باز کردن منو اصلی

تغییرات

بدون خلاصه ویرایش
'''سیستمسامانه اطلاعات جغرافیایی'''، '''سامانهٔ اطلاعات مکانی'''، یا '''جی‌آی‌اس''' {{انگلیسی|Geographic Information System - GIS}} یک [[سیستمسامانه اطلاعاتی]] (معمولاً کامپیوتریرایانه ای) است که به تولید، [[پردازش اطلاعات|پردازش]]، تحلیل، و مدیریت اطلاعات جغرافیایی ([[اطلاعات مکانی]]) می‌پردازد. به عبارت دیگر جی‌آی‌اس یک سیستمسامانه کامپیوتریرایانه ای برای مدیریت و تجزیه و تحلیلواکاوی اطلاعات مکانیجغرافیایی بوده که قابلیتتوانایی جمع‌آوری،گردآوری، ذخیره، تجزیه و تحلیلواکاوی و نمایش اطلاعات جغرافیایی (مکانی) را دارد.<ref name="داده‌های علوم زمین">[http://www.ngdir.com/GeoportalInfo/PSubjectInfoDetail.asp?PID=147&index=1 سیستم اطلاعات جغرافیایی، پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور]</ref>
هدف نهایی یک سیستمسامانه اطلاعات جغرافیایی، پشتیبانی جهتبرای تصمیم‌گیری‌های پایه‌گذاری‌شده بر اساسپایه داده‌های مکانیجغرافیایی می‌باشد و عملکرد اساسی آن بدست آوردن اطلاعاتی است که از ترکیب لایه‌های متفاوت داده‌ها با روش‌های مختلف و با دیدگاه‌های گوناگون بدست می‌آیند.<ref name="autogenerated1">[http://www.ngdir.com/GeoportalInfo/PSubjectInfoDetail.asp?PID=147&index=7 سیستم اطلاعات جغرافیایی، پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور]</ref>
 
== نام ==
در یک سیستمسامانه اطلاعات جغرافیایی:
* واژه جغرافیایی (''Geographic'') عبارت است از موقعیت موضوع‌های داده‌ها، برحسب [[مختصات جغرافیایی]].
* واژه (''Information'') یا اطلاعات نشان می‌دهد که داده‌ها در GIS برای ارائه دانسته‌های مفید، نه تنها به صورت نقشه‌ها و تصاویر رنگی بلکه بصورت گرافیک‌های آماری، جداول و پاسخ‌های نمایشی متنوعی به منظور جستجوهای عملی سازماندهی می‌شوند.
* واژه (''System'') یا سیستمسامانه نیز نشان دهنده این است که GIS از چندین قسمت متصل و وابسته به یکدیگر برای کارکردهای گوناگون، ساخته شده‌است.<ref name="داده‌های علوم زمین"/>
 
== تعریف‌های دیگر جی‌آی‌اس ==
 
دقیق‌ترین تعریف مربوط به موسسه تحقیقات سیستم‌های محیطی در ردلند کالیفرنیا است که یکی از فروشندگان اصلی این سیستم‌ها در جهان است:
«سیستم‌هایسامانه های اطلاعات جغرافیایی مجموعه‌ای از سخت‌افزار، نرم‌افزار، داده‌های جغرافیایی و منابع انسانی است که به منظور کسب، ذخیره، به‌روزرسانی، به‌کارگیری، تحلیل و نمایش کلیه اشکال اطلاعات مرجع جغرافیایی طراحی می‌شود.»
 
این سیستمسامانه را می‌توان به یک پازل شبیه دانست که با کنار هم قرار دادن اجزای آن معنی و مفهومی پیدا می‌کند. مکان بیمارستان‌ها، پمپ بنزین‌ها، سینماها و... تکه‌های این پازل اند که با کنار هم قرار دادن آنها نقشه‌ای کامل و با معنی از یک منطقهٔ جغرافیایی بدست می‌آید. به زبان ساده هر گونه توضیحات مربوط به هر چیزی که در هر مکان متغیر یا ثابت جغرافیایی، در یک سیستمسامانه اطلاعاتی یا پایگاهی موجود است را gis یا استفاده از gis گویند. کافی است یک هماهنگی بین طول، عرض و ارتفاع بدست آمده از جی. پی. اس ونقشه‌ها و اطلاعات دقیق و کامل سیستم جی. آی. اس بوجود آوریم.
 
