تفاوت میان نسخه‌های «طبقه‌بندی هیجان‌ها»

بدون خلاصه ویرایش
{{در دست ویرایش ۲|ماه=تیر|روز=۱۰|سال=`۱۳۹۳}}
 
در علم [[روانشناسی]]، در مورد طبقه بندی [[هیجان]]ها توافق عمومی وجود ندارد. تئوری‌های رایج یکی‌ از دو نقطه نظر را پیروی می‌کنند؛ بر اساس نقطه نظر اول [[هیجان]]های مختلف ساختارهای مجزا و مستقل هستند، در حالی‌ که نقطه نظر دوم [[هیجان]]های مختلف را در طیف پیوسته‌ای از [[ترکیب خطی]] چند [[هیجان]] پایه توصیف میکند.
[[File:Plutchik-wheel.svg|500pxthumb|leftمدل ابعادی روبرت پولچیک]]
==[[هیجان]]ها به مثابه ساختار‌های گسسته==
تمام انسانها، مستقل از زمینه فرهنگیشان، ذاتا به یک مجموعه از [[هیجان]]های پایه مجهزند. این [[هیجان]]های پایه با کلمه ''گسسته'' (discrete) مشخص می‌شوند چرا که بنظر میاید بر مبنای حالت چهره و فرایندهای بیولوژیکی دیگر از هم قابل تفکیک هستند.<ref>{{cite journal|last=Colombetti|first=Giovanna|title=From affect programs to dynamical discrete emotions|journal=Philosophical Psychology|date=August 2009|volume=22|issue=4|pages=407–425|url=http://ehis.ebscohost.com.ezproxy.neu.edu/ehost/pdfviewer/pdfviewer?sid=9f660a58-b54c-41f4-bb59-f3da15627dbc%40sessionmgr10&vid=2&hid=8|accessdate=10 June 2013|doi=10.1080/09515080903153600}}</ref> بر اساس تئوری هیجانهای گسسته ([[w:en:Discrete emotion theory|Discrete emotion theory]]) بین ۷ تا ۱۰ [[هیجان]] پایه وجود دارند و هزاران لغات مربوط به [[هیجان]] در واقع کلمات مترادفی هستند که همین ۷ تا ۱۰ مورد را بیان می‌کنند.<ref>{{cite book|last1=Davidson William|first1=Richard J.|title=Handbook of Affective Sciences|date=2003|publisher=Oxford University Press|page=435}}</ref> برای تعیین [[هیجان]]های پایه مطالعات مختلفی صورت گرفته است. یک مثال معروف، مطالعه فرا-فرهنگی‌ پاول اکمن و همکارانش در سال ۱۹۷۲ است. آنها نتیجه گرفتند که شش [[هیجان]] پایه وجود دارند که عبارتند از؛ [[خشم]]، [[نفرت]]، [[ترس]]، [[خوشحالی]]، [[اندوه]]، و [[تعجب]]. اکمن توضیح داد که هر کدام از این [[هیجان]]ها ویژگی‌‌های مشخصی دارند به گونه‌ای که هر ویژگی‌ میتواند میزانش در یک محدودهٔ‌ای متغیر باشد. از این نقطه نظر، هر [[هیجان]] پایه در واقع باید به مثابه یک [[رده]] در نظر گرفته شود. <ref name=ekman>{{cite journal|last=Ekman|first=Paul|title=An Argument for Basic Emotions|journal=Cognition and Emotion|year=1992|volume=6|issue=3/4|pages=169–200|doi=10.1080/02699939208411068}}</ref>
===مناقشه در مورد امکان وجود [[هیجان]]های پایه===
انسانها، بنا بر تجربه، در مورد مشاهده پذیری [[هیجان]]ها در شخص خود و دیگران اتفاق نظر دارند. این سادگی‌ ظاهری باعث شده است که برخی از [[هیجان]]ها، که در همه افراد دیده میشود بعنوان پایه قلمداد شود. با اینحال، این نقطه نظر در مورد ماهیت [[هیجان]]ها اخیرا از طرف متخصصین زیر سوال رفته است. <ref>{{cite journal|last1=Gendron|first1=Maria|last2=Barrett|first2=Lisa Feldman|title=Reconstructing the Past: A Century of Ideas About Emotion in Psychology|journal=Emotion Review|date=October 2009|volume=1|issue=4|pages=316–339|doi=10.1177/1754073909338877}}</ref> فعال سازی [[هیجان]]هایی‌ مانند [[خشم]] یا [[ترس]] توسط مغز بعد از ارزیابی [[محرک]]ها ([[w:en:Stimulus (physiology)|Stimulus]]) یا اتفاقات مربوط به اهداف یا بقا انجام میگیرد. نقطه مشترک همه تئوریهای [[هیجان]]های پایه این است که باید نشانه‌‌های عملکردیمنحصر بفردی یک [[هیجان]] پایه را از دیگر [[هیجان]]های پایه متمایز کند. به عبارتی دیگر، از نظر اصولی باید تعیین نوع [[هیجان]] یک فرد باید بر مبنای فعالیت مغزی و/یا فیزیولوژیکی او ممکن باشد.<ref name="ekman" /> عده ای، در مقابل، معتقدند که [[هیجان]]های مختلف جای مشخص در شبکه عصبی‌ و یا نشانه‌ فیزیولوژیکی منحصر به فردی ندارند. بنا بر این نسبت دادن صفت ''پایه'' به مجموعه ای از [[هیجان]]ها درست نیست. <ref name="paradox">{{cite journal|last=Barrett|first=Lisa Feldman|title=Solving the Emotion Paradox: Categorization and the Experience of Emotion|journal=Personality and Social Psychology Review|year=2006|volume=10|issue=1|pages=20–46|doi=10.1207/s15327957pspr1001_2}}</ref>
==مدل ابعادی [[هیجان]]ها (Dimensional models of emotion)==
 
