نورتابناکی

نورتابناکی (به انگلیسی: photoluminescence) یکی از گونه‌های تابناکی است که در آن، ماده با جذب کردن فوتون برانگیخته می‌شود و بر اثرگذارِ الکترونیِ اندرنواری، نور می‌گسیلد. نورتابناکی بیشتر در نیمه‌رساناها بررسی می‌شود. در نورتابناکی، نیمه‌رسانا با جذب کردن فوتون‌هایی با انرژی بیشتر از گاف انرژی (گاف‌باند) خود برانگیخته می‌شود و هنگام فروانگیزش از تراز بالا به تراز پایین نور می‌گسیلاند. این فرآیند هم در نیمه‌رساناها با گاف‌باندِ مستقیم (direct bandɡap) و هم با گاف‌باندِ غیرمستقیم(indirect bandɡap) روی‌می‌دهد ولی از آنجا که گذار اندرنواری در ماده‌هایی با گاف‌باند-غیرمستقیم باید با جذب یا گسیل فونون (به نوسان اتم‌های یک بلور بر اثر برانگیختگی گرمایی فونون می‌گویند) همراه باشد معمولاً احتمال روی‌دادنشان کمتر است و همینطور از بازده کمتری برخوردارند.

طول موج نور دَرآشامیده و گسیل شده متفاوت است. نور گسیل شده معمولاً دارای انرژی کمتری از نور درآشامیده است.

نمونه ترکیب‌هایی که دارای ویژگی نورتابناکی هستندː پتاسیم کلرید (KCl) که در آن عنصر آلایندهٔ تالیم (TL) را آمیخته‌باشند. از جمله کاربردهای این ترکیب‌ها در ساخت لامپ‌های فلورسنس است. بر اثر تخلیه الکتریکی از مخلوط بخار آرگن و جیوه، نوری تولید می‌شود که عمدتاً در حوزه باند فوق بنفش و آبی می‌باشد. منتها دیواره لامپ فلور سنت از موادی پوشانده می‌شود که انتقال فرکانسی استوکس روی دهد و ضمن آن نور منتشره از لامپ به حوزه باند مرئی نوری منتقل می‌گردد.<[۱]

منابعویرایش

  1. کتاب فتونیک، تالیف دکتر حسن کاتوزیان، انتشارات دانشگاه پلی تکنیک تهران