وزارت راه و شهرسازی

یکی از وزارتخانه‌های ایران

وزارت راه و شهرسازی یکی از وزارت‌خانه‌های دولت ایران است. پیشینه شکل‌گیری این وزارتخانه به سال ۱۲۶۰ و تأسیس وزارت فوائد عامه در دوران سلطنت ناصرالدین‌شاه بازمی‌گردد. فرم کنونی این وزارتخانه در ۳۱ خرداد ۱۳۹۰ با رأی مجلس و تأیید شورای نگهبان، از ادغام وزارت راه و ترابری با وزارت مسکن و شهرسازی شکل گرفت.

وزارت راه و شهرسازی
Coat of arms of Iran.svg
سازمان دید کلی
بنیان‌گذاری۶ تیر ۱۳۹۰
سازمان‌های پیشین
حوزهٔ قدرتجمهوری اسلامی ایران
ستادتهران
بودجه سالانه۱۴ هزار میلیارد تومان (۱۴۰۰)[۱]
وزیر مسئول
وبگاه

وزارت راه و شهرسازی متولی ادارهٔ امور حمل‌ونقل زمینی، دریایی و هوایی در محدودهٔ داخلی کشور و ارتباطات ترابری میان ایران و دیگر کشورهای جهان، همچنین سیاست‌گذاری در حوزه مسکن و شهرسازی در کشور می‌باشد. هم‌اکنون رستم قاسمی به‌عنوان وزیر راه و شهرسازی فعالیت می‌کند.

تاریخچهٔ

 
ساختمان وزارت راه و شهرسازی در تهران

ساختار و سازمان وزارت راه و شهرسازی در درازای مدتی که از فعالیت آن می‌گذشته‌است به دلیل ضرورت‌های ملی به دفعات دچار تغییر و تحول گشته‌است. روند این تحول را می‌توان به دوره‌های زیر تقسیم‌بندی نمود.

وزارت فوائد عامه ایران

وزارت فوائد عامه ایران در سال ۱۲۶۰ مقارن با ۱۲۹۸ هجری قمری و در دوران سلطنت ناصرالدین‌شاه وزارت فوائد عامه بنیانگذاری شد و امور مربوط بر ساخت راه، پل و راه‌داری برعهدهٔ وزارت‌خانهٔ مذکور گذاشته شد. این وزارتخانه تدریجاً در سال‌های پس از بنیانگذاری به وظائف دیگری مانند تجارت و فلاحت پرداخته که به همین دلیل بعدها به نام فوائد عامه و تجارت و فلاحت تغییر نام یافته‌است. هزینه‌های راه‌سازی در این دوران با اخذ «باج راه» که در راه‌دارخانه‌ها گرفته می‌شده تأمین می‌گردید و این مبلغ سالیانه از سه میلیون ریال تجاوز نمی‌کرد.

ادارهٔ کل طرق و شوارع

از سال ۱۳۰۱ اداره‌ای به نام «ادارهٔ کل طرق و شوارع» در وزارت فلاحت و تجارت و فوائد عامه به منظور اقدام مؤثر برای ساختمان راه‌ها، نگهداری و بهره‌برداری تشکیل گردید. ادارهٔ کل طرق و شوارع، راه‌های کشور را به نواحی مختلف تقسیم و مسئولیتی برای ادارهٔ امور تعمیر و نگهداری آن‌ها معین کرد.

وزارت طرق و شوارع

وزارت طرق و شوارع در ۲۷ اسفند ۱۳۰۸ به موجب قانونی که از مجلس شورای ملی گذشت، ادارهٔ کل طرق و شوارع به وزارت طرق و شوارع تبدیل و در ۲۸ فروردین ۱۳۰۹ سید حسن تقی‌زاده به عنوان نخستین وزیر طرق و شوارع به مجلس شورای ملی معرفی شد. با تأسیس این وزارتخانه، راه‌سازی در ایران گسترش یافت و با امکاناتی که تدریجاً فراهم شد برنامه‌ها و پروژه‌های راه‌سازی ادامه پیدا کرد.

وزارت راه

در سال ۱۳۱۵ وزارت طرق و شوارع با تصویب مجلس شورای ملی به وزارت راه تغییر نام یافت.

وزارت راه و ترابری

در تاریخ ۱۶ تیر ۱۳۵۳ به‌منظور اعمال سیاست جامع و هماهنگ برای ترابری کشور و توسعه و تجهیز، گسترش، نگاهداری و ایجاد تأسیسات زیربنایی آن با توجه به مقتضیات توسعهٔ اجتماعی، اقتصادی و عمرانی و دفاع ملی با رعایت قوانین مربوط نام وزارت راه به وزارت راه و ترابری تغییر یافت.

