تفاوت میان نسخه‌های «ماکیان ایکس یک»

جز
اصلاح پیوند به داخل با استفاده از AWB
جز (تمیزکاری، Syntax fixes با استفاده از AWB)
جز (اصلاح پیوند به داخل با استفاده از AWB)
| مبدا=J2000
| بعد={{RA|۱۹|۵۸|۲۱٫۶۷۵۶}}<ref name="SIMBAD">{{یادکرد وب
| نویسنده=استاف | تاریخ=[[۳ مارس]]، [[۲۰۰۳ (میلادی)|۲۰۰۳]]
| نشانی=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?protocol=html&Ident=HDE+226868
| عنوان=ماکیان ایکس یک دوتای پرجرم پرتو ایکس
{{پایان جعبه ستاره}}
 
'''ماکیان ایکس یک''' یا '''دجاجه ایکس یک'''<ref>{{یادکرد|نویسنده=کاکو، میکیو|نویسندگان سایر بخش‌ها=تامسون، جنیفر |کتاب=فراسوی اینشتین|ناشر=انتشارات فاطمی|سال=۱۳۸۸|فصل=فصل ۱۵۱|شابک=ISBN 964-318-346-7|زبان=fa}}</ref>{{انگلیسی|Cygnus X-1|کوتاه‌شده: Cyg X-1{{رچ}}<ref name="science3656"/>}} منبعی مشهور از [[پرتو ایکس]] در فضا است که در صورت فلکی [[ماکیان (صورت فلکی)|ماکیان]] قرار دارد. در سال ۱۹۶۴ و در خلال پرواز یک تلسکوپ فضایی مدار پایین کشف شد و یکی از بزرگترین منابع پرتو ایکس در آسمان است که پرتوی ایکسی با شارش ۲٫۳{{چر}}×۱۰<sup>−۲۳</sup> [[وات|W]][[متر|m]]<sup>−۲</sup>[[هرتز|Hz]]<sup>−۱</sup>{{رچ}}<ref>{{یادکرد
| نویسنده=والتر لوین
| سال=2006
| pmid=12714674}}(ارجاع دست دوم)</ref>
 
با عرض سماوی ۳ درجه و طول سماوی ۷۱ درجه،<ref name="SIMBAD"/> احتمال می‌رود در [[بازوی شکارچی|بازوی جبار]] در [[کهکشان راه شیری]] باشد،<ref>{{یادکرد
| نویسنده=اچ گورسکی | سال=1971
| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1971ApJ...167L..15G
| مقاله=[http://adsabs.harvard.edu/abs/2007arXiv0707.3525I On the orbital and physical parameters of the HDE 226868/Cygnus X-1 binary system]
| doi=10.1007/s10509-008-9839-y
}}</ref><ref name="soha"/><ref name="esa070516">{{یادکرد وب | lنویسنده=تد استروهمایر | تاریخ=[[۱۶ مه|May 16]]، ۲۰۰۷
| نشانی=http://www.esa.int/esaCP/SEMDMAV681F_index_0.html | عنوان=New technique for ‘weighing’ black holes | publisher=[[آژانش فضایی اروپا|اسا]] | تاریخ بازدید=2008-03-10
|زبان=انگلیسی}}(ارجاع دست دوم)</ref><ref name="soha"/>
چون بیشتر از سه برابر جرم خورشید، جرم لاشه باشد محتمل‌ترین امکان [[سیاه‌چاله]] است.<ref name="SSK"/><ref>{{یادکرد
|فصل=مرگ ستارگان|کتاب=نجوم و اخترفیزیک مقدماتی|نویسنده =زیلیک و اسمیت|ترجمه=جمشید قنبری، [[تقی عدالتی]]|ناشر =دانشگاه امام رضا|چاپ=اول |شهر=[[مشهد]]|کوشش=|ویرایش=|صفحه=۲۱۹|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-6582-14-1}}</ref><ref name="SSK"/>
 
یک سیاه‌چاله محوطه گرانشی بزرگ و قوی ایجاد می‌کند که هیچ چیز توانایی خروج ندارد حتی [[تابش الکترومغناطیسی|پرتوهای الکترومغناطیسی]]. به این سرحد [[افق رویداد]] و به فاصله بین سطح و مرکز سیاه‌چاله [[شعاع شوارتزیلد]] گفته می‌شود، که برای ماکیان ایکس یک حدود ۲۶ کیلومتر محاسبه شده‌است.<ref>{{یادکرد | نویسنده=ا. ای. روزلر | مقاله=Almost-Black-Holes: an old—new paradigm | ژورنال=Chaos، Solitons & Fractals | سال=۱۹۹۸ | شماره=9 | دوره=7 | صفحه=1025–1034 | doi=10.1016/S0960-0779(98)80004-0}}(ارجاع دست دوم)</ref> هر چیزی که به داخل آن سقوط کند([[ماده (فیزیک)|ماده]] یا [[فوتون]]) امکان فرار ندارد.<ref>{{یادکرد وب | نویسنده=استاف |تاریخ=[[۹ ژانویه]]، ۲۰۰۶ | نشانی=http://web.mit.edu/newsoffice/2006/blackhole1.html
|ناشر =شرکت سهامی انتشار|چاپ=اول|شهر=|کوشش=|ویرایش=|صفحه=۱۲۳–۱۲۷|سال=۱۳۸۳|شابک=ISBN 964-5735-19-X}}</ref>
 
