تفاوت میان نسخه‌های «ارمنی‌های گرجستان»

جز
تمیزکاری با استفاده از AWB
جز (تمیزکاری با استفاده از AWB)
پیشینه ارمنیان در گرجستان به دوران باستان می‌رسد. آنان بیشتر در سرزمین‌های خاوری گرجستان سکونت داشتند که [[پادشاهی ایبری]] خوانده می‌شد. در سده یازدهم میلادی پس از سقوط پادشاهی [[دودمان باگراتونی]] در ارمنستان، ارمنیانی که به گرجستان روی آورده بودند در حیات سیاسی، نظامی و اقتصادی گرجستان نقش مؤثری به عهده گرفتند و در فرایند اتحاد گرجستان و آزادسازی قفقاز از سلطه [[ترکان سلجوقی]] نقشی مؤثر داشتند.<ref>The Caucasus: An Introduction. Oxford University Press, USA (9 September 2010), p. 48</ref> مهاجرت ارمنیان به گرجستان که در سده‌های چهاردهم تا هجدهم میلادی همچنان ادامه داشت، در دهه سوم سده هجدهم میلادی دامنه گسترده‌تری یافت. تا نیمه‌های سده نوزدهم میلادی در بسیاری از شهرها بیشتر سکنه ارمنی بودند.
 
در سده‌های هجدهم و نوزدهم، [[تجار]] ثروتمند ارمنی از قبیل جواهر فروشان مشهور و کارخانه داران نفتی، [[سرمایه‌گذاری]] کلانی در تجارت گرجستان نموده و به ساخت مراکز فرهنگی و مدارس کمک نمودند. تعداد ارمنی‌ها به طور تصاعدی افزایش یافت به گونه‌ای که تفلیس پایتخت این کشور برای ارمنیانی که از خارج به گرجستان آمده بودند برای ارمنی‌های شرقی یا به زبان ارمنی «آرولاهایر»<ref group="پانویس">arevelahayer</ref> در اوائل قرن نوزدهم تبدیل به یک مرکز واقعی شد چنان‌که [[استانبول]] نیز مرکز فرهنگی ارمنی‌های غربی یا به زبان ارمنی «آرومداهایر»<ref group="پانویس">arevmedahayer</ref> شده بود.
 
در سال‌های ۱۸۲۹ و ۱۸۳۰ میلادی در پی انعقاد [[پیمان آدریاناپل (۱۸۲۹)]]، قریب ۵۸٬۰۰۰ ارمنی از ارزروم و نواحی شرقی عثمانی اسکان یافتند. این گروه در شهرهایی چون [[آخالتسیخه]] و [[آخالکالاکی]] مستقر شدند. مهاجرت ارمنیان به گرجستان در سالهای ۱۸۹۴ تا ۱۸۹۶ میلادی به سبب قتل‌عام‌های گسترده در [[ارمنستان غربی]] ابعاد وسیع تری یافت.
ارمنیان آثار [[معماری]] با ارزشی در گرجستان از خود باقی گذاشتند و تفلیس دارای آثار ارزشمندی از معماری است که توسط ارمنیان برجسته در سده‌های گذشته ساخته شده‌اند. تعدادی از ساختمانها که توسط ارمنیان بانفوذ ساخته شده‌اند و برخی از بناهای جذاب تاریخی را در بر می‌گیرند در تفلیس وجود دارند.
[[پرونده:House of Melik-Azaryants in Tbilisi.jpg|بندانگشتی|چپ|250px|خانه ملیک آزاریانتس در تفلیس]]
برای نمونه می‌توان خانه زیبای «ملیک آزاریانتس»<ref group="پانویس">Melik-Azaryants</ref> در تفلیس در خیابان اصلی موسوم به «خیابان روستاولی»<ref group="پانویس">Rustaveli Avenue</ref> را نام برد.
 
گنبدهای کلیساهای ارمنی در تمامی قسمتهای شهر قابل رویت هستند ولی ناقوسهایشان چندین سال است که بی صدا مانده‌اند. در آغاز سده بیستم سی کلیسای ارمنی در تفلیس وجود داشت.
 
