باز کردن منو اصلی

نورعلی تابنده

حقوق‌دان و قطب کنونی سلسلهٔ نعمت‌اللهی سلطان‌علیشاهی گنابادی

تولد و تحصیلات اولیهویرایش

دکتر نورعلی تابنده در ۲۱ مهر ماه ۱۳۰۶ در شهر بیدخت در بخش مرکزی شهرستان گناباد استان خراسان رضوی زاده شد. جدش ملا سلطان‌محمد گنابادی (سلطان علیشاه) (۱۲۵۱–۱۳۲۷ قمری) قطب وقت سلسله نعمت‌اللهی سلطان علیشاهی گنابادی بود و به سبب گسترش بسیار زیاد سلسله نعمت الهی در آن زمان (در زمان قطبیت ملا سلطان محمد) این سلسله بعد از او به نام «نعمت‌اللهی سلطان علیشاهی گنابادی» مشهور شد.[۴]

تعلیم و تربیت اولیه او تحت سرپرستی پدرش «محمد حسن بیچاره بیدختی» ملقب به صالح علیشاه بود. او در موطن خویش، گناباد، مقدمات علوم اسلامی را فرا گرفت و همچنین هیئت قدیم و نجوم را نزد پدر آموخت. سپس برای ادامه تحصیلات به تهران آمد و در سال ۱۳۲۴ شمسی از دبیرستان علمیه تهران با رتبه اول دانشنامه دیپلم ادبی دریافت کرد و سال بعد از همان دبیرستان دیپلم طبیعی نیز گرفت. آنگاه در دانشکده حقوق دانشگاه تهران تحصیلات دانشگاهی را ادامه داده و در سال ۱۳۲۷ در رشته حقوق قضایی به دریافت درجه لیسانس موفق شد و همزمان مطالعه و تحقیق را در معارف اسلامی خصوصاً فقه و اصول نزد استادان فن بالاخص برادر بزرگ خود حاج سلطانحسین تابنده ملقب به «رضا علیشاه ثانی» آموخت و در کلاس‌های درس محمود شهابی و سید محمد مشکوة و شیخ محمد سنگلجی شرکت کرد.[۳]

ادامه تحصیل در اروپاویرایش

او ابتدا در وزارت امور خارجه مشغول به کار شد؛ و پس از مدت کوتاهی در سال ۱۳۲۹ به وزارت دادگستری منتقل شد و مدت‌ها عهده‌دار شغل ریاست اداره سرپرستی دادسرای تهران و به دنبال آن مستشاری دادگاه استان تهران بود. در اوایل خدمت دادگستری که در دادگستری مشهد مشغول به کار بود، برای ادامه تحصیل به کشور فرانسه رفت و در آنجا در سال ۱۳۳۶ شمسی درجه دکتری حقوق را از دانشگاه پاریس اخذ کرد. او همچنین در رشته زبان فرانسه نیز مشغول به تحصیل بود و دیپلم آن را نیز دریافت کرد.[۴]

تابنده در ایام اقامت در فرانسه با اسلام‌شناس مشهور هانری کربن که علاقه به عرفان و معارف شیعه داشت، در تماس بود و در کلاس‌های درس وی حاضر می‌شد. کربن که با بزرگان سلسله نعمت‌اللهی گنابادی آشنایی داشت و اظهار علاقه می‌کرد، به او توصیه و اصرار کرد که دربارهٔ این سلسله مطلبی بنویسد و به این ترتیب رساله‌ای به زبان فرانسه با موضوع «شرح مکتب و طریقه حاج ملا سلطان محمد گنابادی و یک قرن مکتب او» در انستیتوی تحقیقات عالیه زیر نظر کربن را دردست گرفت و به ثبت رسانید و یادداشت‌های تحقیق را فراهم آورد که البته به انجام نرسید.

