تفاوت میان نسخه‌های «خطوط ششگانه»

جز
ویرایش به وسیلهٔ ابزار خودکار ابرابزار
جز (ربات:حذف الگوی تداخل رفع شده)
جز (ویرایش به وسیلهٔ ابزار خودکار ابرابزار)
'''خطوط ششگانه''' یا '''اقلام سته''' که از آن‌ها به‌عنوان '''خطوط اصول''' هم نام برده می‌شود، شش خط اصلی در [[خوشنویسی اسلامی]] هستند که در تمامی کشورهای اسلامی ازجمله ایران رواج داشته اندداشته‌اند و هنوز هم اغلب آن‌ها مورد استفاده [[خوشنویس]]ان هستند. هر یک از این خطوط یا قلم‌ها دارای قواعد و نظم معینی می‌باشند. ابداع این خطوط را به [[ابن مقله وزیر]] نسبت داده‌اند.
 
خطوط ششگانه عبارند از:
== شکل‌گیری و تکامل ==
 
از همان آغاز شکل‌گیری [[خط فارسی|خط عربی یا فارسی]] و رسم‌الخط آن دو شیوه نگارش متداول بود؛ یکی بیشتر متشکل از خطوط مستقیم بود که بعدها خط کوفی را تشکیل داد؛ و دیگری حاوی حرکت‌های مدور بود که می‌توان از آن به عنوان نوعی خط نسخ اولیه یاد کرد.
 
در آغاز دولت [[عباسیان|عباسی]] (۱۳۲-۶۵۶ ه‍. ق) بازار خوشنویسی رونق گرفت و برای تفنن و زیبایی، شیوه‌های متعددی در خط پیدا شد. انواع خط کوفی متجاوز از پنجاه نوع مختلف شد <ref>فضائلی ص ۱۴۲</ref> و خط نسخ اولیه نیز از نظر شکل نگارش واندازه قلم تنوع زیادی پیدا کرد که تشخیص و خواندن و نوشتن همه آن‌ها کار ساده‌ای نبود.
 
در این زمان قلم‌ها یا روش‌های روشن‌تر و بهتری پدید آمدند که به خطوط ششگانه یا اقلام سته شهرت دارند. ابوعلی محمد بن علی بن حسین (حسن) بن عبدالله بیضاوی شیرازی (شوال [[۲۷۲ (قمری)|۲۷۲]]- [[۳۲۸ (قمری)|۳۲۸ قمری]]/ مارس [[۸۸۶ (میلادی)|۸۸۶]] -[[۹۴۰ (میلادی)|۹۴۰ میلادی]]) معروف به [[ابن مقله|اِبْن ِ مُقْله]]، ادیب، خوشنویس و وزیر [[عباسیان]] را مبدع و شکل دهنده این شش خط مختلف می‌دانند.<ref>ابن ندیم</ref>. درواقع ابن مقله این خطوط را از میان خطوط مختلف ممتاز کرد و آنان را قاعده‌مند ساخت.
 
او از آمیختن [[خط کوفی اولیه]]، [[نسخ اولیه]] و ابتکارات جدید، خطوط ششگانه را بوجود آورد. ابتدا او خطی ساده و خوانا ایجاد کرد و آن را [[خط محقق]] نامید و قاعده‌مند کرد. سپس از آن، [[خط ریحان]] را ساخت. بعد از آن [[خط ثلث]] را از ریحان پدید آورده و قاعده‌مند کرد. بعد از اینها به شکل دادن [[خط نسخ]] موفق شد. و پس از آن‌ها [[خط توقیع]] و [[رقاع]] را ابداع نمود.
 
اکثر محققین، ابن مقله را اولین مبتکر و پدیدآورنده [[خوشنویسی اسلامی]] به مثابه یک هنر می‌دانند. پس از او افرادی چون [[محمد بن سمسانی]] و [[محمد بن اسعد]] شیوه او را فرا گرفتند. سپس ''ابوالحسن علی بن هلال'' معروف به [[ابن بواب]]، این شیوه را از آن دو آموخت و یک قرن پس از ابن مقله آن‌ها را تکمیل کرد و تمام خطوطی که او پدید آورده بود را تکامل بخشید.<ref>پیدایش و سیر تحول هنر خط، ص ۷۳</ref>. سپس در قرن هفتم هجری [[یاقوت مستعصمی]](درگذشته به سال ۶۹۸ هجری قمری) <ref>لغت‌نامه دهخدا</ref> خطاط صاحب‌نام در خط ابن بواب تحقیق و تتبع کرد. یاقوت در روش خوشنویسی اقلام ششگانه تغییراتی داد و در زیباتر کردن آن‌ها مؤثر بود. او در در روش تراشیدن قلم و قط زدن استادان پیشین تجدیدنظر کرد.<ref>پیدایش و سیر تحول هنر خط</ref> و بویژه خط ثلث را به کمال نهایی رسانید.
 
<small>
== منابع ==
* فضایلی، حبیب‌الله. ''اطلس خط''. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش.
* پیدایش و سیر تحول هنر خط، انتشارت یساولی، چاپ دوم ۱۳۶۰ ش
* ابن ندیم‌ندیم. ''الفهرست''. ص ۱۲
* [http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-40448648445e4aa485343978d80fa064-fa.html لغت‌نامه دهخدا. مدخل یاقوت مستعصمی]