کلیسای ارمنی «نوراشن» که یک بنای معماری از سال ۱۷۰۱ میلادی بوده نابود شده است. دیوارهای نوراشن که به معنی ساختمان جدید بود از سوی نقاش «هوناتان هوناتانیان»<ref group="پانویس">Melik-Azaryants</ref> که نقاش «ایراکلی دوم»<ref group="پانویس"> King Iraklii II</ref> پادشاه گرجی بود تزئین شد اما هم اکنون روبه پوسیدگی و تباهی نهاده است.
 
== جنگ ارمنستان و گرجستان ۱۹۱۸ ==
در سده نوزدهم میلادی جمعیت تفلیس با مهاجرت ارمنیان به این شهر افزایش یافت. در ۱۸۴۰ میلادی جمعیت ارمنی تفلیس ۱۹۰۴۰ نفر و در ۱۸۴۴ میلادی ۲۹۳۰۴ نفر بود. در همین سال ۲۱ کلیسای ارمنی با ۶۵ روحانی و خادم کلیسا در تفلیس دایر بوده است. در پایان سده نوزدهم و آغاز سده بیستم میلادی ۶۲ درصد از مراکز تجارت و تولید تفلیس از آن ارمنیان بود. در ۱۸۴۱ میلادی نخستین شهردار تفلیس ایزمیریان بود.<ref>Thierry, Jean-Michel (1989). Armenian Art. New York: Harry N. Abrams. p. 317. ISBN 0-8109-0625-2.</ref>
 
تاریخ ارمنیان و چگونگی پراکندگی آنها در تفلیس بسیار مهم است. بعد از فتح این منطقه توسط روسها، ارمنی‌هایی که از آذار و اذیت [[امپراطوری عثمانی]] به این منطقه فرار کرده بودند باعث جهش در جمعیت ارمنی این منطقه شدند، به گونه‌ای که جمعیت آنها به ۴۰٪ کل جمعیت شهر رسید تعدادی از شهرداران و طبقه تجار ارمنی بوده و قسمت عمده قدیمی شهر از سوی ارمنی‌ها ساخته شد تا همین اواخر در همسایگی «آولابار»<ref group="پانویس">Avlabari</ref> و ناحیه عرض رودخانه به شدت از ارمنیان پر شده بود اما این آمار در دو دهه اخیر تغییر عمده‌ای کرده است. بنابر سرشماری ۱۹۵۹ میلادی ارمنیان تفلیس ۲۱/۳ درصد، در ۱۹۷۰ میلادی ۱۶/۹ درصد و در ۱۹۷۹ میلادی ۱۴/۵ درصد جمعیت شهر ۷۶۷٬۱۵۲ را تشکیل می‌دادند. در ۲۰۰۳ میلادی حدود ۱۵۰ هزار ارمنی در تفلیس سکونت داشتند.
 
