نبرد دیرالجثالیق

نبرد مسکن یا دیرالجثالیق، نبردی است که در جمادی الاخر سال ۷۲ هجری(۶۹۱ میلادی) در کنار رودخانه دجیل (رودی که از دجله سرچشمه می‌گرفته و در کنار آن آبادی‌هایی وجود داشته است) نزدیک دیرالجثالیق رخ داد. گفته می‌شود پس از کشته شدن مختار ثقفی ، ابراهیم بن مالک اشتر نخعی به مصعب بن زبیر پیوست تا به مقابله عبدالملک بن مروان برود که در این جنگ مصعب و ابراهیم کشته می شوند و شهر کوفه بار دیگر به تسلط بنی امیه در می‌آید.[۱]

نبرد مسکن یا دیرالجثالیق
بخشی از فتنه دوم
زمان جمادی الاخر سال ۷۲ هجری (۶۹۱ میلادی)
مکان کرانه رودخانه دجیل نزدیک دیرالجثالیق
نتیجه کشته شدن مصعب بن زبیر و ابراهیم بن مالک اشتر

تصرف کوفه به دست امویان

علت جنگ رقابت میان عبدالملک بن مروان و عبدالله بن زبیر بر سر خلافت جهان اسلام
تغییرات سرزمینی عراق عرب
جنگندگان
خلافت اموی Flag white.svg زبیریان
فرماندهان
عبدالملک مروان

حجاج بن یوسف ثقفی محمد بن مروان

مصعب بن زبیر 

ابراهیم بن مالک اشتر  مهلب بن ابی‌صفره

نیروها
سپاه شام :
  • یک لشکر از روم
  • یک لشکر از فلسطین
سپاه زبیریان :
  • دو لشکر از حجاز
  • یک لشکر بصره
  • دو لشکر مهلب بن ابی‌صفره از اهواز
  • یک لشکر ابراهیم بن مالک اشتر از موصل
تلفات
ازدست دادن شهر کوفه و پایان سلطه آل زبیر بر عراق


نزاع میان عبدالملک و ابن‌زبیرویرایش

شکست مختار و عدم حضور وی در عرصه سیاسی موجب شد تا برای رهبری جهان اسلام میان عبدالملک و عبدالله بن زبیر رقابت ایجاد شود. امویان قادر به ایستادن در مقابل زبیریان در عراق و مناطق شرقی نبودند. اوضاع داخلی برای خلیفه اموی نگران‌کننده بود. عبدالملک برای مقابله با ابن زبیر تصمیم گرفت تا اوضاع داخلی را سامان بخشد از جمله مسئله - ابو امیه عمرو سعید اموی اَشدَق -را به عنوان رقیب اموی حل کرد و همبستگی را به خاندان اموی برگرداند. همچنین از ناتل بن قیس جذامی که طرفدار ابن زبیر و حاکم فلسطین بود خلاص شد. در رابطه با اوضاع خارجی عبدالملک با امپراتور روم ژوستینین دوم معاهده‌ای را امضا و بدان‌ها مالیات پرداخت کرد. عبدالملک مشکلات را به نفع خود حل کرد و نظامش را نیرومند ساخت و از سویی دیگر توانست بر سپاه ابن زبیر پیروز شود.[۲]

عبدالملک و حمله او به عراقویرایش

عبدالملک متوجه شده بود که نیروی ابن زبیر در عراق نهفته و پیروزی بر او در عراق موجب سرنگونی کامل زبیریان می‌شود بنابراین با سپاهی روانه عراق شد در صورتی که مصعب برای حمله به خلیفه اموی از کوفه به شمال حرکت کرده بود. خلیفه اموی برای ضعیف کردن جبهه دشمن روشی را در پیش گرفت و با رهبران عراق در سپاه ابن زبیر توافق کرد و آنان نیز به سپاه اموی پیوستند. مصعب از این توافق آگاه شد، ولی اقدامی انجام نداد بدین خاطر که نمی‌خواست در میان سپاهیانش که در حال تدارکات برای جنگ است اختلاف و دشمنی ایجاد شود؛ ولی در نهایت فرماندهان و اعضای سپاهش به جبهه دشمن پیوستند.[۳]

شرح نبردویرایش

عبدالملک بن مروان سپاهی را برای نبرد با مصعب آورد و مصعب را در محلی به نام دیرالجثالیق یا به عبارتی مسکن شکست داد و مصعب و فرزندش عیسی را به قتل رساند. در جریان این جنگ ابراهیم بن مالک اشتر که در جبهه مصعب بود و او را یاری می‌داد کشته شد. بعد از کشته شدن مختار و مصعب کوفه تحت تصرف عبدالملک مروان درآمد.[۴]

پانویسویرایش

  1. «ب) فرماندهى ابراهيم در نبرد با شاميان». hawzah.net. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۰۳.
  2. طقوش، محمد سهیل (۱۳۸۶). دولت امویان. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. صص. صص ۱۰۹-۱۱۰.
  3. طقوش، محمد سهیل (۱۳۸۶). دولت امویان. قم: پژوهشگاه و حوزه دانشگاه. صص. صص۱۱۰-۱۱۱.
  4. ممتحن، حسینعلی (۱۳۸۱). تاریخ سیاسی اسلام در عصر امویان. تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی. صص. ص۱۹.

منابعویرایش

  • طقوش، محمدسهیل (۱۳۸۶). دولت امویان. ترجمهٔ حجت‌الله جودکی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • ممتحن، حسینعلی (۱۳۸۱). تاریخ سیاسی اسلام در عصر امویان. تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.