وزارت اطلاعات

واجا
(تغییرمسیر از وزیر اطلاعات)

وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران (به‌اختصار: واجا) از وزارت‌خانه‌های دولت جمهوری اسلامی ایران است،[۳] که مسئولیت گردآوری و پرورش اطلاعات امنیتی و برون‌مرزی، حفاظت اطلاعات، فعالیت‌های ضدجاسوسی و مبارزه با تروریسم را برعهده دارد.[۴] هم‌اکنون در دولت دوازدهم سید محمود علوی بعنوان وزیر اطلاعات فعالیت میکند.

وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران
Ministry of Intelligence of Iran logo.png
اطلاعات کلی سازمان
بنیادگذاری ۲۷ مرداد ۱۳۶۳
سازمان پیشین سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک)
ستاد تهران، ایران
مختصات: ۳۵°۴۵′۰۸″شمالی ۵۱°۲۷′۲۶″شرقی / ۳۵٫۷۵۲۳°شمالی ۵۱٫۴۵۷۱°شرقی / 35.7523; 51.4571
بودجهٔ سالانه ۵ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان (۱۳۹۸)[۱][۲]
وزیر مسئول سید محمود علوی، (وزیر اطلاعات)
سازمان بالادست قوه مجریه جمهوری اسلامی ایران
سازمان زیردست سازمان حراست کل کشور
دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی
وبگاه
vaja.ir


نیروی انسانیویرایش

تاکنون هیچگونه آمار رسمی از تعداد کارمندان، افسران اطلاعاتی و پرسنل شاغل در وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران منتشر نشده است، با این حال، وزارت دفاع آمریکا، در ژانویه ۲۰۱۳ میلادی، گزارشی ۶۴ صفحه‌ای دربارهٔ وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران منتشر نمود، که در این گزارش، به نقل از شخصی بنام مگنوس رانستورپ، تعداد پرسنل این وزارت‌خانه در حدود ۳۰ هزار نفر اعلام گردید.[۵][۶][۷] گرچه بخش اعظم از شمار کارکنان منتسب به وزارت اطلاعات، مربوط به آمار کارکنان سازمان حراست کل کشور می‌باشد، که از نیروهای حراست ادارات سایر وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی محسوب می‌شوند.[۸]

اعضای فعال این وزارتخانه در ادبیات رهبران جمهوری اسلامی، با لقب «سربازان گمنام امام زمان» شناخته می‌شوند.[۹]

وزیرانویرایش

اولین وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی؛ محمد ری‌شهری بود، که به همراه سعید حجاریان بعنوان پایه‌گذاران این وزارتخانه شناخته می‌شوند. وی بعدها منصب خود را در زمان دولت اول اکبر هاشمی رفسنجانی به علی فلاحیان تحویل داد. در این دوره فعالیت‌های وزارت اطلاعات، در داخل و خارج کشور گسترش پیدا کرد. در دولت سیدمحمد خاتمی؛ قربانعلی دری نجف‌آبادی جای فلاحیان را گرفت. در این دوره از حیات وزارت اطلاعات قتل‌های زنجیره‌ای اتفاق افتاد، به گونه‌ای که دری نجف‌آبادی ناگزیر به استعفا گردید. با رفتن دری نجف‌آبادی، علی یونسی رئیس وقت سازمان قضایی نیروهای مسلح پست وزارت اطلاعات را بر عهده گرفت. وی در اولین اقدام، فعالیت‌های اقتصادی وزارت اطلاعات، که در قالب بیش از ۱۰۰ شرکت و مؤسسه تجاری انجام می‌گرفت را متوقف نمود.[۱۰]

یونسی در اینباره می‌گوید[۱۱]:

وقتی وزیر اطلاعات شدم، آقای هاشمی ۲ بار با من بحث کردند و گفتند؛ «شیوه‌ای که شما در وزارت اطلاعات در پیش گرفته‌اید، این وزارتخانه را به شهرداری و تشکیلات بی‌خاصیت تبدیل کرده‌است، که هیچ‌کس نمی‌ترسد» و من هم به ایشان یادآور شدم که در همه جای دنیا به این روش می‌گویند؛ سرویس اطلاعاتی و ما هم باید به دنبال این موضوع برویم، که وزارت اطلاعات در خدمت مردم باشد.

با روی کار آمدن دولت محمود احمدی‌نژاد، غلامحسین محسنی اژه‌ای که در قوه قضائیه، قاضی ویژه وزارت اطلاعات بود، به این سمت منصوب گردید. پس از برکناری اژه‌ای، مدتی محمود احمدی‌نژاد سرپرست وزارت اطلاعات شد و در دولت بعد حیدر مصلحی به عنوان وزیر اطلاعات از مجلس رأی اعتماد گرفت. وزارت مصلحی با وجودی که وی یک بار استعفا داده بود و رئیس‌جمهور وقت، محمود احمدی‌نژاد نیز با استعفای وی موافقت کرده بود، با حمایت سیدعلی خامنه‌ای تا پایان فعالیت دولت دهم ادامه پیدا کرد. با آغاز کار دولت حسن روحانی، وی سید محمود علوی را به مجلس معرفی نمود. هم‌اکنون سید محمود علوی به عنوان هفتمین وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی، تصدی این وزارتخانه را برعهده دارد.