== ستیز در تخریب و تخصیص کلیساهای ارمنی ==
 
== ارمنی‌های سامتسخه-جاواختی ==
ارمنی‌ها اکثریت جمعیت در این منطقه را تشکیل می‌دهند اتحادیه دموکراتیک متحد ارمنی‌ها محلی «جاواخک برای جاواخک»<ref group="پانویس">United Javakhk Democratic Alliance</ref> در محدوده گرجستان یک استقلال محلی را پیشنهاد کرده است. این امر افزایش احساسات ضد ارمنی در گرجستان را نتیجه داده زیرا برای گرجیها یادبود تقاضای استقلال برای [[آبخاز]]، [[اوستیای جنوبی]] و [[آجارستان]] را که گرجستان آنها را مرزهای تاریخی خود در نظر می‌گیرد تداعی می‌کند با وجود این گفته می‌شود که خواست ارمنی‌های جاواخک تفاوت و فاصله زیادی با خواست سایر مناطق دارد.
[[پرونده:SamtskheJavakhetiLocationinGeorgia.svg|بندانگشتی|چپ|250px|موقعیت سامتسخه-جاواختی در نقشه]]
خط لوله نفتی «باکو تفلیس جیحان» و «خط لوله گاز طبیعی قفقاز جنوبی» که از طریق این منطقه می‌گذرد با مخالفتهایی از سوی ارمنی‌های محلی مواجه شده است، و همچنین «خط آهن قارص آخلکالاک باکو» که ارمنستان را جدا می‌کند.
{{اصلی|پانتئون ارمنیان تفلیس}}
[[پرونده:Armenian Pantheon of Tbilisi.JPG|250px|بندانگشتی]]
پانتئون ارمنیان تفلیس مجموعه بناهای ارمنی است که در بخش شمال شرقی ناحیه [[آولاباری]] [[تفلیس]]، [[گرجستان]] واقع شده است. تعدادی از نویسندگان، هنرمندان و شخصیت‌های مردمی ارمنی در آنجا دفن شده‌اند. در پانتئون (مجموعه آرامگاه) یک بنای یادبود بزرگ و به همراه کلیسای مریم مقدس وابسته به [[ارمنی‌های گرجستان]] قرار داشت. در سال ۱۹۳۷ میلادی کلیسا و بخشی از آرامگاه ویران شد؛ بیشتر بخش باقی‌مانده از آرامگاه بین سال‌های ۱۹۹۵ و ۲۰۰۴ در طی ساخت [[کلیسای جامع تثلیث تفلیس]] نابود شد. در حال حاضر بخش کوچکی از پانتئون به همراه تعدادی از سنگ قبرها باقی‌مانده است.
 
== کلیساهای متعلق به ارمنی‌های گرجستان ==
[[پرونده:The church armenie אחלכלכי 3.jpg|بندانگشتی|چپ|250px|کلیسای ارمنی در آخالکالاکی]]
اکثریت ارمنی‌های ساکن در گرجستان ارمنی‌های [[ارتدکس]] تابع [[کلیسای حواری ارمنی]] و زیر نظر آستان قدس اچمیادزین در ارمنستان می‌باشند. مسائل مربوط به ارمنی‌های گرجستان از سوی مقر اسقفی ارمنی در گرجستان حل و فصل می‌شود که به ارمنی «ویراهایوتس تم»<ref group="پانویس">Virahayots Tem</ref> نامیده شده و رئیس آن اسقف «وازگن میراخانیان»<ref group="پانویس">Vazgen Mirzakhanyan</ref> است. امروزه تنها دو کلیسای ارمنی فعال در تفلیس وجود دارد. چندین کلیسای ارمنی قبلاً تخریب شده یا تبدیل به کلیسای گرجی شده و یا در شرف تبدیل شدن به کلیسای گرجی هستند. کلیسای ارمنی تقاضای مالکیت و اعمال حقوق مجدد بر شش کلیسا را کرده است.
 
'''پنج کلیسای مهم حواری ارمنی گرجستان عبارتند از''':
 
=== تاریخ اولیه مذهب ===
کلیسای ارمنی در گرجستان حدود پانزده سده حضور داشته چنان‌که حضور آن از اوائل سده پنجم آغاز شده است. «اوختانس»<ref group="پانویس"> Oukhtannes</ref> مورخ سده وسطای ارمنی گزارش داده که در شهر گرجی «تسارتاوی»<ref group="پانویس">Tsurtavi</ref> یک اسقف نشین ارمنی تحت صلاحیت پاتریارک ارمنی وجود داشته که از سوی اسقفی موسوم به «مووسس»<ref group="پانویس">Movses</ref> رهبری می‌شد.
مورخ دیگر ارمنی «ماتئوس آرخا»<ref group="پانویس">Matheos of Urkha</ref> می‌نویسد که در طی سلطنت شاه [[داویت چهارم]] به قلمرو اسقف نشین کلیسای ارمنی حالت رسمیت داده شد؛ بنابراین [[کلیسای جامع]] کلیسای گئورگ مقدس تفلیس مرکز اداری ارمنیان شد. بیش از ششصد مکان فرهنگی و مذهبی نظیر کلیساها، مدارس علوم دینی و دیرها موجود بوده‌اند با وجود این بخش وسیعی از این اماکن به خاطر [[بلایای طبیعی]]، تعصب و سایر عوامل از بین رفته‌اند.
 