بازگشت به ایرانویرایش

پس از بازگشت به ایران در مشاغل مختلف قضایی در وزارت دادگستری و تدریس در دانشکده‌های حقوق مشغول شد. بار دیگر در شهریور ۱۳۴۷ با بورس دولت فرانسه جهت مطالعات حقوقی قضایی عازم پاریس شد و در مؤسسه بین‌المللی مدیریت I.I.A.P. مشغول به تحصیل و تحقیق گردید و موفق به اخذ دیپلم مدیریت قضایی از آن مؤسسه شد. پس از بازنشستگی در سال ۱۳۵۵ گاه به شغل وکالت دادگستری نیز اشتغال داشت و در دوران انقلاب ۱۳۵۷، وکالت تعدادی از روحانیون و دانشجویان مورد تعقیب را رایگان پذیرفت. پس از انقلاب هم مدت کوتاهی در دولت مهدی بازرگان به سمت معاونت وزارت ارشاد و معاون وزیر دادگستری منصوب شد[۳] و به عضویت هیئت امناء و مدیریت سازمان حج و زیارت درآمد. او دوباره در مهر ۱۳۵۹ خورشیدی، به درخواست خودش بازنشسته شد.

قدم در راه عرفانویرایش

وی در کنار تحصیل علوم دینی و دانشگاهی و تحقیق و تألیف، در سال ۱۳۳۱ شمسی توسط پدرش وارد عرصه عرفان شد. پس از درگذشت قطب وقت سلسله، علی تابنده ملقب به محبوبعلیشاه در ۲۷ دی ماه ۱۳۷۵ با وصیتی که در تاریخ ۲۸ مهر ماه ۱۳۷۱ (۲۲ ربیع‌الثانی ۱۴۱۳) توسط وی نوشته شده بود به مقام جانشینی او با لقب طریقتی «مجذوب علیشاه» رسید.[۵]

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعیویرایش

نورعلی تابنده وکالت چهره‌های سیاسی مغضوب پیش و پس از انقلاب را به عهده داشته‌است. از جمله در دوران پهلوی وکالت آیت الله پسندیده، برادر آیت‌الله خمینی و آیت الله طاهری که بعدها امام جمعه اصفهان شد را بر عهده داشت و همچنین در حاکمیت جدید وکالت افرادی چون عباس امیر انتظام در کارنامه وکالتش دیده می‌شود. او همچنین عضو کمیته «جمعیت دفاع از آزادی و حاکمیت ملت ایران» بوده و مقاله‌های انتقادی می‌نوشته‌است، اما از این فعالیت‌های او در سال‌های اخیر کمتر یاد می‌شود.[۳]

آقای تابنده سال‌ها با نیروهای ملی مذهبی و نهضت آزادی نزدیک بود و از جمله امضاءکنندگان نامه مشهور ۹۰ امضایی به اکبر هاشمی رفسنجانی بود که به دلیل امضای همین نامه بازداشت شد و ۸ ماه در زندان بود. همسر او در همین دوره درگذشت. نورعلی تابنده مطالبی نیز در نشریه «جمعیت دفاع از آزادی و حاکمیت ملت ایران» می‌نوشت که از جمله آن‌ها مطلبی در رد نظریه ولایت فقیه بود. این مقاله که از جمله موضوعاتی بود که در بازجویی‌هایش مطرح شده بود.[۳]

گروهی از ناظران فعالیت‌های سیاسی آقای تابنده را دلیلی بر آن دانسته‌اند که جایگاه «قطب دراویش گنابادی» با تأخیر به او منتقل شود. آقای تابنده پس از کسب عنوان «قطب دراویش گنابادی» نیز در برخی از موضوعات سیاسی فعال بود و در مراسم بزرگداشت چهره‌های ملی-مذهبی شرکت می‌کرد.[۳]

او در انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ از مهدی کروبی حمایت کرد چرا که در میان چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب، آقای کروبی تنها کسی بود که در نامه‌هایی به مقامات مسئول از جمله وزیر اطلاعات وقت و مراجع تقلید به تخریب حسینیه دراویش گنابادی و آزار آن‌ها انتقاد کرده بود.[۳]

روند تخریب حسینیه‌ها و بازداشت دراویش گنابادی از سال‌های ابتدایی ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد شدت گرفته بود و سال ۸۷ تعدادی از دراویش گنابادی در مقابل مجلس تجمع کردند و نور علی تابنده آن روز را به عنوان روز درویش نامگذاری کرد.[۳]

