بخش‌گویی: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
'''مجاز مرسلمُرسَل''' (خلاصه گویی) یکی از آرایه‌های ادبی کهن است و به «ارادهٔ جزء به کل یا کل به جزء» اشاره دارد. یعنی اگر اشاره‌ای به جزء می‌کنیم منظورمان کل است <ref>Pars pro toto</ref> و برعکس. آن عبارت از استعمال لفظ است در غیرُ ما وُضِعَ لَه. در صورتی که علاقه مصحح استعمال ، غیر مشابهت باشد مانند استعمال «ید» در نعمت؛ زیرا علّت فاعلی نعمت است و در قدرت ، و استعمال کل در جزء مانند «رقبه » درانسان و «اصابع» در انامل : «یجعلون اصابعهم فی آذانهم ».
 
مثلاً اگر می‌گوئیم «احمد شاه تاج و تختش را از دست داد»، مراد آن است که سلطنتش را از دست داد. (جزء به کل). یا به عکس: اگر کسی از ما پرسید: «سفر می‌روی؟» و ما در جوابش بگوئیم «باید با خانه هماهنگ کنم» منظور ما از خانه همان افراد خانه‌است. (ارادهٔ کل به جزء)
 
ادیبان از اصطلاح مجاز مرسل ( خلاصه گویی، سینکدُک {{فرانسوی|Synecdoque}}) برای دلالت بر معنای مجازی‎ای استفاده می‎کنند که در آن جزء یا فرد، نمایانگر کل یا نوع و یا برعکس است.
 
مجاز مرسل،سینکدُک، علاوه بر خلاصه گویی و بخش گویی، ذکر جزء و دریافت کل و «هم‌دریافت» - «مجاز مرسل» هم ترجمه شده‌است.
 
وقتی می‌گوئیم «پدر، نان بیارِ خانه‌است»، منظورمان از نان، روزی است و نان، در واقع بخشی از آن به حساب می‌آید. یا وقتی می‌گوییم که «هزاران دیده، نگرانِ اوست»، منظورمان هزاران انسان است وچِشم که بخشی از یک انسان است را برای اشاره به انسان بکار برده‌ایم.
 
آذر نفیسی، یادداشتی بر بوف کور، وبلاگ دیباچه http://www.dibache.com/index.asp
 
لغتنامهٔ دهخدا ذیل ِ مدخل ِ «مَجاز»
 
== جستارهای وابسته ==