باز کردن منو اصلی

تغییرات

ابرابزار
[[پرونده:Volcano scheme.svg|300px]]
{| class="thumbcaptionright" style="background:transparent;"
! colspan="2" | '''ساختار آتشفشان''':
|- valign="top" style="text-align:right"
| ۱. حجره بزرگ [[تفتال (زمین‌شناسی)|تفتالی]]{{سخ}}۲. [[سنگ‌بسترسنگ بستر]]{{سخ}}۳. مجرا{{سخ}}۴. پایه{{سخ}}۵. [[آذرین‌لایه]]{{سخ}}۶. مجرای فرعی{{سخ}}۷. لایه‌های خاکستر فوران‌شده{{سخ}}۸. گُرده
| ۹. لایه‌های [[گدازه]]{{سخ}}۱۰. گلو{{سخ}}۱۱. [[مخروط انگلی]]{{سخ}}۱۲. جریان گدازه‌ای{{سخ}}۱۳. دودکش{{سخ}}۱۴. دهانه{{سخ}}۱۵. ابر خاکستر
|}</div></div>
 
'''آتشفشان''' روزنه‌ای در سطح [[زمین]] است که سنگ‌های گداخته، [[خاکستر]] و گازهای درون زمینزمین، از آن به بیرون فوران می‌کنند. فعالیت آتشفشانی با [[برون‌افکنی]] سنگهای مذاب، با گذشت زمانزمان، باعث پیدایش کوه‌های آتشفشانی بر سطح زمین می‌شودشده است. آتشفشان‌ها معمولاً در نقاطی یافت می‌شوند که صفحه هایصفحه‌های سخت پوسته [[زمین‌ساخت]]، [[همگرا|همگرایی]]یی یا [[واگرا|واگرایی]]یی دارند. هر آتش فشانآتشفشان سه قسمت اصلی دارد :
1 - دهانه که نوک آتشفشان است .
2 - اتاقک مواد مذاب و داغ آتش فشان : محلی که مواد مذاب قبل از فوران آن جا جمع می شود .
3 - مجرای مرکزی : محل اتصال اتاقک به دهان آتش فشان است .
 
۱ - دهانه: که نوک آتشفشان است.
درون زمین تودهٔ سنگهای آذرین با حرارت بسیار زیاد(حدود 1000 درجه سانتیگراد و بیشتر ) وجود دارد که ماگما ([[تفتال (زمین‌شناسی)|تَفتال]]) نامیده می شود. ماگما با رسیدن به سطح زمین، سرد و جامد شده و گُدازه نامیده می‌شود که این فرایند باعث تشکیل آتشفشان می‌شود. در ماگما و گدازه حباب‌های گاز وجود دارد که در زمان فوران باعث انفجار می شود.<ref>رفیعی، گیتی: آتشفشان‌ها. در: مجله «رشد آموزش زمین‌شناسی». زمستان ۱۳۸۴ - شماره ۴۳.</ref>
 
۲ - اتاقک مواد مذاب و داغ آتش فشان: محلی که مواد مذاب قبل از فوران آن جا جمع می‌شود.
بروز آتشفشان تأثیراتی به همراه دارد که یکی از آن‌ها تغییر آبوهوا است. آتشفشان می‌تواند باعث بارش باران و ایجاد رعد و برق شود. آتشفشانها می توانند تأثیراتی درازمدت در وضعیت آب‌وهوا ایجاد کنند. از طرف دیگر، گدازههایی که سریع حرکت می‌کنند، می توانند باعث مرگ انسانها شوند؛ چون خاکستر حاصل از بروز آتشفشان، تنفس را دشوار می کند.<ref>رفیعی، گیتی: آتشفشان‌ها.</ref>
 
۳ - مجرای مرکزی: محل اتصال اتاقک به دهان آتشفشان است.
== دید کلی ==
<<می‌دانیم که زمین در ابتدا به حالت کره گداخته‌ای بوده‌است که پس از طی میلیون‌ها سال بخش خارجی آن به صورت قشر سنگی جامد سخت در آمد.>> این پوسته به دفعات بر اثر عبور مواد [[مذاب]] درونی سوراخ گردید و سنگ‌های آتشفشانی زیادی به سطح آن رسید. این عمل حتی در عصر کنونی نیز ادامه دارد.به تمام پدیده‌هایی که با فوران توده‌های مذاب بستگی دارند، پدیده آتشفشانی می‌گویند و علمی را که هدف آن بررسی این پدیده‌هااست آتشفشان‌شناسی می‌نامند.
 