وزارت آبادانی و مسکن

بموجب قانون مشتمل بر ۱۰ ماده و ۷ تبصره در مورخ ۱۳۴۲/۱۲/۲۲ به تصویب رسید، وزارتخانه ای از تلفیق بانک ساختمانی، سازمان خانه‌سازی وزارت دارائی و دفاتر فنی سازمان برنامه به نام «وزارت آبادانی و مسکن» تأسیس و موجودیت یافت. در سال ۱۳۵۳ تغییر نام وزارت آبادانی و مسکن به وزارت مسکن و شهرسازی و تعیین وظایف آن از طرف مجلس انجام می‌شود.[۲]

ادغام و جابه‌جایی

طبق برنامهٔ پنجم توسعه برای کوچک‌سازی دولت قرار بود که وزارت‌خانه‌های دولت از ۲۱ (که پس از تشکیل وزارت ورزش و جوانان به ۲۲ تا رسید) به ۱۷ تا بکاهد. برای همین دولت تصمیم گرفت که فرایند ادغام چند وزارت‌خانه را آغاز کند؛ از جمله ادغام وزارت راه و ترابری در مسکن و شهرسازی. از این رو ماجرا در هیئت دولت تصویب شد و آمادهٔ ارائه به مجلس.[۳] پس در آغاز ادغام دو وزارت‌خانهٔ راه و ترابری و مسکن و شهرسازی در هیئت دولت تصویب شد و وزارت امور زیربنایی نام گرفت. در آن هنگام وزارت راه و ترابری پس از استیضاح حمید بهبهانی هنوز زیر دست رئیس‌جمهور بود. وی همان وزیر مسکن و شهرسازی علی نیکزاد را به سرپرستی وزارت گماشت و برای وزارت امور زیربنایی به مجلس معرفی کرد.[۴]

در ۴ خرداد ۱۳۹۰ لایحهٔ وظیفه‌ها و اختیارات وزارت را به مجلس دادند.[۵]

۱۱ خرداد مجلس به ادغام وزارت‌خانه‌های راه و ترابری، مسکن و شهرسازی و ارتباطات و فناوری اطلاعات رأی داد و وزارت امور زیربنایی و ارتباطات رای داد[۶] که شورای نگهبان، چون دولت ادغام وزارت ارتباطات با این دو را تصویب نکرده‌بود، رد کرد.

در تاریخ ۳۱ خرداد ۱۳۹۰ با تصویب مجلس شورای اسلامی و در ۱ تیر تأیید شورای نگهبان قانون اساسی،[۷] وزارت راه و ترابری با وزارت‌خانهٔ مسکن و شهرسازی ادغام شد و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از او بیرون رفت،[۸] و با تصویب مجلس تغییر نام آن را،[۹] وزارت راه و شهرسازی درست شد. پس همهٔ وظیفه‌های دو وزارت‌خانه و وزیرهایشان به وزارت نوین و وزیر او رسید.[۱۰]

وزرای راه و شهرسازی

چارت سازمانی

ماموریت‌ها و چشم‌اندازها

  • تأمین راه‌های کشور اعم از زمینی (راه و راه‌آهن) و راه‌های دریائی و هوائی
  • اداره امور ترابری کشور، پی ریزی سیاست جامع هماهنگ برای آن و ایجاد توسعه، تجهیز، گسترش و نگاهداری تأسیسات زیربنائی آن با توجه به مقتضیات توسعه اجتماعی، اقتصادی، عمرانی و دفاع ملی
  • تعیین مراکز جمعیتی و تعادل مطلوب بین جمعیت و وسعت شهرها در سطح کشور به منظور برنامه‌ریزی عمران منطقه ای و استفاده بهتر از منابع سرزمین نظیر خاک و آب و جلوگیری از ایجاد مشکلات شهری در اثر رشد و توسعه ناموزون آن‌ها و در نتیجه اتلاف منابع اقتصادی و انسانی کشور
  • مدیریت یکپارچه زمین با همکاری دستگاه‌های اجرائی
  • تأمین رفاه اجتماعی در زمینه مسکن
  • مشارکت در ساماندهی بازار سرمایه در امر زمین و مسکن
  • کمک به حفظ تعادل اقتصادی از طریق اعمال سیاست‌های تشویقی و استفاده از سرمایه‌گذاری در امر ساختمان و مسکن
  • راهبری تحقیقات ساختمانی به منظور ایمن‌سازی ساختمان‌ها در قبال حوادث طبیعی، استفاده بهتر از منابع و مصالح محلی و افزایش کیفیت مصنوعات ساختمانی
  • هماهنگی و تمرکز در تهیه واجرای طرح‌ها وساختمان‌های دولتی و عمومی در سطح کشور