=== وضعیت کنونی ===
در گرجستان همچنین یک حوزه ارمنی کاتولیک وجود دارد. ارمنی‌های کاتولیک به طور برجسته در جاواخک و تعداد کمتری هم در سایر نقاط کشور از جمله تفلیس به سر می‌برند.
 
کاتولیک‌های ارمنی تابع حوزه کاتولیکی ارمنستان، گرجستان و [[اروپای شرقی]] می‌باشند که بعد از تعطیلی طولانی در دوره [[اتحاد شوروی]] در سال ۱۹۹۱ میلادی مجدداً بازگشایی شد. «اسقف نرسس در نرسسیان»<ref group="پانویس">Nerses Ter-Nersesian</ref> عضو جماعت مخیتاریستهای ونیز برای چندین سال عهده دار ریاست این حوزه بود که به علت کهولت سن جای خود را به «اسقف نشان گاراکهیان»<ref group="پانویس">Nshan Garakeheyan</ref> داد.
 
در [[کلیسای کاتولیک]] ارمنی مراسم مذهبی به زبان ارمنی است ولیکن هستند ارامنه کاتولیکی که مراسم را به [[زبان لاتین]] اجرا می‌کنند با این وجود ارامنه کاتولیک از سوی [[واتیکان]] تابع کلیسای کاتولیک ارمنی در نظر گرفته می‌شوند.
 
== رسانه‌های گروهی ==
تفلیس یک مرکز مهم برای انتشارات زبان ارمنی از قبیل انتشار «نشریه هاراچ»<ref group="پانویس">Haratch</ref> از سوی فدراسیون انقلابی ارمنی از ۱۹۰۶ تا ۱۹۰۹ میلادی بوده است که در این نشریه ناشران و نویسندگان مشهور ادبی و سیاسی فعالیت می‌کردند. بعد از اعمال ممنوعیت از سوی مقامات روسی، نام روزنامه به «هوریزون»<ref group="پانویس">Horizon</ref> تغییر یافت که وابسته به هیچ حزب سیاسی خاص نبود و تا ۱۹۱۸ میلادی انتشار می‌یافت. هم اکنون یک روزنامه ارمنی به نام «وراستان»<ref group="پانویس">Vrastan</ref>(این کلمه به ارمنی معادل گرجستان است) به زبان ارمنی در تفلیس منتشر می‌شود.
 
== روابط ارمنستان و گرجستان ==
== احساسات ضد ارمنی ==
این امر بیشتر در مشاجره در خصوص بی طرفی عقائد یا اظهار نظر در مورد موضوعی اعمال شده از سوی مقامات است تا اعمال فعالیت‌های بالفعل.
برخی از ارمنیان معتقدند که آنها قربانی سیاست انتقال توازن جمعیتی از سامتسخه-جاواختی شده‌اند تا تعدادی از خانواده‌های گرجی در آنجا اسکان یابند. ارمنی‌ها همچنین دارای نماینده کمی در حکومت هستند یعنی دارای ۵ کرسی از ۲۳۵ کرسی پارلمان می‌باشند. تبعیض و [[بی‌اعتمادی]] متقابل نیز وجود دارد. اعتراضاتی چند نیز وجود داشته که برخی از آنها منجر به برخورد فیزیکی با مأموران شده است.<ref name="icg>[http:"//www.crisisgroup.org/home/index.cfm?id=4517&l=1 Georgia’s Armenian and Azeri Minorities], 22 November 2006 ''(free registration needed to view the full report)''</ref>
 