درون زمین، تودهٔ سنگهای آذرین با حرارت بسیار زیاد (حدود ۱۰۰۰ درجه سانتیگراد و بیشتر) وجود دارد که ماگما ([[تفتال (زمین‌شناسی)|تَفتال]]) نامیده می‌شود. ماگما، با رسیدن به سطح زمین، سرد و جامد شده و گُدازه نامیده می‌شود که این فرایند باعث تشکیل آتشفشان می‌شود. در ماگما و گدازه، حباب‌های گاز وجود دارد که در زمان فوران باعث انفجار می‌شود.<ref>رفیعی، گیتی: آتشفشان‌ها. در: مجله «رشد آموزش زمین‌شناسی». زمستان ۱۳۸۴ - شماره ۴۳.</ref>
وقتی که از فعالیت آتشفشانی صحبت می‌شود در فکر خود فوران‌های بزرگ، سیل‌هایی از گدازه، بهمن‌هایی از سنگ‌های گرم و [[خاکستر]]، گازهای سمی و خطرناک و [[انفجار|انفجارهای]] شدید در نظر مجسم می‌نماییم که با مرگ و خرابی همراه‌است. به قول ریتمن کسی که این حوادث را می‌بیند هرگز نمی‌تواند فراموش کند و این امر به قدرت عظیم طبیعت و ضعف نیروی انسانی مربوط است.
 
بروز آتشفشان، تأثیراتی به همراه دارد که یکی از آن‌ها تغییر آب وهوا است. آتشفشان می‌تواند باعث بارش باران و ایجاد [[رعد و برق]] شود. آتشفشانها می‌توانند تأثیراتی درازمدت در وضعیت آب‌ و هوا ایجاد کنند. از طرف دیگر، گدازه‌هایی که سریع حرکت می‌کنند، می‌توانند باعث مرگ انسانها شوند؛ چون خاکستر حاصل از بروز آتشفشان، تنفس را دشوار می‌کند.<ref>رفیعی، گیتی: آتشفشان‌ها.</ref>
== بزرگترین آتشفشان فعال کرهٔ زمین ==
بزرگترین آتشفشان کره زمین [[مونالوآ]] نام دارد که بخشی از جزایر هاوایی را تشکیل می‌دهد. محیط قاعده [[مخروط]] این آتشفشان ۶۰۰ [[کیلومتر]] و قله آن نسبت به کف اقیانوس که آن را احاطه کرده‌است ۱۰ [[کیلومتر]] ارتفاع دارد. این آتشفشان، همراه با سایر قسمت‌های جزایر هاوایی نشان‌دهندهٔ موادی هستند که به وسیله فوران‌هایی که از یک میلیون سال پیش تاکنون ادامه داشته‌اند، بیرون ریخته شده‌اند.
 
== بزرگترین آتشفشانآتشفشان‌های کشففعال بشرکرهٔ زمین ==
بزرگترین آتشفشان کره زمین، [[مونالوآ]] نام دارد که بخشی از [[جزایر هاوایی]] را تشکیل می‌دهد. محیط قاعده [[مخروط]] این آتشفشان ۶۰۰ [[کیلومتر]] و قله آن نسبت به کف [[اقیانوس آرام]] که آن را احاطه کرده‌است ۱۰ [[کیلومتر]] ارتفاع دارد. این آتشفشان، همراه با سایر قسمت‌های جزایر هاوایی، نشان‌دهندهٔ موادی هستند که به وسیله فوران‌هایی که از یک میلیون سال پیش تاکنون ادامه داشته‌اند، شکل گرفته‌اند.
بزرگترین آتشفشانی که تا کنون به وسیله بشر کشف شده‌است، الیمپوس مونز یا [[کوه المپوس]] نام دارد که در [[بهرام (سیاره)|بهرام]] واقع است. شواهد به دست آمده از طریق عکس‌برداری‌های [[فضاپیما|سفینهٔ فضایی]] [[مارینر ۹]] نشان می‌دهد که [[ارتفاع]] این آتشفشان احتمالاً ۲۳ [[کیلومتر]] بوده و کالدرای آن نیز ۶۵ [[کیلومتر]] عرض دارد.
 
== بزرگترین آتشفشان کره زمین در سال 2013 در سواحل شرقی روسیه و در عمق اقیانوس کبیر کشف شده است که غیر فعال می باشد.
سایر آتشفشانهای مطرح کره زمین عبارتند از:
== نمونه‌ای از فوران‌های مهم دنیا ==
# آتشفشان [[وزوو]]
# [[آتشفشان مونالوآ]]
# [[آتشفشان پاری کوتین در مکزیک]]
# [[آتشفشان سنت هلن]]
 
== بزرگترین آتشفشان کشف بشر ==
بزرگترین آتشفشانی که تاکنون به وسیله بشر کشف شده‌است، الیمپوس مونز یا [[کوه المپوس]] نام دارد که در [[بهرام (سیاره)|سیاره بهرام]] واقع است. شواهد به دست آمده از طریق عکسبرداری‌های [[فضاپیما|سفینهٔ فضایی]] [[مارینر ۹]] نشان می‌دهد که [[ارتفاع]] این آتشفشان احتمالاً ۲۳ [[کیلومتر]] بوده و کالدرای آن نیز ۶۵ [[کیلومتر]] عرض دارد.
 
