باز کردن منو اصلی

تغییرات

بدون خلاصه ویرایش
| سال‌های نویسندگی =
|سبک نوشتاری =
|کتاب‌ها =[[وجه دین]]؛ [[سفرنامه ناصرخسروناصر خسرو|سفرنامه]]؛ [[جامع‌الحکمتین]]؛ [[زادالمسافرین]]؛ [[خوان‌الاخوان]]؛ [[روشنایی‌نامه]]؛ [[سعادت‌نامه]]؛ [[دلیل‌المتحرین]] و چند اثر دیگر
|مقاله‌ها =
|نمایشنامه‌ها =
}}
 
'''ناصرناصرِ خسرو''' (۳۹۴ - ۴۸۱ هه‍. ق.) از شاعران بزرگ فارسی‌زبان، حکیم و جهانگرد ایرانی و از مبلغان مذهب اسماعیلی بود. وی بر اغلب علوم عقلی و نقلی زمان خود از قبیل فلسفهٔ یونانی و حساب و [[طب]] و [[موسیقی]] و [[نجوم]] و فلسفه و کلام تبحر داشت و در اشعار خویش به کرات از احاطه داشتن خود بر این علوم تأکید کرده‌است. ناصر خسرو به همراه [[حافظ]] و [[رودکی]] جزء سه شاعری است که کل قرآن را از برداشته‌است.{{مدرک}} وی در آثار خویش، از آیات [[قرآن]] برای اثبات عقاید خودش استفاده کرده‌است.
 
== زندگینامه ==
در آن زمان پنج سال از آغاز سلطنت [[سلطان محمود غزنوی]] می‌گذشت. ناصر خسرو در دوران کودکی با حوادث گوناگون روبرو گشت و برای یک زندگی پرحادثه آماده شد: از جمله جنگهای طولانی سلطان محمود و خشکسالی بی سابقه در خراسان که به محصولات کشاورزان صدمات فراوان زد و نیز شیوع بیماری [[وبا]] در این خطه که جان عدهٔ زیادی از مردم را گرفت.
 
ناصر خسرو از ابتدای جوانی به تحصیل علوم متداول زمان پرداخت و قرآن را از بر کرد. در دربار پادشاهان و امیران از جمله [[سلطان محمود غزنوی|سلطان محمود]] و [[سلطان مسعود غزنوی]] به عنوان مردی ادیب و فاضل به کار دبیری اشتغال ورزید و بعد از شکست [[غزنویان]] از [[سلجوقیان]]، ناصر خسرو به [[مرو]] و به دربار سلیمان چغری بیک، برادر [[طغرل سلجوقی]] رفت و در آنجا نیز با عزت و اکرام به حرفه دبیری خود ادامه داد و به دلیل اقامت طولانی در این شهر به ناصرخسروناصر خسرو مروزی شهرت یافت.
{{شعر}}
{{ب|همان ناصرم من که خالی نبود |ز من مجلس میر و صدر وزیر}}
در سن چهل سالگی شبی در خواب دید که کسی او را می‌گوید «چند خواهی خوردن از این شراب که خرد از مردم زایل کند؟ اگر بهوش باشی بهتر» ناصر خسرو پاسخ داد «حکما، چیزی بهتر از این نتوانستند ساخت که اندوه دنیا ببرد». مرد گفت «حکیم نتوان گفت کسی را که مردم را به بیهشی و بی خردی رهنمون باشد. چیزی باید که خرد و هوش را بیفزاید.» ناصر خسرو پرسید «من این از کجا آرم؟» گفت «عاقبت جوینده یابنده بود» و به سمت [[قبله]] اشاره کرد. ناصر خسرو در اثر این خواب دچار انقلاب فکری شد، از شراب و همه لذائذ دنیوی دست شست، شغل دیوانی را رها کرد و راه سفر حج در پیش گرفت. وی مدت هفت سال سرزمینهای گوناگون از قبیل [[آذربایجان]]، [[ارمنستان]]، [[آسیای صغیر]]، [[حلب]]، [[طرابلس]]، [[شام]]، [[سوریه]]، [[فلسطین]]، [[شبه‌جزیره عربستان|جزیرة العرب]]، [[قیروان]]، [[تونس]] و [[سودان]] را سیاحت کرد و سه یا شش سال در پایتخت [[فاطمیان]] یعنی [[مصر]] اقامت کرد و در آنجا در دوران [[المستنصر بالله]] به [[مذهب اسماعیلی]] گروید و از [[مصر]] سه بار به زیارت [[کعبه]] رفت.
 