[[جمهوری خودمختار]] [[آبخاز|آبخازیا]] نیز دارای جمعیت مهمی از ارمنیان است که بیست درصد از جمعیت این جمهوری را تشکیل می‌دهند ولیکن مقامات غیررسمی آبخازی متهم شده‌اند که عمداً از تعداد ارمنیان محلی آبخازیا کاسته‌اند.
* [[واسیلی ببوتوف|واسیلی اوسیپویج ببوتوف]]<ref group="پانویس">Vasilii Osipovich Bebutov</ref> از شخصیت‌های سیاسی و اجتماعی
از خانواده برجسته گرجی با اصلیت ارمنی که نقش مهمی در زندگی اقتصادی و اجتماعی در تفلیس در سده‌های هفدهم و هجدهم اعمال کرد و سپس در [[نیروی نظامی]] [[امپراتوری روسیه]] خدمت نمود.
* [[خوجامیناسیشویلی]] از خانواده تجار ثروتمند ارمنی در گرجستان که با نشان پرنس از سوی پادشاه گرجی ارکل دوم<ref group="پانویس">Heraclius II of Georgia</ref> در ۱۷۷۵ میلادی مورد تجلیل قرار گرفت و سمت‌ها و عناوینش از سوی دولت امپراتروی روسیه در ۱۸۵۷ میلادی مورد تأیید قرار گرفت.
* [[آلکساندر خاتیسیان]] یک [[روزنامه‌نگار]] و سیاست مدار ارمنی بود او بین سالهای ۱۹۱۰ تا ۱۹۱۷ میلادی شهردار تفلیس بود. در طی تأسیس اولین جمهوری ارمنستان او به عنوان عضو شورای ملی ارمنی تفلیس در شورای ملی ارمنی و بعداً در هیئت رئیسه دائمی انتخابی از سوی کنگره ارمنی، ارمنی‌های شرق خدمت نمود.
* [[هوهانس کاچازنونی]] اولین نخست وزیر جمهوری ارمنستان از ۳۰ می ۱۹۱۸ تا ۲۸ می ۱۹۱۹ میلادی بود. او عضو فدراسیون انقلابی ارمنی بود.
* [[رافی]]
* [[گابریل سوندوکیان]] نویسنده و [[نمایشنامه نویس]] برجسته ارمنی و مؤسس درام نوین ارمنی بود. سوندوکیان هم [[ارمنی کلاسیک]] و مدرن و زبانهای فرانسه، ایتالیایی و روسی را در [[دانشگاه سن پترزبورگ]] فرا گرفت یعنی جائی که او مقاله‌ای در اصول نظم فارسی نگاشت.
سپس او به تفلیس برگشته و خدمات اجتماعی انجام داد. در سال ۱۸۶۳ میلادی کمپانی تئاتر ارمنی تفلیس اولین نمایش او را با نام «عطسه در شب خوش اقبال» را به صحنه برد. نمایشنامه معروف او یعنی «پپو»<ref group="پانویس">Pepo 1871</ref> در سال ۱۸۳۵ میلادی مبدل به اولین فیلم ارمنی شد. فیلم دیگر بر اساس آثار او «خاتابالا»<ref group="پانویس">1971 Khatabala</ref> است. تئاتر دولتی ارمنستان به افتخار او نام گذاری شده است.
* [[هوانس تومانیان]]
* [[آرام خاچاتوریان]]
* [[میکائیل تاریوردیف]] او در تفلیس متولد شده و آهنگساز برجسته شوروی با تبار ارمنی بود. او ریاست گروه آهنگسازان اتحادیه سینماتوگرافهای شوروی را از بدو تأسیس آن بر عهده داشت.
* [[سباستین شاهومیان]]<ref group="پانویس">1971 Sebastian Shaumyan</ref> او تئوریسین شوروی زبانشناسی بود. او علاوه بر ارمنی، گرجی و روسی زبانهای آلمانی و انگلیسی را نیز فرا گرفت. او مدرک زبانشناسی خود را در [[دانشگاه دولتی]] تفلیس اخذ نمود. او زبانشناسی ساختاری را در ۱۹۶۵ میلادی تألیف نموده و بخش زبانشناسی ساختاری را در انستیتوی زبان روسی در مسکو تأسیس نمود.
او مبادی «دستور زایشی»<ref group="پانویس">1971 Generative Grammar</ref> روسی را در ۱۹۵۸ میلادی و مدل کاربردی [[دستور زایشی]] و حسابهای دگرگون شده روسی را در سال ۱۹۶۳ میلادی هر دو را با «سوبولوا»<ref group="پانویس">1971 Soboleva</ref> بازنوشت نمود.
* [[تیگران پتروسیان]]
<center>
۶۷٬۲۶۲

ویرایش