== گونه‌های آتشفشان‌ها ==
نوع ماگمای درون زمین می تواند آتشفشان‌های متفاوت ایجاد کند. اگر ماگما کاملاً رقیق باشد، گاز درون آن به آسانی رها می شود و در نتیجه انفجاری صورت نمی‌گیرد. به این ترتیب، ماگما فقط از کوه بیرون می آید و در کنارهها جریان می یابد؛ مثل آتشفشان هایی در هاوایی و کوه «[[اتنا]]». اگر ماگما غلیظ و چسبناک باشد، گاز درونش به آسانی رها نمی‌شود، در نتیجه انفجار صورت میگیرد.<ref>رفیعی، گیتی: آتشفشان‌ها.</ref>
[[پرونده:Sarychev Peak.jpg|چپ|بندانگشتی|250px|قله [[آتشفشان]] اساریچیو که در [[جزیره‌های کوریل]] روسیه قرار دارد. این تصویر توسط یک ماهواره گرفته شده‌است.]]
 
# فوران‌های خطی انفجاری
 
==فوران==
== رابطهٔ آتشفشان‌شناسی با سایر علوم زمینی ==
نوع ماگمای درون زمین می‌تواند آتشفشان‌های متفاوت ایجاد کند. اگر ماگما کاملاً رقیق باشد، گاز درون آن به آسانی رها می‌شود و در نتیجه انفجاری صورت نمی‌گیرد. به این ترتیب، ماگما فقط از کوه بیرون می‌آید و در کناره‌ها جریان می‌یابد؛ مثل آتشفشان‌هایی در هاوایی و کوه «[[اتنا]]». اگر ماگما غلیظ و چسبناک باشد، گاز درونش به آسانی رها نمی‌شود و در نتیجه انفجار صورت می‌گیرد.<ref>رفیعی، گیتی: آتشفشان‌ها.</ref>
 
== علوم مرتبط با آتشفشان‌شناسی ==
* [[ژئوفیزیک]]: برای اثبات و آگاهی از کانون‌های درونی آتشفشان‌ها و پیشگویی شکل و محل و موقعیت آن.
* [[ژئوشیمی]]: تعیین دقیق عناصر که بصورت مواد جامد، مایع و گاز از آتشفشان خارج می‌شوند.
* [[رسوب‌شناسی]]: پراکندگی و نحوه انتشار مواد جامد آتشفشانی در دریاها و خشکی‌ها که به صورت خاکستر، توف، برش و... ته‌نشین می‌شوند.
 
== کاربردهای مفید ==
== اهمیت آتشفشان‌شناسی ==
از نظر اقتصادی: استفاده از انرژی گرمایی آن و انرژی گازهای فومرولی در گردش [[توربین]] و به دست آوردن مواد [[شیمیایی]] با ارزش که امروزه در [[ایتالیا]]، [[زلاندنو]]، [[ژاپن]] و [[ایسلند]] اهمیت پیدا کرده‌است و در کشور ما نیز اخیراً برای استفاده از نیروی حرارتی زمین (انرژی ژئوترمال) حفاری‌هایی انجام شده‌است.
 
'''فواید آتش فشان '''
۸۰ درصد مردم در پایتخت ایسلند از گرما و آب گرم طبیعی آتش فشان‌هااستفاده می‌کنند.
 
[[پرونده:Tavurvur volcano edit.jpg|چپ|بندانگشتی|250px|آتشفشان [[تاووروور]] در حال فعال شدن]]
 
== جستارهای وابسته ==
 
== پیوند به بیرون ==
* [http://www.bbc.co.uk/persian/world/2010/04/100416_flash_volcano.shtml بی بی سی فارسی - آتشفشانها چگونه شکل می‌گیرند] ''بی‌بی‌سی فارسی''
 
== منابع ==
شبکه ملی مدارس ایران
{{یادکرد-ویکی
|پیوند = http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Volcano&oldid=119805795
|عنوان = Volcano
|زبان = انگلیسی
|بازیابی = ۳ آوریل ۲۰۰۷
}}
{{پانویس}}
{{یادکرد-ویکی|پیوند = http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=119805795|عنوان = Volcano|زبان = انگلیسی|بازیابی = ۳ آوریل ۲۰۰۷}}
 
==پیوند به بیرون==
{{ویکی‌انبار|Volcano}}
 
{{بلایای طبیعی}}
{{گرم‌شدن زمین}}
 
[[رده:آتشفشان‌شناسی| ]]
[[رده:آتشفشان‌ها| ]]
[[رده:بلایای طبیعی]]
[[رده:زمین‌چهره‌های آتشفشانی]]
[[رده:زمین‌ساخت بشقابی]]
[[رده:سنگ هایسنگ‌های آتشفشانی]]
[[رده:فرایندهای زمین‌شناختی]]