== ویژگی‌های سیستمسامانه اطلاعات جغرافیایی ==
* این سامانه علاوه بر اطلاعات توصیفی، امکان ورود اطلاعات [[گرافیک پیکسلی|پیکسلی]] و یا [[گرافیک برداری|برداری]] را از منابع مختلفی از قبیل نقشه، تصاویر هوائی و ماهواره‌ای، GPS، تجهیزات نقشه برداری و غیره دارد.
* این سامانه امکان انجام تحلیل، پردازش و پرسش‌وپاسخ‌های مکانی مورد نیاز کاربر را دارد.
* این سامانه امکان ارائه نتایج در قالب نقشه، گزارش، جدول و نمودار را دارد.
* در طراحی و تولید این سیستم‌هاسامانه ها از مجموعه فناوری‌های مهندسی نرم‌افزار، مهندسی اطلاعات (مدل داده) و مهندسی GIS برای نیل به خصوصیات فوق استفاده می‌شود.<ref>کار گروه GIS کمسیون نرم‌افزار سازمان نظان صنفی رایانه‌ای</ref>
 
== داده‌های جغرافیایی ==
 
== کاربردهای مهم ==
از سیستم‌هایسامانه های اطلاعات جغرافیایی در مطالعات [[زیست‌محیطیمحیطی]]، [[برنامه‌ریزی شهری]] و شهرداری، خدمات ایمنی شهری، مدیریت حمل و نقل و ترافیک شهری، تهیه [[نقشه‌های پایه]]، مدیریت کاربری اراضی، خدمات بانکی، خدمات پستی، مطالعات جمعیتی و مدیریت تأسیسات شهری مثل برق، آب، گاز و کاربردهای مشابه استفاده می‌شود.
کمتر بانک اطلاعاتی را می‌توان نام برد که حداقل بخشی از اطلاعات آن به گونه‌ای به مکان وابسته نباشد. فهرست زیر شامل تعدادی از شناخته شده‌ترین کاربردهای جی آی اس در دیگر زمینه‌های صنعت است.
;نقشه‌برداری:
 
;علوم زمین:
یکی از مهم‌ترین مسائل کاربردی سیستمسامانه اطلاعات جغرافیایی در [[علوم زمین]]، انجام هم‌پوشانی‌ها در راستای تعیین [[پهته‌بندی|پهنه‌بندی‌ها]] است که به اختصار به یکی از این نوع پهنه‌بندی‌ها پرداخته می‌شود:
 
هدف در این پهنه‌بندی، تعیین مناطق با خطر [[رانش زمین]] می‌باشد. برای رسیدن به این هدف، ابتدا باید عوامل موثر در رانش را شناسایی کرد، از جمله این عوامل می‌توان به تراکم پوشش گیاهی، جنس زمین، شیب [[توپوگرافی]]، شیب [[لایه‌های زمین]] و شدت بارندگی اشاره کرد.
 
پس از شناسایی عوامل، باید نقشه‌های مورد نیاز تهیه گرددو سپس با همپوشانی این لایه‌ها در نرم‌افزارهای سیستمسامانه اطلاعات جغرافیایی (ساج) می‌توان به نقشه‌ای رسید که در آن منطقه مورد مطالعه خود به پهنه‌های ریز تقسیم شده و از طرفی در [[بانک اطلاعاتی]] مشخصات هر پهنه یعنی اجداد سازنده آن پهنه از نظر عوامل مختلف مشخص می‌باشد. حال باید در بانک اطلاعاتی به هر عامل وزن مربوطه راداده و سپس در بانک اطلاعاتی با جمع و ضرب کردن عوامل به اعدد نهایی رسید. در مرحله بعد باید تعیین نمود که چه عددی نشان دهنده پهنه‌های پرخطر می‌باشد. پس از کلاسه‌بندی نقشه، اینک وظیفه تیم زمین‌شناس است که با بازدید میدانی به بررسی مناطق پرداخته و در صورت لزوم با اصلاح وزن‌ها وضرایب به نقشه نهایی دست یابند.
 