==مدل ابعادی [[هیجان]]ها (Dimensional models of emotion)==
برخی محققین [[هیجان]]ها را بصورت کمیتهای چند بعدی توصیف می‌کنند، به گونه‌ای که هر بعد میتواند مقداری مشخص در یک بازه پیوسته را داشته باشد. <ref>{{cite book|last1=Borod|first1=Joan C. |title=The Neuropsychology of Emotion|date=2000|publisher=Oxford University Press|pages=145-146}}</ref> ویلهلم وندت، پدر روانشناسی مدرن، در سال ۱۸۹۷ نظر داد که [[هیجان]]ها میتواند با سه‌ بعد مشخص شوند: لذتبخشی، برانگیختگی، و آرامش.<ref>W.M. Wundt, Outlines of Psychology. (1897). In: Classics in the history of psychology. http://psychclassics.asu.edu/index.htm, York University 2010, Toronto.</ref> در سال ۱۹۵۴ هارولد شولسبرگ لذتبخشی، توجه، و میزان فعالیت را بعنوان سه‌ بعد [[هیجان]] معرفی کرد.<ref>{{cite journal | last1 = Schlosberg | first1 = H. | year = 1954 | title = Three dimensions of emotion | url = | journal = [[Psychological Review]] | volume = 61 | issue = | pages = 81–8 | doi=10.1037/h0054570}}</ref> تقریبا همه مدل‌های ابعادی [[ظرفیت]] ([[w:en:Valence (psychology)|valence]])، [[برانگیختگی]] یا شدت را جز ابعاد بشمار آو‌رند. مدل‌های ابعادی بر این مبنا هستند که یک سیستم عصبی مشترک عامل همه این حالتهای عاطفی‌ ([[w:en:Affect (psychology)|affective states]]) می‌باشد. <ref name="Posner Russell Peterson">{{cite journal|last=Posner|first=Jonathan|coauthors=Russell, J.A. & Peterson, B. S.|title=The circumplex model of affect: An integrative approach to affective neuroscience, cognitive development, and psychopathology|journal=Developmental and Psychopathology|year=2005|volume=17|pages=715–734|doi=10.1017/s0954579405050340}}</ref> این مبنا درست در مقابل فرض مدلهاای پایه‌ای است که هر [[هیجان]] پایه را بر خاسته از سیستم عصبی مجزایی در نظر میگیرد.<ref name="Posner Russell Peterson" /> از میا‌‌ن مدل‌های ابعادی پیشنهاد شده چند تایی‌ بیشتر جا افتاده اند <ref name="Rubin Telerico">{{cite journal|last=Rubin|first=D. C.|author2=Talerico, J.M.|title=A comparison of dimensional models of emotion|journal=Memory|year=2009|volume=17|pages=802–808|doi=10.1080/09658210903130764}}</ref> که در زیر به اختصار معرفی می‌شوند.
===مدل سیرکمپلکس===
مدل سیرکمپلکس (Circumplex) اول بار توسط جیمز راسل پیشنهاد شد.<ref name=Russell>{{cite journal|last=Russell|first=James|title=A circumplex model of affect|journal=Journal of Personality and Social Psychology|year=1980|volume=39|pages=1161–1178|doi=10.1037/h0077714}}</ref> بر اساس این مدل [[هیجان]]ها در یک فضای دو بعدی داخل یک دایره توزیع شده اند؛ [[برانگیختگی]] و ظرفیت، بترتیب، با محورهای عمودی و افقی نمایش داده می‌شوند و مرکز مختصات با ظرفیت خنثی و برانگیختگی متوسط متناظر است.<ref name="Rubin Telerico" /> مدل سیرکمپلکس اغلب برای تست کردن قدرت تحریکی کلمات [[هیجانی]]، حالتهای هیجانی چهره، و حالتهای عاطفی‌ مورد استفاده قرار میگیرد.<ref name=Remington>{{cite journal|last=Remington|first=N. A.|author2=Fabrigar, L. R. |author3=Visser, P. S. |title=Re-examining the circumplex model of affect|journal=Journal of Personality and Social Psychology|year=2000|volume=79|pages=286–300|doi=10.1037/0022-3514.79.2.286}}</ref> جیمز راسل و بارت در سال ۱۹۹۹ مدل بهبود یافته‌ای را پیشنهاد کرده اند. <ref>{{cite journal|last=Russell|first=James|coauthors=Feldman Barrett, Lisa|title=Core affect, prototypical emotional episodes, and other things called emotion: dissecting the elephant|journal=Journal of Personality and Social Psychology|year=1999|volume=76|pages=805–819|doi=10.1037/0022-3514.76.5.805}}</ref>
===مدل برداری===
===مدل فعال سازی مثبت-فعال سازی منفی‌===
===مدل پولچیک===
یکی‌ از معروفترین نسخه‌های مدل ابعادی توسط روبرت پولچیک ([[w:en:Robert Plutchik|Robert Plutchik]]) ارائه شده است.<ref>{{cite news | url = http://replay.waybackmachine.org/20010716082847/http://americanscientist.org/articles/01articles/Plutchik.html | title = The Nature of Emotions | publisher = American Scientist | last = Plutchik | first = R | authorlink = Robert Plutchik | accessdate = 14 April 2011 }}</ref> این مدل هیجانها را در دوایری هم مرکز مرتب میکند، به گونه‌ای که دوایر درونیتر بیشتر پایه‌ای اند ولی دوایر بیرونی تر هیجان‌های مجاور را مخلوط کرده اند. در داخل یک دایره هیجانهای مناطق مجاور بیشتر شبیه هستند.
===مدل حالت [[هیجان]]ی PAD===
مدل حالت پاد ([[w:en:PAD emotional state model|PAD emotional state model]])، که در توصیف و مشخص کردن حالت‌های هیجانی کاربرد دارد، از سه‌ بعد عددی برای نمایش تمامی هیجانها استفاده میکند. <ref name=Mehrabian1>{{cite book |title=Basic dimensions for a general psychological theory |first=Albert |last=Mehrabian |year=1980 |isbn=0-89946-004-6 |pages=39–53 }}</ref><ref>{{cite book |title=Social interaction systems: theory and measurement |first=Robert Freed |last=Bales |year=2001 |isbn=0-7658-0872-2 |pages=139–140 }}</ref> سه‌ بعد پاد عبارتند از لذت، برانگیختگی و سلطه (Dominance). درجات لذت، برانگیختگی، و سلطه، به ترتیب، میزان خوشایندی، شدت و ذات کنترلی هیجان‌ها را مشخص می‌کنند. <ref name=Mehrabian1 />
===مکعب [[هیجان]] لوهیم===
[[File:Lövheim cube of emotion.jpg|thumb|مکعب [[هیجان]] لوهیم]]
 
