تفاوت میان نسخه‌های «اوضاع اداری سلجوقیان»

بدون خلاصه ویرایش
(صفحه‌ای جدید حاوی « دولت سلجوقی از جمله دولتهایی بود که نظام اداری بسیار منظم و قانونمدی داشت . د...» ایجاد کرد)
برچسب: عدم استفاده از یادکرد و پانویس (پخ)
 
 
دولت سلجوقی از جمله دولتهایی بود که نظام اداری بسیار منظم و قانونمدی داشت . در واقع قدرت امپراتوری سلجوقی از نظام اداری آن سرچشمه می گرفت که مانند یک اسکلت آن را محکم و استوار نگاه می داشت و بی شک بدون قدرت دیوانسالاران ایرانی سلجوقیان ترکمن از پس اداره چنین سیستم عظیمی بر نمی آمدند.<ref> اقبال آشتیانی،عباس.وزارت در عهد سلاطین بزرگ سلجوقی ، انتشارات دانشگاه تهران، تهران۱۳۳۸ ، صفحه ۱۸ </ref> به همین دلیل دوران سلجوقی به عنوان عصر طلایی دیوان داری در ایران بعد از اسلام شناخته می شود.
 
 
== دیوان وزارت ==
 
وزارت منصبی مهم و اساسی و تقریبا هم پایه با نخست وزیر امروزی بود.<ref> انوری،حسن.اصطلاحات دیوانی در دوره غزنوی و سلجوقی، کتابخانه طهوری،تهران ۱۳۵۵، صفحه ۴۸ </ref>اکثر وزرای عصر سلجوقی در دستگاه سامانی یا غزنوی مشغول به فعالیت بودند که با سقوط این سلسله ها به سلاجقه پیوستند.
وزیر در رأس همه دیوانها قرار داشت و تمامی دیوانها و رییسانشان زیر نظر او به فعالیت می پرداختند و به همین دلیل به دیوان وزارت '''دیوان اعلاء''' نیز می گفتند. وزیر بعد از سلطان عالیترین مقام کشور بود.
 
یکی از خصایص مهم نظام دیوانی سلجوقیان واگذاری اقطاع بود که در زیر مجموعه وظایف دیوان استیفا قرار داشت . اقطاع زمین های خاصه سلطان بود که به سپهسالاران و سپاهیان و کارگزاران دولت اجاره داده می شد. اقطاع داران تنها حق گرفتن مالیات ولایت را داشتند که مقدار معینی از آن به خزانه سلطان می پرداخت می شد و این سلطان بود که اداره مناطق را بر عهده داشت.
 
انواع اقطاع بر این قرار بود: ۱. '''اقطاع دیوانی''': زمین هایی که به امرا واگذار می شد ۲.'''اقطاع لشکری''':اقطاعاتی که به سپاهیان واگذار می شد. ۳.'''اقطاع شخصی''':اقطاعاتی که به صورت ارثی از پدر به پسر می رسید و اجاره ای بابت آن گرفته نمی شد.<ref> نوذری،عزت الله. تاریخ اجتماعی ایران ، انتشارات خجسته ، تهران ۱۳۹۰ ، صفحه ۱۸۶ و ۱۸۷ </ref>
اقطاع در دوران سلاجقه توسعه وسیعی یافت و اوج تلاش ها برای پیشرفت نظام اقطاع داری در دوران [[خواجه نظام الملک]] وزیر جلال الدین[[ ملکشاه]] سلجوقی صورت گرفت.
 
اقطاع در دوران سلاجقه توسعه وسیعی یافت و اوج تلاش ها برای پیشرفت نظام اقطاع داری در دوران [[خواجه نظام الملک]] وزیر جلال الدین[[ ملکشاه]] سلجوقی صورت گرفت.
 
 
==دیوان طغرا ، انشا و رسایل ==
 
کار اصلی دیوان طغرا عبارت از کشیدن خط قوسی بر روی نامه ها و فرمان هاست. کشیدن خط قوس بر روی فرمان ها به مانند مهر تٲیید سلطان بر اجرای یک فرمان بود. به مسئول کشیدن این خط قوس '''طغرایی''' گفته می شد.
 
بخش دوم دیوان طغرا ، دیوان رسایل و انشا بود که بر امور نامه نگاری و مکاتبات کلی امپراتوری نظارت داشت. این دیوان متشکل از تعداد زیادی از منشیان و کاتبان از ولایات مختلف بود که زیر نظر '''رییس دیوان رسایل و انشا''' فعالیت می کردند. رییس دیوان رسایل علاوه بر نظارت بر فعالیت منشیان و کاتبان، در نبود وزیر نیابت صدارت را نیز بر عهده داشت.
 
 
==دیوان اشراف==
 
دیوان اشراف مکمل کار دیوان استیفا و اگر کار دیوان استیفا را جمع آوری مالیات و محاسبه آنها بدانیم ، کار دیوان اشراف نظارت بر گزارشهای مالیمالی، محاسبات و محاسباتبطور کلی بازرسی مالی بود.
 
دیوان اشراف همانند دیوان استیفا مٲمورانی داشت که به آنها '''مشرف''' می گفتند و زیر دست رییس دیوان اشراف که به وی '''مشرف کل''' می گفتند به فعالیت می پرداختند. وظیفه مشرفان بازرسی مالی ولایات بود.
==دیوان عرض==
 
دیوان عرض از نظر ارزش ، پست ترین دیوان دولت سلجوقیان بود که بر امور سپاهیان امپراتوری نظارت داشت. رییس دیوان عرض را با عنوان '''عارض لشکر''' می شناختند و وظیفه وی حضور و غیاب کردن سربازان و تنظیم مواجب و جیره غذایی آنان بود.
 
 
 
[[شاهان سلجوقی]]
 
==پانویس==
{{پانویس|۱}}
{{پانویس|۲}}
{{پانویس|۳}}
 
 
== منابع ==
* سلجوقیان ، باسورث و دیگران ، ترجمه یعقوب آژند ، انتشارات مولی ، تهران ۱۳۹۰
* تداوم و تحول در تاریخ میانه ایران ، آ.ن.لمبتن ، ترجمه یعقوب آزند ، نشر نی ، تهران ۱۳۷۲
* تاریخ اجتماعی ایران ، عزت الله نوذری ، انتشارات خجسته ، تهران ۱۳۹۰
 
{{سلجوقیان}}
۱۱

ویرایش