مدرسه حقانیویرایش

تعدادی از وزرای اطلاعات و نیز بسیاری از معاونین وزیر و مقامات ارشد وزارت اطلاعات، همچون محمد محمدی ری شهری، علی فلاحیان، علی یونسی، مصطفی پورمحمدی، غلامحسین محسنی اژه‌ای و روح‌الله حسینیان از مدرسه حقانی فارغ‌التحصیل شده‌اند.

دانشگاه اطلاعات و امنیت ملیویرایش

وزارت اطلاعات دارای واحد آموزشی مستقل بنام؛ دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی است، که در سال ۱۳۶۵ بعنوان زیرمجموعه‌ای از وزارت اطلاعات و با نام دانشگاه امام باقر فعالیت خود را آغاز نمود. این دانشگاه در سال ۱۳۹۵ به دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی تغییر نام داد.[۱۲]

بازداشتگاهویرایش

قوه قضائیه از سال ۱۳۸۵ مجوز ایجاد و مالکیت بازداشتگاهی مستقل را در اختیار وزارت اطلاعات قرار داده است.[۱۳]

قتل‌های زنجیره‌ای ایرانویرایش

 
از راست: محمدجعفر پوینده (پژوهشگر و نویسنده)، محمد مختاری (نویسنده)،
پروانه اسکندری و داریوش فروهر (رهبر حزب ملت ایران) از جمله قربانیان قتل‌های زنجیره‌ای هستند.

قتل‌های زنجیره‌ای، به کشتار برخی از شخصیت‌های سیاسی و اجتماعیِ منتقد نظام جمهوری اسلامی، در داخل و خارج از ایران، گفته می‌شود که به دست پرسنل وزارت اطلاعات در زمان وزارت علی فلاحیان و قربانعلی دری نجف‌آبادی انجام شد.[۱۴][۱۵][۱۶]

در جریان این کشتارها شخصیت‌هایی همچون داریوش فروهر (رهبر حزب ملت ایران)، همسرش پروانه اسکندری،[۱۷][۱۸] محمدجعفر پوینده (پژوهشگر و نویسنده)[۱۹]، محمد مختاری (نویسنده)[۲۰]، کاظم سامی رهبر جنبش انقلابی مردم ایران (جاما)(۲ آذر ۱۳۶۷)[۲۱] و … جان خود را از دست دادند.

پس از تحقیقات مشخص شد که سعید امامی مشاور وزارت و معاون سابق امنیت وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی (در زمان تصدی فلاحیان)، مصطفی کاظمی معاون امنیت وزارت اطلاعات در زمان انجام قتل‌ها و اکبر خوش‌کوش رئیس گروه ضربت وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی در این قتل‌ها دست داشتند، و به دنبال آن قربانعلی دری نجف‌آبادی وزیر اطلاعات وقت از سمت خود استعفا داد.[۲۲]

ترور در خارج از ایرانویرایش

به موازات انجام قتل‌های زنجیره‌ای در داخل ایران در خارج از ایران نیز یکسری ترورها توسط عوامل وزارت اطلاعات ایران انجام شد، در دوره وزارت فلاحیان برخی چهره‌های سیاسی و سرشناس مخالف جمهوری اسلامی همچون شاپور بختیار، عبدالرحمان برومند، فریدون فرخزاد، عبدالرحمان قاسملو، صادق شرفکندی، کاظم رجوی و رضا مظلومان در کشورهای مختلف و به شیوه‌های متفاوت کشته شده‌اند.[۲۳]

برخی از ترورهای انجام شده توسط وزارت اطلاعات ذیلاً آمده‌است:

  • ترور عبدالرحمان قاسملو: وی که دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران بود در تاریخ ۲۲ تیر ۱۳۶۸ در شهر وین درحالیکه با نمایندگان حکومت جمهوری اسلامی بر سر میز مذاکره بود توسط آنان به قتل رسید،[۲۴][۲۵] از جمله افرادی که به عنوان عامل ترور قاسملو یاد می‌شود فردی به نام محمد جعفری صحرارودی است.[۲۴][۲۶]

وزیرانویرایش

نام تصویر مدت رئیس جمهور رهبر
محمد ری شهری ۱۳۶۳ تا ۱۳۶۸ سید علی خامنه‌ای
روح‌الله خمینی
علی فلاحیان ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶ اکبر هاشمی رفسنجانی
سیدعلی خامنه‌ای
قربانعلی دری نجف‌آبادی ۱۳۷۶ تا ۱۳۷۸ سید محمد خاتمی
علی یونسی ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۴ سید محمد خاتمی
غلامحسین محسنی اژه‌ای ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۸ محمود احمدی‌نژاد
حیدر مصلحی ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۲ محمود احمدی‌نژاد
سید محمود علوی ۱۳۹۲ تاکنون حسن روحانی