روز درویشویرایش

روز سوم اسفند ماه به دلیل تحصن دراویش گنابادی در سوم اسفند سال ۱۳۸۷ مقابل مجلس شورای اسلامی در میدان بهارستان تهران برای اعتراض به تخریب محل اجتماعشان در اصفهان (و آرامگاه درویش ناصرعلی) و بازداشت تعدادی از آن‌ها توسط نیروهای انتظامی از سوی نورعلی تابنده به عنوان روز درویش نامگذاری شده‌است.[۶]

حوادث بهمن ماه سال ۹۶ویرایش

پس از اعلام اخباری مبنی بر دستگیری نورعلی تابنده و همچنین ایجاد ایست بازرسی در منطقه، دراویش گنابادی از تاریخ ۱۴ بهمن ماه ۱۳۹۶ در مقابل منزل او برای جلوگیری از تعرض به منزل دکتر تابنده توسط نیروهای امنیتی تجمع کردند. این تجمع به درگیری در همان شب میان نیروهای امنیتی و لباس شخصی با دراویش گنابادی منجر شد. در ادامه و با گذشت یک روز از این اتفاق، درگیری‌های بیشتری با افزایش دراویش در خیابان گلستان هفتم اتفاق افتاد.[۷][۸]

کسری نوری وقوع درگیری بین نیروهای امنیتی و دراویش گنابادی در خیابان پاسداران تهران را تأیید کرد، این حقوقدان در همین رابطه به یورونیوز گفت دراویش از حقوق بنیادی‌شان دفاع کرده‌اند.[۹][۱۰] پس از ساعت‌ها تنش و درگیری میان دراویش گنابادی و مأموران امنیتی و لباس شخصی در اطراف خانه نورعلی تابنده، سایت مجذوبان نور گزارش داد که رئیس پلیس منطقه و مقامات امنیتی در محل حاضر شده‌اند و با دراویشِ تجمع کرده، گفتگو کرده‌اند.

دو روز بعد هم نورعلی تابنده در پیامی از هوادارانش خواست، آرامششان را حفظ و محل را ترک کنند و همچنین مجذوبان نور پیرو فرمان قطب دراویش گنابادی و در پی تکذیبه رسمی مقامات انتظامی مبنی بر وجود هرگونه برنامه‌ای برای بازداشت دراویش و تعهد شفاهی مقامات، از بازگشت آرامش به خیابان گلستان هفتم؛ محل منزل نورعلی تابنده خبر داد.

حمله نیروهای امنیتی به معترضان به بازداشت نعمت‌الله ریاحی، از دراویش گنابادی ساکن شهرکرد، بار دیگر در تاریخ ۳۰ بهمن ماه به درگیری میان نیروهای پلیس جمهوری اسلامی ایران و دراویش گنابادی انجامید. این درگیری با تیراندازی نیروهای پلیس و زیر گرفته‌شدن و مرگ سه تن از آن‌ها توسط یک اتوبوس همراه بود. دراویش دخالت در این واقعه را رد کردند.[۱۱][۱۲] این خشونت‌ها همچنین منجر به بازداشت صدها تن از دراویش شد. تصاویر و ویدیوهایی از تعدادی از بازداشت‌شدگان که به شدت مورد «ضرب و جرح» قرار گرفته بودند، منتشر شد و مرگ محمد راجی از دراویش گنابادی در «حین بازداشت» یا «در حین بازجویی» خبر ساز شد.[۱۳]

حصر خانگیویرایش

نورعلی تابنده در یک پیام ویدئویی که در ۱۵ اسفند صادر شد به‌طور تلویحی از «حصر خانگی» خود خبر داد و ابراز امیدواری کرد که محدودیت‌های اعمال‌شده در مورد وی و سایر اعضای این گروه تا عید نوروز رفع شود.[۱۳]

سفر به بیدختویرایش

تابنده که از سال ۱۳۸۶ از سفر به بیدخت منع شده بود، در ۴ شهریور ۱۳۹۸ به شهر بیدخت سفر کرد.[۱۴]