در سال ۲۰۱۱، لوهیم (Lövheim) رابطه‌ای مستقیمی را بین هشت [[هیجان]] پایه و ترکیب مشخصی از سه‌ ماده سیگنال عصبی، [[دوپامین]]، [[نوراپی‌نفرین]] (نردرنلین)، و [[سروتونین]] را پیشنهاد کرد. بدین ترتیب، یک مدل سه‌ بعدی، با نام مکعب لوهیم، ارائه شد که میزان سه‌ ماده مذکور سه‌ محور متست را تشکیل داده و هشت هیجان پایه، بر اساس پیشنهاد سیلوان تامکین ([[w:en:Silvan Tomkins|Silvan Tomkins]])، در هشت گوشه مکعب قرار میگیرند. بعنوان مثال، [[خشم]] با ترکیبی‌ از میزان کم [[سروتونین]] و میزان بالای [[دوپامین]] و [[نوراپی‌نفرین]] متناظر است. <ref>Lövheim H. A new three-dimensional model for emotions and monoamine neurotransmitters. Med Hypotheses (2011), Epub ahead of print. {{doi|10.1016/j.mehy.2011.11.016}} PMID 22153577</ref>
== جستارهای وابسته ==
==انتقاد ها==
 
مطالعات [[مردم‌نگاری]] و بین فرهنگی‌ ([[w:en:Cross-cultural|Cross-cultural]]) نشان داده اند که [[هیجان]]ها به انحا مختلف از تفاوتهای فرهنگی متاثر می‌شوند. در نتیجه، طبقه بندی جهانشمول [[هیجان]]ها میتواند به چالش کشیده شود.
== منابع ==
{{پانویس}}
۱٬۷۵۹

ویرایش