تفاوت میان نسخه‌های «ابوجعفر دشمنزیار»

جز
جز (رده:اصلاح نویسه‌های پنهان و حذف موارد زائد)
'''ابوجعفر محمد بن رستم دشمنزیار''' (۳۹۸ تا ۴۳۳ ق / ۳۸۶ - ۴۲۰ خورشیدی») ملقب به '''علاءالدوله حسام‌الدین'''، پسر [[رستم بن مرزبان]] معروف به '''دشمنزیار ''' بود. وی نخست از اسپهبدان [[اصفهان]] بود اما پریشانی‌های سیاسی و نظامی ایران که ناشی از ضعف روزافزون امیران [[آل بویه]] و فزونی قدرت [[غزنویان]] در شرق و شمال ایران بود، همراه با تأسیس دولت‌های کوچک مستقل و نیمه مستقلی چون [[آل مسافر]] و [[آل حسنویه]] در غرب، و پاره‌ای از خاندان‌های کهن‌تر [[دیلمی]] در شمال، سبب شد که «محمد رستم دشمنزیار» نیز مدعی استقلال شود دولت [[کاکوییان]] را در اصفهان بنیان نهاد و بنام خود در اصفهان سکه زد. خلیفه [[ابوالعباس احمد قادر|القادر بالله]] در سال ۳۹۷ خورشیدی حکومت وی را به رسمیت شناخت و او را به «عضدالدّین، علاءالدّوله، فخرالمله و تاج الاُمّه، حسام امیرالمؤمنین ملقب ساخت. پس از مرگ وی در سال ۴۲۰ خورشیدی فرزندش [[ابومنصور فرامرز]] به جای وی به اسپهبدی اصفهان رسید. نام علاء الدوله، مخصوصاً به سبب [[دانشنامه علایی]] و چند رساله دیگر که [[ابن سینا]] به نام وی نگاشته‌است پایدار ماند با این همه خود وی به سبب حمایت از ابن سینا و علاقه به [[فلسفه]] نزد [[متشرعه]] [[اهل سنت]]، فاسد الاعتقاد خوانده می‌شد.
 
== رسیدن به اسپهبدی اصفهان ==
پدرش، رستم بن مرزبان، از [[آل بویه]] دایی (کاکویهٔ) [[سیده ملک خاتون]] بود و خودش کاکوزاده «سیده خاتون» محسوب می‌شد و برای همین در دستگاه [[فخر الدوله]] پسر کاکویه خوانده می‌شد. رستم بن مرزبان از سرکردگان [[دیلمی]] در سپاه فخر الدوله بود و تا هنگام مرگ «حدود سال ۳۸۸ خورشیدی» در دربار سیده خاتون به عنوان کاکویهٔ ملکه، کاردار دربار بود و چندی هم اسپهبدی شهریار [[ری]] را داشت. محمد دشمنزیار هم از جانب [[ملک خاتون]] به نیابت [[عین الدوله]] خردسال، اسپهبدی [[اصفهان]] و [[ناحیه جبال|ولایت جبال]] را داشت.
 
در کشمکشی که بین سیده خاتون با پسرش [[مجدالدوله]] در گرفت و منجر به فرار مادر و رفتنش نزد بدر بن حسنویه شد، پسر کاکویه هم به بهاء الدوله دیلمی پیوست (۳۸۵ خورشیدی)، اما در پی بازگشت سیده، دوباره به اسپهبدی اصفهان رسید. وی که همزمان سپهسالار ملک خاتون و مورد اعتماد تام او بود، در رفع اغتشاش‌هایی که در [[ناحیه جبال|ولایت جبال]] روی می‌داد، کمک‌های قابل ملاحظه‌ای به سیده ملک خاتون کرد.
 
== چیرگی بر همدان ==
آن گونه که سکه‌های وی با القاب علاء الدوله، عضد الدین فخر الدوله و تاج المله نشان می‌دهد، در مدت فرمانروایی در نواحی جبال، ولایات بین همدان و شاپور خواست و کرمانشاهان مکرر تحت فرمان وی قرار می‌گرفت. در ماجرای گرفتاری‌های شمس الدوله که به دنبال لشکرکشی به ری با شورش ترکان سپاه مواجه شد، وی به شاهزاده دیلمی کمک کرد، اما در سال ۴۰۲ خورشیدی به یاری [[فرهاد پسر مرداویج]] اسپهبد [[بروجرد]] با سماءالدّولهٔ دیلمی امیر همدان درگیر شد و پس از چندین نبرد، [[همدان]] را تصرف کرد. و بدین گونه همدان و توابع آن را هم ضمیمه قلمرو خویش کرد. در سال‌های بعد، قوای متحد اسپهبد طبرستان و [[منوچهر بن قابوس]] را که به ولایت جبال لشکر کشی کرده بودند، مغلوب ساخت و بی آن که با دربار مجدالدوله قطع ارتباط کند در قسمت عمده ولایات جبال قدرت مستقل یافت.
 
== غلبه محمود غزنوی بر ری ==
در غلبه [[محمود غزنوی]] بر ری در سال ۴۰۸ خورشیدی با آن که علاء الدوله هم در اصفهان خطبه به نام سلطان کرد، اما ولایت وی از تعرض [[مسعود غزنوی]] در امان نماند، و خود او به [[اهواز]] نزد [[باکالیجار]] گریخت. اما مسعود، در حرکت به [[خراسان]] ناچار شد در برابر پرداخت مالی که وی به عهده گرفت امارت او را در ولایت جبال تأیید کند. علاء الدوله هم با استفاده از گرفتاری‌های مسعود از پرداخت مال ضمان خود داری کرد و چندین بار با سپاه مسعود غزنوی وی درگیری داشت و غالباً با وجود شکست از سپاه خراسان، بخاطر گرفتاری‌های مسعود با ترکمانان، موفق به تحکیم قدرت در ولایات جبال می‌شد. در سال «۴۲۹ ق / ۱۰۳۸ م» برای مقابله با حمله‌های سپاه مسعود، حصاری محکم بر گرد [[اصفهان]] کشید.
 
== منابع ==
{{پانویس}}
* «دائرةالمعارف بزرگ اسلامی»، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، نشر مرکز دائرة المعارفدائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد ۲، ۱۳۷۰ ش
* «مجمل التواریخ و القصص»، به کوشش محمدتقی بهار، تهران، ۱۳۱۸ش، صص ۳۹۸، ۴۰۷-۴۰۹، ۴۱۲-۴۱۴؛
* ابن اثیر، عزالدین، «الکامل»، بیروت، ۱۹۸۲م، ۹/فهرست، ۱۰/۲۵، ۲۴۴-۲۴۵، ۴۴۷، ۵۵۱-۵۵۲
* ابن جوزی، عبدالرحمان، «المنتظم فی التاریخ الملوک و الامم»، حیدرآباد دکن، دائرةالمعارف العثمانیة، ۱۳۵۹ ق؛
 
[[رده:پیگیری ربات حذف کارکتر نادرست]]
[[رده:تاریخ استان اصفهان]]
[[رده:تاریخ استان همدان]]
[[رده:درگذشتگان ۱۰۴۱ (میلادی)]]
[[رده:پیگیری ربات حذف کارکتر نادرست]]
[[رده:دیلمیان]]
[[رده:فرماندهان نظامی اهل ایران]]
۸۷۹٬۶۲۶

ویرایش