باز کردن منو اصلی

تغییرات

جز
←‏تاریخچه: تمیزکاری و اصلاح متن‌‌‌‌‌ با استفاده از AWB
در لغتنامه دهخدا در مورد دربند آمده است که شهری است مشهور بر لب دریا از بناهای انوشیروان شاه ایران که چون در آن بندند مغول و تاتار را راه به آذربایگان و ایران نبود، اکنون به باب الابواب مشهور است و در قدیم آنرا ایران‌دژ می‌نامیده‌اند، یعنی دروازهٔ ایران که چون آنرا می‌بسته‌اند راه آمد و شد با ایران از خارج بسته می‌شد، و بعضی گفته‌اند ایران گریز، یعنی دروازهٔ آهنی.
 
ناحیهٔ اطراف دربند در ایام باستانی آلبانیا نام داشت و گردنهٔ باریک بین دریا و کوه‌های قفقاز در محل دربند در ایام باستانی، تنگهٔ خزر یا دروازهٔ خزر یا دروازهٔ آلبانیا نام داشت. گردنهٔ دربند از ایام باستانی و هم در دورهٔ اسلامی برای دفاع از حملات مهاجمین شمالی اهمیت بسیار داشت. تاریخ تأسیس دربند و مستحکم کردن گردنهٔ دربند بدرستی معلوم نیست. شهر دربندرا معمولاً با شهر باستانی آلبانا پایتخت [[آلبانیا]] یکی می‌شمرند و گویند نام فارسی دربند پس از تجدید بنای شهر بدست قباد اول ساسانی رایج شد. [[خسرو انوشیروان]] (قرن ششم میلادی) دربند را مستحکم کرد و گویند دیواری بطول هفت فرسنگ از کوه بدریا ساخت و بقایای این دیوار (دیوار قفقاز) که بعضی آنرا همان سد سکندر شمرده‌اند، هنوز باقی است.<ref name="ReferenceA">مدخل دربند در لغتنامه دهخدا. برگرفته از دائرةالمعارف فارسی مصاحب.</ref>
 
در سال ۲۲ هَ. ق؛ که مسلمانان برای نخستین بار به دربند رسیدند، دربند در تصرف پادگانی ایرانی بود. با وجود تهاجمات اعراب در سده نخست هجری بدین حدود و منازعاتی که با اعراب داشتند ظاهراً این ناحیه اول بار بوسیلهٔ مسلم تحت استیلای اعراب و مسلمین درآمد، و گویند وی دربند را از نو ساخت (۱۱۵ هَ. ق). در کتب جغرافیایی مسلمانان، احوال استحکامات و دروازه‌های دربند یا بنام عربی آن باب الابواب یا باب و الابواب بتفصیل و با لحنی تا حدی مبالغه‌آمیز بیان شده است.
اعراب مسلمان برای محافظت از خلافت عربی در مقابل حملات [[خزرها]]، در دربند استحکاماتی بنا کردند. عناوین تعدادی از مناطق مسکونی که تاکنون نیز باقی مانده است گواه نقاط دفاعی در دربند است. در اینجا می‌توان از محمدیه، اغلبی و دیگر عناوین نام برد. علاوه بر آن اعراب، مهاجران شرق مسلمان را در تمام منطقه ساکن کردند. به نوشته تاریخ‌نگاران در دوران مختلف در دربند و داغستان جنوبی، ده‌ها هزار خانواده از عراق و شام و دیگر نواحی [[جهان عرب]] در آنجا ساکن شده بودند. در خود دربند ۲۴ هزار جنگجوی عرب با خانواده‌هایشان ساکن شده بودند که به بخش‌های مجزا تقسیم شده بودند - محله فلسطینی‌ها، دمشقی‌ها، خمسی‌ها، موصلی‌ها، جزایری و قیصری‌ها. در هر یک از آنها مسجدی بنا شده بود. علاوه بر آن مسجد بزرگی به نام «مسجد الجامی» ساخته شده بود. این مسجد تا کنون باقی مانده است و از عنوان «جمعه مسجد» برخوردار است. این مسجد یکی از قدیمی‌ترین مساجد موجود در روسیه و در جهان است که نامش در فهرست میراث [[یونسکو]] وارد شده است.<ref>[http://ir.sputniknews.com/persian.ruvr.ru/radio_broadcast/6871320/63279864/ اولین مسلمانان در خاک روسیه]. در: صدای روسیه. ۱ ژانویهٔ ۲۰۱۲.</ref>
 
امیران دربند یک چند از قرن چهارم هجری دست‌نشاندهٔ [[شروان‌شاهان]] بوده‌اند، با این حال بعضی از حکام نیز در این ولایت به استقلال فرمانروایی کرده‌اند و از برخی از آنها بعنوان دارای دربند نام برده شده. در عهد مغول دربند گاه در تصرف شروان‌شاهان و گاه دارای حکام مستقل بود و امیر تیمور نیز که آنجا را گرفت به شروانشاه واگذاشت. در ۸۹۲ هَ.ق. شیخ حیدر به محاصرهٔ دربند شتافت و در جنگ ترکمانان [[آق‌قویونلو]] کشته شد، لیکن پسرش شاه اسماعیل اول صفوی دربند و شیروان را در ۹۱۵ هَ.ق. تسخیر کرده و بعد از آن دربند تابع حاکم شیروان ماند. در ۹۸۶–۱۰۱۵ هَ.ق. دربند در دست ترکان عثمانی بود. تا آنکه شاه عباس اول صفوی آن رابازستاند، بعدها پتر کبیر بر آنجا دست یافت (۱۷۲۲ م). ولیکن [[نادرشاه]] آنرا به ایران بازگرداند (۱۱۴۷ هَ.ق. / ۱۷۳۵ م). بعد از نادرشاه دربند یک چند استقلال یافت لیکن بعد از [[فتحعلی خان کوبائی]] و پسرش شیخ علی خان که در آنجا فرمان راندند دربند بدست روسیه افتاد (۱۷۹۶ م). و سرانجام بموجب عهدنامهٔ گلستان (۱۲۲۸ هَ.ق. / ۱۸۱۳ م). دولت ایران آنرا به روسیه واگذار کرد. در جنگ داخلی ۱۹۱۷–۱۹۲۱ م. قسمت بزرگی از شهر ویران شد.<ref>مدخل دربند در لغتنامه دهخدا. برگرفته از دائرةالمعارف فارسی مصاحب.<name="ReferenceA"/ref>
 
== دژ دربند ==
۶۷٬۲۶۲

ویرایش