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. «بیشترین بودجه ۹۸ به آموزش‌ و پرورش رسید». خبرگزاری تسنیم. ۴ دی ۱۳۹۷.
  2. سهم وزارتخانه‌ها در بودجه ۱۳۹۵ + جدول - خبرگزاری مشرق
  3. «در وزارت اطلاعات ایران چه می‌گذرد؟». بی‌بی‌سی فارسی.
  4. «قانون تأسیس وزارت سواک جمهوری اسلامی». وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۸ آذر ۱۳۹۴.
  5. How Iran would retaliate if it comes to war
  6. گزارش پنتاگون دربارهٔ وزارت اطلاعات ایران[پیوند مرده]، رادیو بین‌المللی فرانسه
  7. پنتاگون: اطلاعات ایران ۳۰ هزار کارمند دارد که بسیاری در عملیات خارجی شرکت دارند، العربیه فارسی
  8. «شرايط استخدام در وزارت اطلاعات چيست؟». باشگاه خبرنگاران جوان.[پیوند مرده]
  9. «جانیان با نام و نشان از صف سرباز». پیک نت. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ ژوئن ۲۰۱۲.
  10. چرافعاليت اقتصادي وزارت اطلاعات تعطیل شد؟ تابناک
  11. «یونسی وزیر اطلاعات سابق فاش کرد: طرح مسئله هولوکاست به شدت به نفع اسرائیل تمام شد». عبرت نیوز. ۹ آذر ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ دسامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۰۸.
  12. شرایط قبولی در دانشگاه وزارت اطلاعات - وب‌گاه دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی
  13. دورنمای تحولات در وزارت اطلاعات ایران، بی‌بی‌سی فارسی
  14. محاکمه عبدالله نوری وزیر کشور در دوران قتل‌ها و مدیر مسئول روزنامه اصلاح طلب خرداد (آنچه روزنامه خرداد در خصوص پرونده قتل‌ها مطرح کرده پاسخگویی وزیر اطلاعات وقت است که هم قدرت داشته و هم ظاهراً فتوی صادر کرده، از نظر ما وزیر اطلاعات وقت باید بخاطر قتل‌ها پاسخگو باشد چون امنیت ملی را به خطر انداخته…- روزنامه همشهری، ۱۱ آبان ۱۳۷۸)
  15. قتل‌های زنجیره‌ای پرونده ناتمام ـ بخش اول بایگانی‌شده در ۲۰ دسامبر ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine در وبگاه روزنامه ایران (شماره ۲۱۶۸ - سال هشتم - دوشنبه ۱۰ تیر ۱۳۸۱)
  16. روایت دادستان کل ایران از ارتباط یکی از عاملان قتلهای زنجیره‌ای با اصلاح طلبان در وبگاه بی‌بی‌سی فارسی
  17. زخم باز پرونده قتل‌های زنجیره‌ای، دویچه وله فارسی
  18. «قتل‌های زنجیره‌ای؛ ۱۵ سال دادخواهی و اصرار بر حفظ خاطره جمعی». دویچه وله. ۲۱ نوامبر ۲۰۱۳.
  19. هیجدهم آذرماه، روزی که پوینده به خانه بازنگشت، بی‌بی‌سی فارسی
  20. پنجمین جشنوارهٔ سینمای ایران در تبعید - پاریس (پیوند آرشیو)، ایرج ادیب زاده، رادیو زمانه ۲ فروردین ۱۳۸۶
  21. خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۵ آذر ۱۳۶۷، مصاحبه مطبوعاتی سیدعلی‌اکبر محتشمی‌پور، وزیر کشور وقت
  22. شهاب نیکزاد روزنامه‌نگار (۲ آذر ۱۳۸۸). «بازخوانی پرونده قتل‌های زنجیره ای». بی‌بی‌سی فارسی.
  23. «جمهوری اسلامی ۳۶۰ عملیات تروریستی در ۴۰ کشور اجرا کرده‌است». INDEPENDENT. ۲۳ مه ۲۰۲۰.
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ «صداهای ناشنیده از آخرین لحظات ترور رهبران کرد در وین». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۹.
  25. «چگونه هاشمی، قاسملو را به مذاکره دعوت کرد، اما جوخه ترور را به محل ملاقات فرستاد!». gooyanews. ۱۰ اردیبهشت ۱۳۸۴.
  26. ««یکی از عوامل ترور قاسملو در بین بازداشت شدگان اربیل؟»». رادیو فردا. ۲۷ دی ۱۳۸۵.

پیوند به بیرونویرایش