;صنعت برق:
در صنعت برق از سامانه‌های اطلاعات مکانی برای تهیه پایگاه اطلاعات مکانی و توصیفی استفاده می‌شود. با استفاده از آن می‌توان فاصلهٔ عوارض مختلف را از یکدیگر اندازه‌گیری کرد و با ایجاد [[پرسمان]] (Query) در لایه‌های مختلف اطلاعات و یا بین چند لایه با استفاده از توابع منطقی به اطلاعات مورد نظر دست یافت. تهیهٔ نقشه‌های محدودیت برای عوارض مختلفی همچون پست‌ها، نیروگاه‌ها و…، امکان ترسیم مناطق حائل و حریم عوارض مطابق استانداردها، مسیریابی بهینهٔ خطوط [[انتقال انرژی الکتریکی|انتقال]]، مکان‌یابی محل مناسب برای احداث تأسیسات جدید مانند پست‌ها و نیروگاه‌ها، مدیریت اتفاقات شبکهٔ انتقال نیرو، مدیریت بحران و ریسک شبکه، برآورد بار، مشاهدهٔ پراکنش جغرافیایی بار، انجام ارزیابی‌های زیست‌محیطیمحیطی پیرامون نیروگاه‌ها، بررسی روند تغییرات کاربری اراضی و پیش‌بینی تغییرات و ارزیابی امکانات و محدودیت‌های توسعهٔ واحدها و ظرفیت نیروگاه‌ها در آینده، از کاربردهای این سامانه‌ها در صنعت برق است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://news.tavanir.org.ir/news/news_detail.php?id=69083 |عنوان=تشریح عملکرد برق کهگیلویه و بویراحمد در زمینه GIS | ناشر =سایت خبری شرکت توانیر |تاریخ = ۰۴ خرداد ۱۳۹۲ |تاریخ بازبینی=}}</ref>
 
از دیگر زمینه‌های کاربرد سامانه‌های اطلاعات مکانیجغرافیایی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* [[جغرافیا]]
* [[نقشه کشی]] و [[نقشه برداری]]
== ابزارهای مطرح GIS ==
نرم‌افزارهای معروف:
در زیر [[لیست نرم‌افزارهای سیستمسامانه اطلاعات مکانیجغرافیایی]] است.
فهرست برخی از معروف‌ترین نرم‌افزارهای مطرح در زمینه جی آی اس از این قرار است:
* [[ArcView]]
== تاریخچه ==
 
برای اولین بار در اواسط دهه ۱۹۶۰ در [[آمریکا]] کار بر روی اولین سیستمسامانه اطلاعات جغرافیایی آغاز شد. در این سیستم‌هاسامانه ها[[عکس هوایی|عکس‌های هوایی]]، اطلاعات کشاورزی، [[جنگلداری]]، خاک، [[زمین شناسی]] و نقشه‌های مربوطه مورد استفاده قرار گرفتند.<ref name="داده‌های علوم زمین"/>
 
اولین جی آی اس، جی آی اس ملی [[کانادا]] است که در اواخر دههٔ ۱۹۶۰ به وجود آمد و تاکنون مورد استفاده‌است.
در ایران، اولین مرکزی که به طور رسمی استفاده از این سامانه را در کشور آغاز کرد، [http://www.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=1&Site=NccPortal&Lang=fa-IR سازمان نقشه‌برداری کشور] بود که در سال [[۱۳۶۹]] براساس مصوبه [[مجلس شورای اسلامی]]، عهده‌دار طرح به‌کارگیری این سامانه شد.<ref>[http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=30049 ۱ وب‌گاه روزنامهٔ همشهری]</ref>
 
«شورای ملی کاربران سیستم‌هایسامانه های اطلاعات جغرافیایی» در دی ماه ۱۳۷۲ تأسیس گردیده است و هدف آن سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و هماهنگ‌سازی فعالیت‌ها در زمینه جی‌آی‌اس، تحلیل نیازمندی‌ها و همچنین بهره‌برداری از ظرفیت‌های علمی، فنی و نیروی انسانی برای ایجاد و بکارگیری جی‌آی‌اس با توجه به وظایف سازمان نقشه‌برداری کشور در خصوص ایجاد سیستم‌هایسامانه های اطلاعات جغرافیایی ملی است.
 
پروژه ایجاد سیستمسامانه اطلاعات جغرافیایی در [[وزارت صنایع و معادن]]، از فروردین ۱۳۷۱ آغاز گردید و از این سیستمسامانه به طور گسترده در ارتباط با فعالیت‌های آن استفاده می‌گردد.
 
[[شهرداری تهران]]، [[وزارت مسکن و شهرسازی]]، [[وزارت جهاد کشاورزی]]، [[مؤسسه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله]]، و [[سازمان جنگل‌ها و مراتع]] نیز از این سیستمسامانه استفاده می‌کنند.
 
== جستارهای وابسته ==
کاربر گمنام