باز کردن منو اصلی

تغییرات

جز
| تاریخ تولد = ۹ ذیقعده ۳۹۴ قمری{{سخ}}۳ سپتامبر ۱۰۰۴ میلادی{{سخ}}۱۲ شهریور ۳۸۳ خورشیدی
| محل تولد =[[قبادیان]]، بلخ، افغانستان کنونی
| والدین =
| تاریخ مرگ = ۴۸۱ قمری{{سخ}}۱۰۸۸ میلادی{{سخ}}۴۶۷ خورشیدی
| محل مرگ =[[یمگان]]، بدخشان؛ افغانستان کنونی.
| محل زندگی = بلخ، مرو، قاهره، بدخشان
| مختصات محل زندگی =
| مدفن = درهٔ یمگان در بدخشان افغانستان
|در زمان حکومت = [[غزنویان]]، [[سلجوقیان]]، فاطمیان مصر
|اتفاقات مهم =
| نام دیگر =
|لقب = حجت؛ سید شاه ناصر خسرو؛ پیر کوهستان
|بنیانگذار =
| پیشه = شاعر و نویسنده و فیلسوف
| سال‌های نویسندگی =
|سبک نوشتاری =
|کتاب‌ها =[[وجه دین]]؛ [[سفرنامه ناصر خسرو|سفرنامه]]؛ [[جامع‌الحکمتین]]؛ [[زادالمسافرین]]؛ [[خوان‌الاخوان]]؛ [[روشنایی‌نامه]]؛ [[سعادت‌نامه]]؛ [[دلیل‌المتحرین]] و چند اثر دیگر
|دیوان اشعار = دیوان اشعار پارسی و دیوان اشعار عربی
|تخلص = ناصر
|فیلم (های) ساخته بر اساس اثر(ها)=
| همسر =
| شریک زندگی =
| فرزندان =
|علت شهرت = سفرنامه نویسی - اشعار
| تأثیرات =
| تأثیرپذیرفته = از مکتب اسماعیلیه (نزاریان مصر)
| وب‌گاه =
|گفتاورد ={{شعر|نستعلیق}} {{م|گوشت چون گنده شود او را نمک درمان بود}}
{{م|چون نمک گنده شود او را به چه درمان کنند}}{{پایان شعر}}
}}
 
'''ناصرِ خسرو''' (ناصر پسر خسرو) (۳۹۴ - ۴۸۱۳۹۴–۴۸۱ ه‍. ق.) از شاعران بزرگ فارسی‌زبان، حکیم و جهانگرد ایرانی و از مبلغان مذهب اسماعیلی بود. وی بر اغلب علوم عقلی و نقلی زمان خود از قبیل فلسفهٔ یونانی و حساب و [[طب]] و [[موسیقی]] و [[نجوم]] و فلسفه و کلام تبحر داشت و در اشعار خویش به کرات از احاطه داشتن خود بر این علوم تأکید کرده‌است. ناصر خسرو به همراه [[حافظ]] و [[رودکی]] جزء سه شاعری است که کل قرآن را از برداشته‌است.{{مدرک}} وی در آثار خویش، از آیات [[قرآن]] برای اثبات عقاید خودش استفاده کرده‌است.
 
== زندگینامه ==
 
== زندگی‌نامه ==
'''ابومعین ناصر بن خسرو بن حارث قبادیانی بلخی'''، معروف به '''ناصرِ خسرو'''، در [[۹ ذیقعده]] [[۳۹۴ (قمری)|۳۹۴]] قمری ([[۳ سپتامبر]] [[۱۰۰۴ (میلادی)|۱۰۰۴]] میلادی، [[۱۲ شهریور]] [[۳۸۳]] خورشیدی) در روستای [[قبادیان]] در [[بلخ]] در خانوادهٔ ثروتمندی که ظاهراً به امور دولتی و دیوانی اشتغال داشتند چشم به جهان گشود.
{{شعر}}
{{ب|بگذشت ز هجرت پس سیصد نود و چار | بنهاد مرا مادر بر مرکز اغبر}}
{{پایان شعر}}
 
