استان گیلان: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
=== گروههای قومی ===
{{اصلی|گروههای قومی گیلان}}
{{هم‌چنین ببینید|مردم گیلک|گالش|مردم تالش|مردم تات}}
 
این استان دارای هویت قومی مشخص است. گروههای قومی اصلی آن متعلق به شاخه [[زبان‌های ایرانی شمال غربی|شمال غربی]] گروه زبانهای ایرانی هستند. عمده‌ترینشان [[گیلک]] است که در جلگه مرکزی، حاشیه ساحلی شرقی و ارتفاعات جنوب غربی زندگی می‌کند. گیلکها بر اساس تفاوتهای گویشی و ویژگیهای اجتماعی فرهنگی به سه گروه تقسیم می‌شوند: گیلک رشتی و لاهیجانی، که به ترتیب در غرب و شرق جلگه زندگی می‌کنند، تفاوتهای کمی نشان می‌دهند، ولی گیلک [[گالش|گالشی]] یا دیلمی در کوههای جنوب شرقی زبان متفاوت و شیوه کشت و دامپروری متفاوتی با گیلک جلگه و تالشها که منطقه‌شان از کوهپایه تا دامنه البرز کشیده شده‌است دارند. گویش[[زبان تاتی ایران|زبان تاتی]] پیرامون رودبار تکلم می‌شود. اندک تازه‌واردانی اخیراً در استان استقرار یافته‌اند: دامداران [[کرد]] پرورش‌دهنده [[گاومیش]] در جلگه پخش شده‌اند، قبیله کرد عمارلو نامش را به بخش شرق [[بخش عمارلو (گیلان)|بخش عمارلوی]] [[رودبار]] داده، بازرگانان و ماهیگیران [[مردم آذری|ترک]] در ساحل از آستارا تا انزلی و کارمندان فارسی ادارات دولتی. نتیجتاً چندزبانگی قاعده سرتاسر استان است.<ref name="EIgeo">{{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=Bazin|نام=Marcel |مقاله={{unicode|GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY}} |دانشنامه=[[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]] |نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography|ویراستاران=|ناشر=|سال=|زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6EZda58vK | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</ref>
 
هر گروهی ساکن استان با یک یا چند فعالیت تولیدی خاص، مشخص می‌شود. اسامی قومی علاوه بر ریشه‌های سرزمینی، زبانی و فرهنگی به تخصص ویژه شغلی هم اشاره می‌کند. [[گیله مرد]] (مرد گیلان) به کشاورزان جلگه اشاره دارد که گیلکی صحبت می‌کنند، در حالی که گالش، تولیدکننده کوه‌نشین در شرق استان، گویشی به نام [[گالشی]] را استفاده می‌کند. اسم قومی عموماً ابعاد فرهنگی و حرفه‌ای را ترکیب می‌کند. برای بسیاری از گیلکان خصوصاً شهرنشینان مرکز و غرب، یک تالش یک دامپرور است، گرچه تالش همان واژه را در مقابل یک گالش (دامدار)، برای شمالی‌ترین نقطه منطقه، برای یک زارع برنج استفاده می‌کند. جمعیتهای مختلف که در منطقه همزیستی دارند به بیشتر منابع بومی دسترسی برابری ندارند. به این دلیل اسامی جمعی علاوه بر هویت به موقعیت نسبی در سلسله مراتب اقتصادی اشاره می‌کنند. منابع اصلی منطقه‌ای (برنج و در گذشته ابریشم) امتیاز مردمان جلگه نشین گیلک و گاهی تالش هستند. گیلکان همچنین بخشهای اصلی تجارت و مدیریت را در کنترل دارند، حتی اگر برای آخری با کارکنان دولتی اهل مرکز کشور رقابت کنند. جمعیتهای کوهستانی سوی مرطوب البرز (گالش و بیشتر تالشان) متخصص پرورش گاو و گوسفندند، و در فضای منطقه جایگاهی جنبی دارند، و وضعیت پایین‌تری نسبت به همسایگان گیلکشان دارند. مذهب [[سنی]] بخشی از جمعیت در مناطق [[اسالم]] و [[تالش دولاب|طالش دولاب]] برخلاف اکثریت شیعه جمعیت منجر به به حاشیه رفتن تالشان شده‌است.<ref name="EIethn">{{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=Bromberger|نام=Christian |مقاله={{unicode|GILĀN xiv. Ethnic Groups}} |دانشنامه=[[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]] |نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xiv-ethnic-groups|ویراستاران=|ناشر=|سال=|زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6EZdpC3CF | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</ref>
 
;نظرسنجی سال ۱۳۸۹
طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش [[شورای فرهنگ عمومی]] در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه گیری شد در استان گیلان به قرار زیر بود: ۴٫۵ فارسی‌زبان (۵٫۷٪ مرد، ۳٫۲٪ زن)، ۷٫۹ ترک (۷٫۶٪ مرد، ۸٫۶٪ زن)، ۰٫۹ کرد (۱٫۱٪ مرد، ۰٫۷٪ زن)، ۰٫۲ عرب (۰٫۴٪ مرد)، ۸۵٫۹ شمالی شامل گیلک، تالشی، تات، مازنی و ترکمن (۸۴٫۴٪ مرد، ۸۶٫۷٪ زن) و ۰٫۷ بدون جواب بودند.<ref>شماره کتابشناسی ملی:۲۸۷۹۶۷۷/طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان گیلان/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۱–۶۰–۶۶۲۷–۶۰۰–۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-مؤسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۸۵ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)</ref>
 
