باز کردن منو اصلی

میر مُهَنّا بن نصر بن حمد زعابی سلیمی (۱۱۴۸ - ۱۵ ذیقعده ۱۱۸۲ قمری/ ۱۱۱۴ - ۵ فروردین ۱۱۴۸ خورشیدی) (به لاتین: Mir Mahenna) از قبیله عربی زعاب ساکن بندر ریگ بود[۱] او حاکم عرب[۲][۳][۴][۵][۶][۷] و به توصیف غربی‌ها «دزد دریایی» خلیج‌فارس در زمان زندیان ایران بود که با هلندی‌ها در خلیج فارس جنگید. مهمترین کار او شکست هلندی‌ها و بیرون راندن آنان از جزیره خارک بود.

پیشینهویرایش

پدر میر مهنا، میر ناصر نام داشت که در واپسین سال‌های فرمانروایی نادرشاه افشار، حاکم بندر ریگ و رود حلّه و جزیره خارگ بود. میر ناصر شیعه‌مذهب و اهل ایران و نام خانوادگی‌اش زعابی بود. نیاکان وی از جلفار عمان به بندر ریگ مهاجرت کرده بودند. میر ناصر با دختری ایرانی و شیعه ازدواج کرد.[۸] میر مهنا در نوزده‌سالگی پدر و مادر خود را به قتل رساند.[۹]

اقداماتویرایش

میر مهنا حاکم مستقل[۱۰] بندر ریگ شهرستان گناوه بود که به راهزنی دریایی از بیگانگانی که قصد ورود به ایران را داشتند می‌پرداخت.[۱۱]

او با وجود هلندی‌ها، انگلیسی‌ها، عرب‌ها و بیگانگانی که قصد تصرف و تکه‌تکه کردن ایران را داشتند به شدت مخالف بود و قصد یک پارچه کردن جنوب و تمامی ایران را داشت.[۱۲] او بار دیگر در سال ۱۱۴۵ به خارگ حمله کرد و ۵۸ هلندی و ملوان بومی را اسیر کرد.[۱۳]

او در سال‌های ۱۱۷۵–۱۱۷۶ قمری به راهزنی در خشکی پرداخت و اموال مردم را در مسیر راه بوشهر به شیراز به چپاول برد.[۱۴]

نبرد با کریم خان زندویرایش

مستشرق آلمانی کارستن نیبور که در سال ۱۷۷۶م از ایران و منطقه خلیج وجزیره العرب دیدن کرده بود جنگهای بین میر مَهِنّا زعابی پسر شیخ ناصر حاکم عرب بندر ریگ، گرمسیر، و کریم خان زند حکمران فارس وشیراز را اینگونه توصیف می‌کند:

"در سال ۱۷۶۵ میلادی، همان کریم خان زند، افسری جهت دریافت مالیات وحق حمایت نسبت به منطقه گرمسیر فرستاد، اما میر مَهِنّا به شدت با فرستاده کریم خان برخورد کرد وریش وسیبیل او را تراشید. کریم خان سپس ارتشی قوی به جنگ او فرستاد، که بندر ریگ وباقی ممالک او را اشغال کرد، میر مَهِنّا به هر حال با آینده نگری قبل از اینکه خیلی دیر شود به همراه نیروهایش وقسمتی از رعیت خود به جزیره ای صحرایی که خوری نام داشت عقب نشینی کرد، جزیره ایی که در آن به انتظار نشست تا ارتش فارس از مملکتش عقب نشینی کنند، بعد از اینکه آنها رفتند او از جزیره خارج شد ونیروهای گارد را از بندر ریق بیرون راند و مملکت خود را دوباره تحت سلطه در اورد"[۱۵]

مرگویرایش

والی بغداد در سال ۱۱۸۲ (قمری) میر مهنا را به قتل رساند. صادق خان زند به اعتراض این عمل به بصره لشکر کشید و آنجا را تصرف کرد.[۱۶]

