میرزا زین‌العابدین تهرانی

میرزا زین‌العابدین تهرانی ( ۱۲۶۰ ق ۱۸۴۴ م تهران - ۱۳۲۱ ق ۱۹۰۳م در تهران) ملقب به ظهیر الاسلام امام جمعه تهران در عصر ناصرالدین شاه قاجار و مظفرالدین شاه قاجار بود[۱]

میرزا زین‌العابدین تهرانی
اطلاعات شخصی
زاده۱۲۶۰ (قمری)
ایران
آرامگاهبقعه سر قبر آقا
همسر(ان)زهرا خانم دختر دوستعلی‌خان نظام‌الدوله
ضیاءالسلطنه دختر ناصرالدین‌شاه قاجار
دیناسلام

تولد و کودکیویرایش

پدرش میرزا ابوالقاسم تهرانی از خاندان ائمه جماعت تهران [۱] بود که در ۱۲۷۲ ق درگذشت.

فرزندانویرایش

  • از همسر اول، زهرا سلطان خانم
  1. میرزا ابوالقاسم دوم
  2. سید محمد امام‌زاده، نماینده مجلس شورای ملی و پس از استعفای برادرش امام‌جمعه نیز شد.
  3. دختر، همسر شیخ‌جعفر سلطان‌العلماء
  4. دختر، همسر میرزا احمد پسر میرزا جواد مجتهد تبریزی
  1. سیّدعلی حسام‌الدین میرزا
  2. سیّد جواد ضیاءالدین میرزا، ظهیرالاسلام
  3. ندیم‌السلطنه
  4. زهرا خانم ضیاءالسلطنه همسر محمد مصدق

زندگی‌نامهویرایش

بعد از فوت میرزا ابوالقاسم تهرانی میرزا زین العابدین در سن طفولیت بود پس کفالت امام جمعه به عهده عموی او میرزا سید مرتضی تهرانی ( صدرالعلماء) گذاشته شد تا زمانی که به سن ۱۸ رسید و به فرمان ناصرالدین شاه امام جمعه تهران و ملقب به ظهیر الاسلام شد.

دوستعلی‌خان نظام‌الدوله می‌نویسد در سال ۱۲۸۸ ق درمسیر زیارت امام رضا کرد به وبا مبتلا و نذز کرد چنانچه از این مرض جان سالم بدر برد دختر خود را به همسری یکی از سادات درآورد. پس از اینکه به تهران بازگشت تنی چند از سادات خواستگاری کردند سرانجام دختر نصیب سید میرزا زین العابدین شد.

پس از فوت همسر اول ناصرالدین شاه بدرخواست سپهسالار دخترش «ضیاء السلطنه» را به همسری سید زین العابدین درآورد . [۲]

ارتباط با فراموشخانهویرایش

اسماعیل رائین وی را اولین روحانی و امام جمعه ای می‌داند که به عضویت فراموشخانه درآمد. وی گزارش بلونه سفیر فرانسه به دولت خود را آورده:

فراماسونری به وسیله میرزا ملکم خان وارد این منطقه گردید و ظرف مدت کمی تمام ناراضیان به ویژه ملاها و سیدها در آن گرد آمدند. … افکار عمومی ضد ملکم خان است که می‌خواست شاه را نجات دهد و او حالا برای پیوستن به مردم، خویش را از شاه کنار کشیده‌است. ابتدا امام جمعه که رئیس مذهبی است در این راه پیشقدم شده‌است. با در نظر گرفتن خصایص آسیا، پیوستن امام جمعه به فراموشخانه سلاح خطرناکی خواهد بود که اگر به دست شخص کاردان و زیرکی بیفتد ...

رائین معتقد است ملکم از وجود زین العابدین امام جمعه که تمایل به انگلیسی‌ها داشت استفاده‌های سیاسی فراوانی برد.

بگفته یحیی دولت آبادی میرزا زین العابدین برای رفتن به حج از مسیر اروپا میرود و چشم و گوش باز است[۳]

اعمال نفوذ در تعویض صدر اعظمویرایش

دوستعلی معیری نقل قولی را آورده:

.. امام جمعه در زمستان ۱۳۲۱ ق از سفر مکه بازآمد… استقبالی شایان به عمل آمد من نیز به قصد دیدار از میان جمعیت می‌گذشتم … هنگامی به حضرت عبدالعظیم رسیدم که امام جمعه قبلاً رسیده بود… از حرم بیرون آمد و به دیدارم آغوش گشود. در حین معانقه گفت: غم مخور چیزی نخواهد گذشت که عین الدوله را بر سر جایش خواهم نشاند و اتابک را باز خواهم آورد!

