1. پیش‌درآمدی بر کانت‌شناسی در ایران
  2. درباره روشنفکران ایران
  3. خانواده پهلوی در گفتگو با منوچهر آشتیانی
  4. «منوچهر آشتیانی: فلسفه آلمان با هایدگر وارد راه انحرافی می‌شود». ایران. دریافت‌شده در ۲۳ اوت ۲۰۱۸.
  5. «ماجرای اخراج منوچهر آشتیانی از دانشگاه علامه و تدریس در دانشگاه امام صادق (ع)/ تاریخ به مسیر کسانی می‌رود که می‌دانند چه می‌خواهند». رجا نیوز. دریافت‌شده در ۲۳ اوت ۲۰۱۸.
  6. «گفتگوی با منوچهر آشتیانی:تحت تأثیر هدایت، فردید و نیما بودم». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۲۳ اوت ۲۰۱۸.
  7. «گفتگوهای منوچهر آشتیانی دربارهٔ تاریخ معاصر و علوم انسانی کتاب شد». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۳ اوت ۲۰۱۸.
  8. «جلسات مخفی توده‌ای‌ها در کوه‌های ونک/ قبل از انقلاب ارتش در دانشگاه اتاق داشت». فارس نیوز. دریافت‌شده در ۲۳ اوت ۲۰۱۸.
  9. گفتگو با منوچهر آشتیانی
  10. از جامعه‌شناسی تاریخی تا کانت‌شناسی
  11. «منوچهر آشتیانی درگذشت». ایسنا. ۲۰۲۰-۰۹-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۹.
  12. Aschtiani, Manutschehr (1971). Der Dialektische Vorgang in der mystischen 'Unio-Lehre' Eckharts und Maulans und seine Vermittlung durch ihre Sprache. Heidelberg: Dissertation an der Uni.
  13. «منوچهر آشتیانی درگذشت». سایت خبری انتخاب. ۱۳۹۹-۰۷-۰۸.
  14. «نگرش فلسفی به علوم اجتماعی را مدیون آشتیانی هستیم». خبرگزاری کتاب. ۲۷ فروردین ۱۳۹۷.
  15. «پرسیدن و جنگیدن». نشر نی.
  16. نساجی، رضا (چاپ دوم، 1397). پرسیدن و جنگیدن: گفتگو با دکتر منوچهر آشتیانی دربارهٔ تاریخ معاصر و علوم انسانی در ایران. تهران: نشر نی. صص. ۹. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۱۸۵-۵۵۴-۵. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
  17. ««پرسیدن و جنگیدن» به چاپ دوم رسید». خبرگزاری مهر. ۹ دی ۱۳۹۷.
  18. «قسمت پنجم برنامه شوکران». شوکران - وابسته به حوزه هنری وزارت ارشاد. دریافت‌شده در ۲۳ اوت ۲۰۱۸.

پیوند به بیرونویرایش