(اغبر = غبارآلود، مرکز اغبر = کره زمین)
 
در آن زمان پنج سال از آغاز سلطنت [[سلطان محمود غزنوی]] می‌گذشت. ناصر خسرو در دوران کودکی با حوادث گوناگون روبرو گشت و برای یک زندگی پرحادثه آماده شد: از جمله جنگهای طولانی سلطان محمود و خشکسالی بی سابقهبی‌سابقه در خراسان که به محصولات کشاورزان صدمات فراوان زد و نیز شیوع بیماری [[وبا]] در این خطه که جان عدهٔ زیادی از مردم را گرفت.
 
ناصر خسرو از ابتدای جوانی به تحصیل علوم متداول زمان پرداخت و قرآن را از بر کرد. در دربار پادشاهان و امیران از جمله [[سلطان محمود غزنوی|سلطان محمود]] و [[سلطان مسعود غزنوی]] به عنوان مردی ادیب و فاضل به کار دبیری اشتغال ورزید و بعد از شکست [[غزنویان]] از [[سلجوقیان]]، ناصر خسرو به [[مرو]] و به دربار سلیمان چغری بیک، برادر [[طغرل سلجوقی]] رفت و در آنجا نیز با عزت و اکرام به حرفه دبیری خود ادامه داد و به دلیل اقامت طولانی در این شهر به ناصر خسرو مروزی شهرت یافت.
{{پایان شعر}}
{{شعر}}
{{ب|به تحریر اشعار من فخر کرد |همی کاغذ از دست من بر حریر}}
{{پایان شعر}}
 
در سن چهل سالگی شبی در خواب دید که کسی او را می‌گوید «چند خواهی خوردن از این شراب که خرد از مردم زایل کند؟ اگر بهوش باشی بهتر» ناصر خسرو پاسخ داد «حکما، چیزی بهتر از این نتوانستند ساخت که اندوه دنیا ببرد». مرد گفت «حکیم نتوان گفت کسی را که مردم را به بیهشی و بی خردی رهنمون باشد. چیزی باید که خرد و هوش را بیفزاید.» ناصر خسرو پرسید «من این از کجا آرم؟» گفت «عاقبت جوینده یابنده بود» و به سمت [[قبله]] اشاره کرد. ناصر خسرو در اثر این خواب دچار انقلاب فکری شد، از شراب و همه لذائذ دنیوی دست شست، شغل دیوانی را رها کرد و راه سفر حج در پیش گرفت. وی مدت هفت سال سرزمینهای گوناگون از قبیل [[آذربایجان]]، [[ارمنستان]]، [[آسیای صغیر]]، [[حلب]]، [[طرابلس]]، [[شام]]، [[سوریه]]، [[فلسطین]]، [[شبه‌جزیره عربستان|جزیرة العرب]]، [[قیروان]]، [[تونس]] و [[سودان]] را سیاحت کرد و سه یا شش سال در پایتخت [[فاطمیان]] یعنی [[مصر]] اقامت کرد و در آنجا در دوران [[المستنصر بالله]] به [[مذهب اسماعیلی]] گروید و از [[مصر]] سه بار به زیارت [[کعبه]] رفت.
 
ناصر خسرو در سال [[۴۴۴ (هجری قمری)|۴۴۴]] بعد از دریافت عنوان حجت خراسان از طرف المستنصر بالله رهسپار [[خراسان]] گردید. او در خراسان و به‌خصوص در زادگاهش بلخ اقدام به دعوت مردم به کیش اسماعیلی نمود، اما برخلاف انتظارش مردم آنجا به دعوت وی پاسخ مثبت ندادند و سرانجام عده‌ای تحمل او را نیاورده و در تبانی با سلاطین [[سلجوقی]] بر وی شوریده، و از خانه بیرونش کردند. ناصر خسرو از آنجا به [[مازندران]] رفت و سپس به [[نیشابور]] آمد و چون در هیچ کدامهیچ‌کدام از این شهرها در امان نبود به طور مخفیانه می‌زیست و سرانجام پس از مدتی آوارگی به دعوت [[امیر علی بن اسد]] یکی از امیران محلی [[بدخشان]] که اسماعیلی بود به بدخشان سفر نمود و بقیهٔ ۲۰ تا ۲۵ سال عمر خود را در [[یمگان]] بدخشان سپری کرد.
 