ناصر خسرو در سال [[۴۴۴ (هجری قمری)|۴۴۴]] بعد از دریافت عنوان حجت خراسان از طرف المستنصر بالله رهسپار [[خراسان]] گردید. او در خراسان و به‌خصوص در زادگاهش بلخ اقدام به دعوت مردم به کیش اسماعیلی نمود، اما برخلاف انتظارش مردم آنجا به دعوت وی پاسخ مثبت ندادند و سرانجام عده‌ای تحمل او را نیاورده و در تبانی با سلاطین [[سلجوقی]] بر وی شوریده، و از خانه بیرونش کردند. ناصرخسروناصر خسرو از آنجا به [[مازندران]] رفت و سپس به [[نیشابور]] آمد و چون در هیچ کدام از این شهرها در امان نبود به طور مخفیانه می‌زیست و سرانجام پس از مدتی آوارگی به دعوت [[امیر علی بن اسد]] یکی از امیران محلی [[بدخشان]] که اسماعیلی بود به بدخشان سفر نمود و بقیهٔ ۲۰ تا ۲۵ سال عمر خود را در [[یمگان]] بدخشان سپری کرد.
 
{{شعر}}
{{ب|پانزده سال بر آمد که به یمگانم|چون و از بهر چه زیرا که به زندانم}}
{{پایان شعر}}
و تمام آثار خویش را در بدخشان نوشت و تمام روستاهای بدخشان را گشت. حکیم ناصرخسروناصر خسرو دربین اهالی بدخشان دارای شأن، مقام و منزلت خاصی است تا حدی که مردم او را به‌نام «حجت»، «سید شاه ناصر ولی»، «پیر شاه ناصر»، «پیر کامل»، و غیره یاد می‌کنند. او در [[۴۸۱ (قمری)|۴۸۱]] قمری ([[۱۰۸۸ (میلادی)|۱۰۸۸]] میلادی، [[۴۶۷]] خورشیدی) درگذشت. مزار وی در [[یمگان]] زیارتگاه است.
از ناصر خسرو زن و فرزندی نماند؛ زیرا وی تا پایان زندگانی مجرد بود.
 
== شخصیت ناصرخسروناصر خسرو ==
ناصرخسروناصر خسرو یکی از شاعران و نویسندگان درجه اول ادبیات فارسی است که در فلسفه و حکمت دست داشته، آثار او از گنجینه‌های ادب و فرهنگ ما محسوب می‌گردند. او در خداشناسی و دینداری سخت استوار بوده‌است، و مناعت طبع، بلندی همت، عزت نفس، صراحت گفتار، و خلوص او از سراسر گفتارش آشکار است. ناصر در یکی از قصاید خویش می‌گوید که به [[یمگان]] افتادنش از بیچارگی و ناتوانی نبوده، او در سخن توانا است، و از سلطان و امیر ترس ندارد، شعر و کلام او [[سحر حلال]] است. او شکار هوای نفس نمی‌شود، او به یمگان از پی مال و منال نیامده‌است و خود یمگان هم جای مال نیست. او بنده روزگار نیست، چرا که بندهٔ [[آز]] و [[نیاز]] نیست، این آز و نیازند که انسان به درگاه امیر و سلطان می‌آورند و می‌مانند. ناصر جهان فرومایه را به پشیزی نمی‌خرد. (از زبان خود ناصر خسرو). او به آثار منظوم و منثور خویش می‌نازد، و به علم و دانش خویش فخر می‌کند، این‌کار او گاهی خواننده را وادرا می‌کند که ناصر به یک شخص خود ستا و مغرور به خودپرست قلمداد کند.
 
[[علی دشتی]] در این باره می‌گوید: مردی است با مناعت طبع، خرسند فروتن، در برابر رویدادها و سختیها بردبار، اندیشه‌ورز، در راه رسیدن به هدف پای می‌فشارد. ناصر خسرو در باره خود چنین می‌گوید:{{سخ}}
ناصر در سفرنامه رویدادها و قضاها را با بیطرفی و بی غرضی تمام نقل می‌کند. اما زمانی‌که به زادگاهش [[بلخ]] می‌رسد و به امر دعوت به مذهب اسماعیلی مشغول می‌شود، ملّاها و فقها سد راه او شده و عوام را علیه او تحریک نموده، خانه و کاشانه‌اش را به‌نام [[قرمطی]]، [[غالی]] و [[رافضی]] به آتش کشیده قصد جانش می‌کنند، به این سبب در اشعار لحن او اندکی در تغییر می‌کند، مناعت طبع، بردباری و عزت نفس دارد اما نسبت گرایش به مذهب اسماعیلی و وظیفه‌ای که به وی واگذار شده بود و نیز رویارویی با علمای اهل سنت و با سلجوقیان و خلیفگان بغداد که مخالفان سرسخت اسماعیلیان بودند، ستیز و پرخاشگری در وی بیدار می‌شود، به فقیهان و دین‌آموختگان زمان می‌تازد و به دفاع از خویشتن می‌پردازد.
 