آثارویرایش

کتابویرایش

  • مبتنی بودن جرم و مجازات بر قانون و مسئله لوایح قانونی در ایران. (رساله دکتری به راهنمایی پروفسور استفانی ریاست مؤسسه جرم‌شناسی دانشکده حقوق پاریس، ۱۳۳۶.
  • بررسی جامعه‌شناسی یک انقلاب (سال پنجم انقلاب الجزایر)، تألیف فرانتس فانون، ترجمه از زبان فرانسه، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، تهران، ۱۳۶۱.
  • مجموعه مقالات فقهی و اجتماعی. تهران: حقیقت، ۱۳۷۸. شابک ‎‎۹۶۴-۷۰۴۰-۰۱-۶
  • مجموعه مقالات حقوقی و اجتماعی، انتشارات حقیقت، چاپ اول، تهران، ۱۳۸۱.
  • سفر حج و عید قربان. تهران: حقیقت، ۱۳۸۰. شابک ‎‎۹۶۴-۷۰۴۰-۱۶-۴
  • آشنایی با عرفان و تصوف. تهران: حقیقت، ۱۳۸۰. شابک ‎۹۶۴-۷۰۴۰-۱۸-۰
  • بحران دموکراسی. تألیف روژه لاکومب، ترجمه نورعلی تابنده.[۱۵] تهران: نشر باغ نو، ۱۳۸۲.
  • شریعت، طریقت و عقل. تهران: حقیقت، ۱۳۸۲. شابک ‎۹۶۴-۷۰۴۰-۴۴-x
  • خانواده. تهران: حقیقت، ۱۳۸۳.[۱۶]
  • خانواده (۲): ازدواج. تهران: حقیقت، ۱۳۸۴. شابک ‎۹۶۴-۷۰۴۰-۷۵-x
  • مجموعه رسائل گفتارهای عرفانی شماره‌های چهارم و پنجم.
  • رساله حقوق تطبیقی؛ حواشی و تعلیقات محمداسماعیل صلاحی. مشهد: سلسله‌الرضا (ع)، ۱۳۹۰. شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۹۲۶-۶-۵

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. «احضار قطب دراویش گنابادی». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۵ اردیبهشت ۱۳۹۰.
  2. «تجمع دراویش گنابادی در شمال شرقی ایران». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۵ اردیبهست ۱۳۹۰. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک)
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ احسان مهرابی. «نورعلی تابنده؛ از وکیل و سیاستمدار تا درویش». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۵ فوریه ۲۰۱۸.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ نور1، مجذوبان. «نگاهی به زندگینامه حضرت آقای حاج دکتر نورعلی تابنده مجذوب علیشاه- مهرداد مصوری». دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۸-۱۱.
  5. کتاب مجموعه مقالات فقهی و اجتماعی، دکتر حاج نور علی تابنده، انتشارات حقیقت، تهران ۱۳۷۸ (مقدمه ناشر)
  6. "یک هفته با نقض حقوق بشر". www.pezhvakeiran.com.
  7. بی‌بی‌سی فارسی. «درگیری دراویش گنابادی و نیروهای امنیتی در تهران».
  8. صدای آمریکا. «درگیری دراویش گنابادی با نیروهای امنیتی و لباس شخصی در تهران».
  9. یورونیوز. «کسری نوری: دراویش از حقوق بنیادی‌شان دفاع می‌کنند».
  10. مجید خیامدار (۱۵ بهمن ۱۳۹۶). «درگیری درویشان گنابادی با مأموران امنیتی در تهران». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۵ فوریه ۲۰۱۸.
  11. «مرگ سه مأمور در حمله اتوبوس در ادامه تنش پلیس و دراویش». صدای آمریکا. ۳۰ بهمن ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۹ فوریه ۲۰۱۸.
  12. «درگیری پلیس تهران با دراویش گنابادی؛ «سه مأمور پلیس کشته شدند»». رادیو فردا. ۳۰ بهمن ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۹ فوریه ۲۰۱۸.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ «قطب دراویش گنابادی «حصر خانگی» خود را تأیید کرد». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۷ مارس ۲۰۱۸.
  14. «دکتر نورعلی تابنده، قطب درویشان گنابادی، پس از ۱۲ سال دوری از موطن آبا اجدادی خویش به زادگاهش رفت». رادیو فردا. ۴ شهریور ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۲۹ اوت ۲۰۱۹.
  15. «بحران دموکراسی». opac.nlai.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۲-۰۴.
  16. «خانواده». opac.nlai.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۲-۰۴.

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش

برای مطالعه‌ی بیشترویرایش