امام جمعه ناعالمویرایش

اعتماد السلطنه در بخشی از کتاب خوابنامه خود می‌گوید:

...امام جمعه که معلوماتش فقط این است که پسر مرحوم میرزا ابوالقاسم امام جمعه می‌باشد و اگر کسی از او بپرسد تو چکاره‌ای این قدر ناطقه و تقریر ندارد که بیان شغل و منصب خود نماید به حضور رفت و مطلب را به وجهی معروض داشت.

امام جمعه متمولویرایش

میرزا زین العابدین املاک و مستغلات بسیاری در تهران و ساوه برای خود برپا کرد. بعداً بسیاری از آن‌ها را وقف کرد.

دوستعلی معیری میگوید :

از زمین‌های بی آب و گیاه واقع در سمت راست جاده سرخه حصار[۲] باغی به مساحت چند میلیون قد و قناتی پرآب احداث کرد و سر در و عمارتی زیبا در آنجا بنا نهاد. از گرد عمارت هشت خیابان عریض منشعب و دامنه آن‌ها تا دیوار باغ کشیده می‌شد. هر خیابان دو سه هزار ذرع طول داشت و در دو طرف هر یک نوعی از درختان بی بر و به اصطلاح جنگلی کاشته شده بود. در فاصله خیابان‌ها چمنستانها، گلزارها، حوض‌ها و جویبارها و درختان بارور بسیار، نظر را لذت می‌بخشید و هوای معطر و مطبوع باغ دل را به فرح و انساط می‌آورد. [۴]

میرزا علی نقی حکیم الممالک حکیم محمد شاه و ناصرالدین شاه قاجار منطقه حکیمیه امروزی که چاهک نام داشت را خریداری و به نام خود حکیمیه نامید. بعدها آن را به زین العابدین فروخت و امامیه هم نامیده می‌شد [۵].

فهرست موقوفات :

  1. روستای حسین‌آباد گاوگرد
  2. روستای چیچک آباد
  3. روستای امام آباد
  4. روستای قلندریه
  5. روستای سینک
  6. روستای حسین‌آباد
  7. روستای فتح‌آباد
  8. روستای انجیلاوندین
  9. روستای طراز ناهید

خانه وی در محله بهارستان تقاطع خیابان ظهیرالدوله وهدایت در تملک سازمان تأمین اجتماعی و در فهرست آثار ملی است اخیرا مورد بازسازی قرار گرفته است. [۳].

امام جمعه در بیماریویرایش

میرزا آقاخان کرمانی حکایتی در کتاب رضوان میگوید :

امام جمعه تهران بیمار شد طولوزان دکتر شراب کهنه تجویز کرد. امام جمعه گفت: اگر بخورم به جهنم خواهم رفت. دکتر گفت: اگر نخورید زودتر خواهید رفت [۶].

مرگ سید زین العابدینویرایش

در ۱۱ ذی قعده ۱۳۲۱ درگذشته جسدش در مقبره پدرش، سر قبر آقا به خاک سپرده شد.

فرزندانویرایش

فرزند ارشد وی، سید ابوالقاسم امام جمعه داماد مظفرالدین شاه و برادر ناتنی سید جواد ظهیر الاسلام بود. این همان سید ابوالقاسم است که در جریان بلوای قند و سخنرانی سید جمال الدین واعظ به طرفداری از شاه با مشروطه طلبان اولیه درگیر میشود.[۷]

منابعویرایش

  1. «میرزا ابوالقاسم تهرانی | بانک اطلاعات رجال». rijaldb.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۱۰.
  2. ۱ ـ شرح حال رجال ایران (قرن ۱۲، ۱۳، ۱۴ هـ. ش) جلد اول، مهدی بامداد ـ امیر کبیر و ایران، فریدون آدمیت ۳ ـ دانشنامه آریانیکا ۴ ـ سایت موقوفات امامی ۵ ـ رجال عصر ناصری، دوستعلی معیری ۶ ـ فراموشخانه و فراماسونری در ایران، اسماعیل رائین، جلد اول ۷ ـ سیاستگران دوره قاجار، خان ملک ساسانی ۸ ـ تاریخ بیداری ایرانیان، ناظم الاسلام کرمانی
  3. حیات یحیی ج1 ص337.
  4. User، Super. «امامیه (حكیمیه، چاهك) - تهران نامه». tehrannameh.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۱۵.
  5. User، Super. «آقا سید جواد - تهران نامه». tehrannameh.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۱۵.
  6. User، Super. «امام جمعه تهران - تهران نامه». tehrannameh.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۱۵.
  7. یادداشتهای سید محمد طباطبایی ص ۵۴.