{{multiple image
 
== زبان ==
{{اصلی|زبان گیلکی|زبان تالشی|زبان‌هایزبان تاتی‌تبارتاتی}}
در گیلان سه گروه زبانی ایرانی عمده، یعنی [[گیلکی]]، [[رودباریتالشی]] و [[تالشیزبان تاتی ایران|تاتی]] و اقلیت‌هاییاقلیتی از دو گروه دیگر ایرانی، [[تاتی]] و [[کردی]]، وجود دارند. زبانهای غیر ایرانی عبارت اند از [[ترکی آذربایجانی]] و برخی گویشوران [[زبان رومانی|کولی‌ها]] (با منشأ هندی). حدود سه میلیون نفر در گیلان [[گیلکی]] را به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند ولی استفاده از گیلکی و تالشی در بسیاری از شهرهای طوالش به دلیل مهاجرت گسترده مردم از آذربایجان در حال کاهش است.<ref name="Stilo">{{یادکرد
|فصل=GĪLĀN x. LANGUAGES
|نویسنده= Donald Stilo
:ج. گونهٔ [[گالشی]]. گونهٔ دیگری از گونه‌های گیلکی است که مردم نواحی کوهستانی شرق گیلان و غرب مازندران، به آن سخن می‌گویند.<ref name="nader"/>
 
[[گویش]]زبان تاتی ایران|زبان [[تاتی]]، در گیلان، مشابه تاتهایتاتی [[شهرستان طارم|طارم علیا]] در شمال استان زنجان است. [[گویش]]زبان [[تالشی]] نیز، خود به سه گروه شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم می‌شود که نوع جنوبی آن به تاتی نزدیک تر است. تاتی و تالشی، با همدیگر، به خانواده بزرگ‌تری از زبانها بنام [[زبانهایزبان‌های تاتی تبارتاتی‌تبار]] (تاتیک) تعلق دارند. رودباری نیز، احتمالاًگویشی که نوعیاز زبان تاتی تبار می‌باشد که ساختاری [[گیلکی]] یافته‌است.<ref name="Stilo"/> اکثر اهالی مناطق مذکور (منجمله رودبار الموت، رودبار قصران، طالقان، بومیان کرج، کوههای سمنان، ساوجبلاغ...) زبانزبانشان را «تاتی» می‌شناسند و از دیدگاه علمی نزدیک‌ترین به تالشی است و بر پایه شواهد همان [[زبان آذری]] که با توجه به گویش گاه‌های آن همان [[زبان مادی]] یا دست کم شاخه اصلی آن است.<ref name="">{{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی = کلباسی| نام =ایران | پیوند نویسنده = | عنوان =پیشوند فعلی ha و گونه‌های آن در گویش‌های ایرانی | ژورنال = دو فصلنامه زبان‌شناسی |صفحات= ۵۷| شماره = ۱–۲ (پیاپی ۴۲) | مکان = | ناشر = | تاریخ = ۱۳۸۵| پیوند = | پی‌نوشت =}}</ref> [[زبان ترکی آذربایجانی]] به صورت گسترده در [[شهرستان آستارا]]<ref name="autogenerated1">[http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=102834&ParentID=0&BookID=97560&MetaDataID=27846&Volume=1&PageIndex=196&PersonalID=0&NavigateMode=CommonLibrary&Content=کتابخانه تبیان به نقل از دائرةالمعارف بزرگ اسلامی - آستارا]</ref> و [[منجیل]]<ref>Encyclopædia Iranica:[http://www.iranicaonline.org/articles/manjil Manjil]</ref> رایج است، همینک [[ترکی آذربایجانی]] در [[شهرستان تالش]]،<ref>{{یادکرد وب|عنوان=جغرافیای فرهنگی|ناشر=تارنمای مرجع تالش‌شناسی|نشانی=http://www.taleshan.com/joqrafiyaye%20farhangi.htm|تاریخ بازدید=۲۱ ژوئیه ۲۰۱۳}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=فرهنگ تطبیقی تالشی – تاتی – آذری |ناشر=پایگاه تات پژوهی|نشانی=http://www.tatha.fagig.com/tati%20talesh2.htm|تاریخ بازدید=۲۱ ژوئیه ۲۰۱۳}}</ref> [[شهرستان رضوانشهر]]<ref>[http://guilan.irib.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=913:-&catid=291:shahr صدا و سیمای مرکز گیلان-رضوانشهر]</ref> و [[لوشان]]<ref>[http://www.deilamestan.com/news_loader/news.aspx?index=268 زبان مردم لوشان و منجیل] بازدید: اردیبهشت۱۳۸۸</ref> نیز استفاده می‌شود.
 
== آموزش ==
کاربر ناشناس