{{شعر}}
ناصر خسرو یکی از شاعران و نویسندگان درجه اول ادبیات فارسی است که در فلسفه و حکمت دست داشته، آثار او از گنجینه‌های ادب و فرهنگ ما محسوب می‌گردند. او در خداشناسی و دینداری سخت استوار بوده‌است، و مناعت طبع، بلندی همت، عزت نفس، صراحت گفتار، و خلوص او از سراسر گفتارش آشکار است. ناصر در یکی از قصاید خویش می‌گوید که به [[یمگان]] افتادنش از بیچارگی و ناتوانی نبوده، او در سخن توانا است، و از سلطان و امیر ترس ندارد، شعر و کلام او [[سحر حلال]] است. او شکار هوای نفس نمی‌شود، او به یمگان از پی مال و منال نیامده‌است و خود یمگان هم جای مال نیست. او بنده روزگار نیست، چرا که بندهٔ [[آز]] و [[نیاز]] نیست، این آز و نیازند که انسان به درگاه امیر و سلطان می‌آورند و می‌مانند. ناصر جهان فرومایه را به پشیزی نمی‌خرد. (از زبان خود ناصر خسرو). او به آثار منظوم و منثور خویش می‌نازد، و به علم و دانش خویش فخر می‌کند، این‌کار او گاهی خواننده را وادرا می‌کند که ناصر به یک شخص خود ستا و مغرور به خودپرست قلمداد کند.
 
[[علی دشتی]] در این باره می‌گوید: مردی است با مناعت طبع، خرسند فروتن، در برابر رویدادها و سختیها بردبار، اندیشه‌ورز، در راه رسیدن به هدف پای می‌فشارد. ناصر خسرو در بارهدرباره خود چنین می‌گوید:{{سخ}}
 
{{شعر}}
آثار ناصر خسرو عبارت اند از:
* دیوان اشعار فارسی
* دیوان اشعار عربی (که متأسفانه در دست نیست). خود دربارهدربارهٔ دو دیوان فارسی و تازی چنین گوید:
:بخوان هر دو دیوان من تا ببینی / یکی گشته با[[عنصری]]، [[بحتری]]
یا:
# [[روشنایی‌نامه]]
# [[سعادت‌نامه]]
# [[دلیل‌المتحرین]]
# دیوان اشعار
# [[جامع‌الحکمتین]]
رساله ایست به نثر دری (فارسی) در بیان عقاید اسماعیلیان.
* [[خوان‌الاخوان]] - کتابیست به نثر در اخلاق و حکمت و موعضه.
* روشنایی‌نامه - این رساله نیز به نظم فارسی است.
غیر از کتابها و رساله‌های فوق کتابها و رساله‌های دیگری نیز به حکیم ناصرخصرو ونسبت داده شده‌اند که بعضی افراد در تعلق آنها تردید کرده‌اند. نام این کتابها و رسالات عبارت است از: اکسیر اعظم، در منطق و فلسفه و قانون اعظم؛ در علوم عجیبه - المستوفی؛ در فقه - دستور اعظم - تفسیر قرآن - رساله در علم یونان - کتابی در سحریات - کنزالحقایق - رساله‌ای موسوم به سرگذشت یا سفرنامه شرق و رساله‌ای موسوم به سرالاسرار.
مهمترین و معروف ترینمعروف‌ترین اثر ناصر خسرو [[سفرنامه ناصر خسرو]] است که مختصری از گزارش مشاهدات مسافرت هفت ساله ناصر خسرو است و به زبان هایزبان‌های متعددی ترجمه شده است
حکیم ناصر خسرو دارای تآلیفات زیادی بوده که برخی از آنها به مرور زمان نابود شده‌است و به دوران ما نرسیده‌اند. چنانچه خود در بارة تالیفات و تصنیفاتش گوید:
 
۵ - زادالمسافرین - کتابی است در حکمت الهی بزبان دری.
 