بزرگداشت اوویرایش

در ایران یک بازی ویدئویی دربارهٔ زندگی وی ساخته شده‌است. امروزه جزیره‌ای غیرمسکونی در خلیج فارس جزیره میر مهنا[۱۷] و بندری در جزیره کیش به نام او نامیده شده‌است.[۱۸]

حسین زارعی نویسندهٔ اهل بوشهر (شهرستان گناوه) نمایش نامه‌ای با نام «تعزیه اشباح بر دریای پارس» با موضوعیت زندگی میر مهنا به رشته تحریر درآورده است. حیدر مظفری این نمایش نامه را کارگردانی کرده است که در سی و یکمین جشنواره بین‌المللی فجر به روی صحنه رفت.

منابعویرایش

  1. A contribution towards the better knowledge of the topography, ethnology, resources history of Persia, Page 62: Mir Mohana, who was once the terror of the Gulf. "When the place was taken by the English the fortifications were razed; since which time it has entirely fallen from its ancient importance, though it has continued to be the residence of the principal Arab Sheikh on the coast. It contains 100 houses of 'Zoab Arabs", and pays a revenue of 1,200 tomans. Grain and animals for slaughter are procurable here, and the water is good from wells.
  2. A contribution towards the better knowledge of the topography, ethnology, resources, & history of Persia: LIEUTENANT-COLONEL C. M. MacGREGOR , Page 272:
    Korgo was the stronghold of the celebrated "Arab" pirate Mir Mohanna, whence he plundered all vessels going up or down the Gulf, and issued to surprise the Dutch garrison of Karrak. (Monleith — Brucks)
  3. The Monthly Review, Or, Literary Journal, Volume 60 By Ralph Griffiths, G. E. Griffiths page 308
  4. Histoire des Arabes By Louis Amélie Sédillot 1854، Page 456
  5. فهرس التواریخ، تألیف رضاقلی خان هدایت https://books.google.com/books?id=PVBIAAAAMAAJ&q=میر+مهنا+عرب&dq=میر+مهنا+عرب&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwir9_i5wZrVAhXhDpoKHSYiCloQ6AEILDAD
  6. سفرنامه جنوب ایران فردریک هوسه، سی. بابن، محمدحسن بن علی اعتمادالسلطنه (مترجم) صفحهٔ ۱۴۷.
  7. کتاب خلیج فارس، اسکندر دلدام، https://books.google.com/books?id=QhANAAAAIAAJ&q=میر+مهنا%2Bعرب&dq=میر+مهنا%2Bعرب&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiqnInQxprVAhWDdpoKHQIuDjM4ChDoAQgeMAA
  8. یاحسینی، سید قاسم، میر مهنای بندر ریگی، تهران: انتشارات پروین، ۱۳۷۴، ص۳۵.
  9. یاحسینی، سید قاسم، میر مهنای بندر ریگی، تهران: انتشارات پروین، ۱۳۷۴، صص۳۴–۳۵.
  10. Bible Manners and Customs Page 143, 144 :Mir Mahenna, the prince of a little independent territory on the Persian Gulf
  11. هفته‌نامهٔ نصیر بوشهر بایگانی‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine: روابط هلندی‌ها با خلیج‌فارس، نوشته: ویلم فلور، قسمت چهارم: اشغال ایران توسط افغانی‌ها.
  12. هفته‌نامهٔ نصیر بوشهر بایگانی‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine: روابط هلندی‌ها با خلیج‌فارس، نوشته: ویلم فلور، قسمت چهارم: اشغال ایران توسط افغانی‌ها.
  13. یاحسینی، سید قاسم، میر مهنای بندر ریگی، تهران: انتشارات پروین، ۱۳۷۴، ص۱۵۷.
  14. یاحسینی، سید قاسم، میر مهنای بندر ریگی، تهران: انتشارات پروین، ۱۳۷۴، ۱۵۶.
  15. Travels through Arabia and other countries in the East, Volume 2، page 148
  16. رشد[پیوند مرده]
  17. «نصیر». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ دسامبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۳ نوامبر ۲۰۰۷.
  18. فرادریا