== آثار ناصرخسروناصر خسرو ==
ناصرخسروناصر خسرو دارای تالیفات و تصنیفهای بسیار بوده‌است، چنانچه خود درین باره گوید:
:منگر بدین ضعیف تنم زانکه در سخن / زین چرخ پرستاره فزونست اثر مرا
 
آثار ناصرخسروناصر خسرو عبارت اند از:
* دیوان اشعار فارسی
* دیوان اشعار عربی (که متأسفانه در دست نیست). خود درباره دو دیوان فارسی و تازی چنین گوید:
* روشنایی‌نامه - این رساله نیز به نظم فارسی است.
غیر از کتابها و رساله‌های فوق کتابها و رساله‌های دیگری نیز به حکیم ناصرخصرو ونسبت داده شده‌اند که بعضی افراد در تعلق آنها تردید کرده‌اند. نام این کتابها و رسالات عبارت است از: اکسیر اعظم، در منطق و فلسفه و قانون اعظم؛ در علوم عجیبه - المستوفی؛ در فقه - دستور اعظم - تفسیر قرآن - رساله در علم یونان - کتابی در سحریات - کنزالحقایق - رساله‌ای موسوم به سرگذشت یا سفرنامه شرق و رساله‌ای موسوم به سرالاسرار.
مهمترین و معروف ترین اثر ناصر خسرو [[سفرنامه ناصرخسروناصر خسرو]] است که مختصری از گزارش مشاهدات مسافرت هفت ساله ناصر خسرو است و به زبان های متعددی ترجمه شده است
حکیم ناصرخسروناصر خسرو دارای تآلیفات زیادی بوده که برخی از آنها به مرور زمان نابود شده‌است و به دوران ما نرسیده‌اند. چنانچه خود در بارة تالیفات و تصنیفاتش گوید:
 
{{شعر}}
#- روشنایی نامه - این هم یک رساله منظوم است.
 
به غیر از اینها کتب و رسالات دیگری نیز منسوب به حکیم ناصرخسروناصر خسرو هستند که ازین قرارند:
 
اکسیر اعظم، قانون اعظم، دستور اعظم، کنزالحقایق، رسالة الندامه الی زادالقیامه و سرالاسرار.
== منابع ==
* [[کرامت الله تفنگدار شیرازی]]، ''دیوان اشعار''، تهران ۱۳۷۴
* دکتر [[جعفر شعار]]، ''گزیده‌ای اشعار ناصرخسروناصر خسرو''. تهران ۱۳۷۰
* [[برتلس]]، ''ناصرخسروناصر خسرو و اسماعیلیان''. مسکو ۱۹۴۶. (به روسی)
* سفر نامه ناصر خسرو ساده و روان نویسی شده[http://parssea.org/?p=652]
{{پانویس}}
* [[سبک خراسانی|شعر سبک خراسانی]]
* [[شاعران پارسی‌گوی]]
* [[سفرنامه ناصرخسروناصر خسرو]]
 
== پیوند به بیرون ==
* سفر نامه ناصر خسرو ساده و روان نویسی شده[http://parssea.org/?p=652]
* [http://ganjoor.net/naserkhosro/safarname/ مشاهدۀ سفرنامۀ ناصرخسروناصر خسرو|وب‌سایت گنجور ]
* [http://www.ibna.ir/fa/doc/report/216364/%D9%8A%D8%A7%D8%AD%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88-%D8%AC%D8%B9%D9%84%DB%8C یاحقی: سفرنامۀ ناصرخسروناصر خسرو جعلی نیست|وب‌سایت خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)]
 
* [http://www.ibna.ir/fa/doc/report/204436/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%8A%D9%8A-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%86 یادداشت‌های ناصرخسروناصر خسرو الگویی مناسب برای سفرنامه‌نویسی ایرانیان است|وب‌سایت خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)]
 
{{ویکی‌گفتاورد}}