۶ - گشایش و رهایش - رساله لیست به نثر دری شامل سی سوالسؤال و جواب آنها.
 
۷ - وجه دین - کتابیست به نثر دری در مسایل کلامی و باطن عبادات و احکام شریعت.
 
۸ - دلیل المتحرین - مفقود. (در [[بیان الادیان]] ابوالمعالی از آن نام برده شده‌است.)
 
۹ - بستان العقول - آنهم مفقود.
# - سعادت نامه - رساله ایست منظوم شامل سیصد بیت.
 
# - سعادتروشنایی نامه - رسالهاین ایستهم منظومیک شاملرساله سیصدمنظوم بیتاست.
 
#- روشنایی نامه - این هم یک رساله منظوم است.
 
به غیر از اینها کتب و رسالات دیگری نیز منسوب به حکیم ناصر خسرو هستند که ازین قرارند:
 
== نمونه اشعار ==
 
{{شعر}}
{{ب| نکوهش مکن چرخ نیلوفری‌را | برون کن ز سر باد و خیره‌سری را}}
{{ب| اگر شاعری را تو پیشه گرفتی | یکی نیز بگزیده خنیاگری را}}
{{ب| تو برپایی آنجا که مطرب نشیند | سزد گر ببری زبان جری را}}
{{ب| به علم و به گوهر کنی مدحت آن‌راآن را | که مایه‌ست مر جهل و بدگوهری را}}
{{ب| پسند است با زهد عمار و بوذر | کند مدح محمود مر عنصری را}}
{{ب| من آنم که در پای خوکان نریزم | مر این قیمتی دُر لفظ دری را}}
* دکتر [[جعفر شعار]]، ''گزیده‌ای اشعار ناصر خسرو''. تهران ۱۳۷۰
* [[برتلس]]، ''ناصر خسرو و اسماعیلیان''. مسکو ۱۹۴۶. (به روسی)
* سفر نامه ناصر خسرو ساده و روان نویسیروان‌نویسی شده[http://parssea.org/?p=652]
{{پانویس}}
 
 
== پیوند به بیرون ==
* سفر نامه ناصر خسرو ساده و روان نویسیروان‌نویسی شده[http://parssea.org/?p=652]
* [http://ganjoor.net/naserkhosro/safarname/ مشاهدۀ سفرنامۀ ناصر خسرو|وب‌سایت گنجور ]
* [http://www.ibna.ir/fa/doc/report/216364/%D9%8A%D8%A7%D8%AD%D9%82%DB%8Cياحقی-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8Cانگلیسی-%D9%87%D8%A7ها-%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%87واسطه-%D9%87%D9%86%D8%AF%DB%8Cهندی-%D9%87%D8%A7ها-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86گلستان-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87شاهنامه-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7آشنا-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AFشدند-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8Cبرخی-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%AF%D9%86%D8%AFمعتقدند-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87سفرنامه-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88ناصرخسرو-%D8%AC%D8%B9%D9%84%DB%8Cجعلی یاحقی: سفرنامۀ ناصر خسرو جعلی نیست|وب‌سایت خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)]
* [http://www.ibna.ir/fa/doc/report/204436/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AAیادداشت-%D9%87%D8%A7%DB%8Cهای-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88ناصرخسرو-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%8A%D9%8Aالگويي-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8مناسب-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87سفرنامه-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8Cنویسی-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%86ايرانيان یادداشت‌های ناصر خسرو الگویی مناسب برای سفرنامه‌نویسی ایرانیان است|وب‌سایت خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)]
 
* [http://www.ibna.ir/fa/doc/report/204436/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%8A%D9%8A-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%86 یادداشت‌های ناصر خسرو الگویی مناسب برای سفرنامه‌نویسی ایرانیان است|وب‌سایت خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)]
 
{{ویکی‌گفتاورد}}