معاونت‌های ستادی

  • معاونت برنامه‌ریزی و مدیریت منابع
  • معاونت مسکن و ساختمان
  • معاونت گسترش مدیریت و منابع انسانی
  • معاونت حمل و نقل
  • معاونت شهرسازی و معماری
  • معاونت حقوقی، امور مجلس و استان‌ها

معاونت‌ها

  • معاون برنامه‌ریزی و مدیریت منابع: امیرمحمود غفاری
  • معاون مسکن و ساختمان: محمود محمودزاده
  • معاون توسعه مدیریت و منابع انسانی: نعمت‌الله ترکی
  • معاون حمل و نقل و رئیس کمیته پدافند غیرعامل وزارت راه و شهرسازی: شهرام آدم نژاد
  • معاون شهرسازی و معماری: فرزانه صادق مالواجرد
  • معاون حقوقی و امور مجلس و استان‌ها:فرزاد نجات نیا

سازمان‌ها، شرکت‌ها، و مراکز تابعه

روسای سازمان‌ها و مدیران عامل

  • معاون وزیر و مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی: محمد راستاد
  • معاون وزیر و رئیس سازمان مجری ساختمان‌ها و تأسیسات دولتی و عمومی: علی نبیان
  • معاون وزیر و رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران: سعید رسولی
  • معاون وزیر و مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره سازمان ملی زمین و مسکن: احمد اصغری مهرآبادی
  • معاون وزیر و مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره شرکت مادرتخصصی عمران شهرهای جدید: حبیب اله طاهرخانی
  • معاون وزیر و رئیس سازمان هواشناسی کشور: سحر تاجبخش مسلمان
  • مرکز تحقیقات راه، مسکن، و شهرسازی: محمد شکرچی زاده
  • مدیر عامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران: علیرضا برخور
  • معاون وزیر و رئیس سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای: عبدالهاشم حسن‌نیا
  • رئیس سازمان هواپیمایی کشوری: تورج دهقانی زنگنه
  • معاون وزیر و مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل: خیرالله خادمی
  • رئیس هیئت مدیره و مدیر عامل شرکت فرودگاه‌ها و ناوبری هوایی ایران: سیاوش امیرمکری
  • مدیرعامل شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک: مجید کیان پور
  • رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی: علیرضا تابش
  • مدیر عامل شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی (ره): محمد مهدی کربلایی
  • معاون وزیر، رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران: مهدی عبوری
  • قائم‌مقام وزیر در طرح مسکن مهر: احمد اصغری مهرآبادی

شوراهای عالی

  • شورای عالی هماهنگی ترابری کشور
  • شورای عالی فنی امور زیربنایی حمل و نقل
  • شورای عالی شهرسازی و معماری ایران
  • ستاد ملی بازآفرینی پایدار
  • کمیسیون ایمنی راه‌ها
  • شورای عالی سازماندهی مبادی ورودی و خروجی مجاز زمینی کشور
  • شورای عالی هواپیمایی کشوری

منابع

  1. «بودجه ۱۴۰۰۰ میلیاردی برای وزارت راه و شهرسازی». اقتصاد آنلاین. ۱۲ آذر ۱۳۹۹.
  2. «قانون تغییر نام وزارت آبادانی و مسکن به وزارت مسکن و شهرسازی و تعیین وظایف آن». مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی ایران.
  3. اطلاع‌رسانی دولت:::.: آمادگی دولت برای تشکیل وزارت امور زیربنایی و معرفی وزیران به مجلس[پیوند مرده]
  4. اطلاع‌رسانی دولت:::.: معرفی علی نیکزاد به عنوان وزیر امور زیربنایی به مجلس شورای اسلامی[پیوند مرده]
  5. اطلاع‌رسانی دولت:::.: لایحه وظایف و اختیارات وزارتخانه امور زیربنایی امروز به مجلس داده می‌شود[پیوند مرده]
  6. خانهٔ ملت - خبرگزاری مجلس شورای اسلامی[پیوند مرده]
  7. «پورتال شورای نگهبان». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۵ ژوئن ۲۰۱۱.
  8. «خانه ملت - خبرگزاری مجلس شورای اسلامی». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۱.
  9. «خانه ملت - خبرگزاری مجلس شورای اسلامی». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژانویه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۱.
  10. «خانه ملت - خبرگزاری مجلس شورای اسلامی». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژانویه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۱.

پیوند به بیرون