میرزا کاظم آشتیانی

میرزا کاظم آشتیانی فرزند میرزا محسن آشتیانی، مستوفی درجه اول دربار قاجار.

میرزا کاظم در زمان سلطنت کریم خان زند مقام استیفای کل یافت و پس از تاج‌گذاری آقا محمد خان در مقام خود باقی ماند. او در سال ۱۲۱۱ هجری قمری زمانی که در التزام رکاب آقا محمد خان برای فتح قلعهٔ شوشی(شوشا)به قراباغ رفته‌بود، درگذشت و جنب حصار شهر به خاک سپرده شد.[۱]

فرزندانویرایش

میرزا کاظم شش پسر داشت. چهار پسر ارشد او در سفرنامه‌ی میرزا ابوالحسن ایلچی به روسیه به نام دلیل‌السفرا چنین معرفی شده‌اند:[۲]

«الحق اولاد مرحمت پناه میرزا محمدکاظم مستوفی سرکار شاه جنت مکان [=آقامحمدخان قاجار] هریک در مرتبه خود عدیل و نظیر ندارند و به جمیع اوصاف حمیده و اخلاق پسندیده و کمالات و محاسن صوری و معنوی آراسته و پیراسته می‌باشند. چنانچه میرزا بابا که اکبر اولاد اوست و مستوفی دیوان اعلاست در سررشته‌داری و علم سیاق ثانی به جهت او متصور نیست و بعد میرزامحمدعلی که در سرکار والاتبار نواب اشرف نایب‌السلطنه و ولیعهد دولت ایران، منشی بالاستقلال و نادر عصر است. و بعد همین میرزا محمدحسین وزیر شاهزاده صاحب اختیار قزوین [=علی‌نقی میرزا رکن‌الدوله] که به جمیع صفات حسنه آراسته است. و از مراتب دانشمندی و نیک رفتاری او آثار رضامندی و خوشنودی از ناصیه احوال اهالی قزوین ظاهر است، و شاهزاده اعظم را کمال اعتماد و اعتقاد و التفات با ایشان می‌باشد و بعد میرزا محمدحسن مستوفی سرکار نواب اشرف ولیعهد ایران که وزارت سپاه نظام و سرباز نیز با ایشان است، و در امر خود منتهای استقلال را می‌دارند.»

نام فرزندان او به این شرح است:

  1. آقا میرزا موسی معروف به میرزا بابا،[۳] چندسالی در عهد فتحعلی‌شاه حاکم کاشان بود[۴] و مدتی نیز مقام استیفای کل را داشت.
  2. میرزا محمدعلی، متخلص به مایل آشتیانی. از اعیان و معاریف زمان خود و پیشکار محمد شاه قاجار در حکومت آذربایجان بود. او در شاعری مقامی والا داشت. رضاقلی‌خان هدایت در مجمع الفصحا و فاضل خان گروسی در تذکرهٔ انجمن خاقان از او یاد کرده‌اند.
  3. میرزا حسین، مدتی وزیر و پیشکار علی‌نقی میرزا رکن‌الدوله پسر فتحعلی‌شاه بود. او مردی خوش خط و ادیب بود و در جوانی با تفنگ خودکشی کرد. پسر او میرزا هدایت‌الله وزیر دفتر از رجال برجسته دوره ناصرالدین‌شاه بود و چندین فرزند داشت. معروفتین فرزند میرزا هدایت‌الله، محمد مصدق است.
  4. میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی، جد اعلای خاندان مستوفی‌الممالک‌ها. او در دورهٔ فتحعلی شاه و محمد شاه قاجار و سال‌های اول سلطنت ناصرالدین شاه قاجار منصب استیفای کل و ریاست مستوفیان را داشت. با دختر حاجی محمدصادق کلانتر باغمیشه ازدواج کرد و باجناق عباس میرزا شد. او پدر میرزا یوسف آشتیانی و پدربزرگ حسن مستوفی بود. دخترش نیز با فیروز میرزا پسر عباس میرزا ازدواج کرد.
  5. میرزا فضل‌الله، از مستوفیان درجه اول و ملقب به مقرب‌السلطان بود.
  6. میرزا عبدالله آشتیانی، از اعیان و ادبا و خطاط و شاعر بود و خلف تخلص می‌کرد. در میانهٔ عمر بر اثر سکته به لقوهٔ دست مبتلا گردید و ناچار دست از خطاطی کشید. او جداعلای خاندان میکده‌ است و سلیمان میکده و غلامعلی میکده از نوادگان او هستند.[۵]


یکی از همسران میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانی دختر میرزا کاظم آشتیانی بود.[۶]

تبارنامهویرایش

تبارنامهٔ خاندان آشتیانی، شاخهٔ میرزا کاظم آشتیانی
میرزا محسن آشتیانی
میرزا کاظم آشتیانیمیرزا هاشممیرزا آقاسی‏‌بیگ
میرزا حسنمیرزا محمدعلی مایلمیرزا حسینفیروز میرزا
پسر عباس میرزا
میرزا یوسف
آشتیانی
دخترمیرزا هدایت‌الله
وزیر دفتر
نجم‏‌السلطنهعبدالحسین
میرزا فرمانفرما
حسن مستوفی‌الممالکمیرزا محمدحسین
وزیر دفتر
میرزا علی
موفق‏‌السلطنه
محمد مصدقآمنه
دفترالملوک
فیروز نصرت‌الدوله
میرزا محمود
عین‏‌الممالک
مظفر فیروزمریم فیروز
احمد متین‌دفتریعبدالعزیز
فرمانفرمائیان
منوچهر
فرمانفرمائیان
ستاره
فرمانفرمائیان
محمدحسین
فیروز
اسکندر فیروز


منبعویرایش

  1. يوسف حضرتى ، رجال و مشاهير آشتيان ، جاب اول ، ( تهران ، نشر سخن ، 1382 )
  2. علوی شیرازی، میرزا محمدهادی (به کوشش محمدگلبن). دلیل‌السفرا، سفرنامه میرزا ابوالحسن خان شیرازی «ایلچی» به روسیه. مرکز اسناد فرهنگی آسیا، بی‌تا. صص۷-۸
  3. مدرسه رضویه قم، ص۴۴، [۱]
  4. کلانتر ضرابی، عبدالرحیم. تاریخ کاشان. تهران، ابن سینا، چاپ دوم: ۱۳۴۱. ص۴۰۵
  5. مجله یادگار، سال سوم، شماره ۱، ص۶۰
  6. فلسفی، بهرام.قائم مقام در آئینه زمان. ۲۲۹.
  • عاقلی، باقر. خاندان‌های حکومت‌گر در ایران. نشرعلمی، تهران: ۱۳۸۱.