اگر جسم فشرده سیاه‌چاله باشد شعاع شوارتزیلد آن ۲۶ [[کیلومتر]] زمان تبخیر آن ۱{{چر}}×۱۰<sup>۶۶</sup> [[سال]] پس از به وجود آمدن<ref name="History"/> [[انتروپی|آنتروپی]]‌اش ۱٫۲۲{{چر}}×۱۰<sup>۵۶</sup> [[ژول]] بر [[کلوین]] *<ref> این عدد از فرمول زیر که در منبع درج شده‌است به دست‌آمده:{{سخ}}
<math>S=\frac{Akc^3}{4\hbar \;G}</math>
{{سخ}}
 
=== اچ‌دی‌ای ۲۲۶۸۶۸ ===
[[پرونده:Cygnus_XCygnus X-1.png|چپ|بندانگشتی|یک تصویر خیالی از ماکیان ایکس یک و ستاره همدم. ''طراحی از اسا/هابل. '']]
اچ‌دی‌ای ۲۲۶۸۶۸ {{انگلیسی|HDE 226868}} یک ابرغول با [[رده‌بندی ستارگان|رده طیفی]] ۰۹٫۷ {{چر}}Iab{{رچ}}<ref name="SIMBAD"/> که در سر حد بین کلاس O و کلاس B است؛ و دمای سطح آن ۳۱٬۰۰۰ درجه [[کلوین]] است.<ref name="eas030610">{{یادکرد وب
| نویسنده=استاف | تاریخ=[[۱۰ ژوئن|June 10]]، ۲۰۰۳
| نشانی=http://hubble.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=32700
| عنوان=Integral's view of Cygnus X-1 | publisher=ESA
| تاریخ بازدید=2008-03-20
|زبان=انگلیسی}}</ref> و جرمش بین ۲۰ تا ۴۰ برابر [[جرم خورشید]] است. با مدل تکاملی ستاره‌ای فاصله این ستاره ۲٬۰۰۰ پارسک و شعاعش ۲۰–۲۲ برابر [[شعاع خورشیدی|شعاع خورشید]] و درخشندگی ۳۰۰٬۰۰۰–۴۰۰٬۰۰۰ برابر [[درخشندگی خورشید]] پیش‌بینی می‌شود.<ref name="MNRAS358iorio"/><ref name="iorioMNRAS358"/> برای مقایسه، فاصله جسم فشرده با ستاره حدود ۴۰ برابر شعاع خورشید است، یا دو برابر شعاع ستاره.<ref name="apj620"/>
 
سطح ستاره HDE 226868 همواره با جذر و مد از طرف هم‌دم‌اش روبه‌رو بوده‌است، و گاهی اوقات پوسته آن پاره می‌شود. بدین علت درخشندگی ظاهری ستاره ۰٫۰۶&nbsp;قدر در مدت ۵–۶ روز تغییر می‌کند، کمترین قدر هنگامی رخ می‌دهد که ستاره در راستای دید ما باشد.<ref name="caballero">{{یادکرد گردهمایی
| دوره=1 | صفحه=424–430
| doi=10.1086/306246}}(ارجاع دست دوم)</ref>
این ستاره از طریق [[بادهای ستاره‌ای]] هر سال حدود ۲٫۵{{چر}}×۱۰<sup>−۶</sup> جرم خورشید از دست می‌دهد<ref>{{یادکرد
| نویسنده=جی. بی هاتچین
| مقاله=[http://adsabs.harvard.edu/abs/1976ApJ...203..438H Stellar winds from hot supergiants]
ماکیان ایکس یک موضوع یک شرط‌بندی علمی بین [[استیون هاوکینگ]] و [[کیپ تورن|کیپ ثورن]] بود، در این شرط‌بندی هاوکینگ اعتقاد داشت در این منطقه سیاه‌چاله‌ای وجود ندارد. هاوکینگ توضیح داد که اینهم یک جور سیاست عاقبت اندیشانه‌است. در نوشته او در کتاب، ''[[تاریخچه زمان]]''، {{نقل قول|این یک بیمه نامه برای من است. من بسیار بر روی سیاه‌چاله‌ها کار کردم، و احساس کردم که اگر اینجا سیاه‌چاله نباشد تمام زحماتم به هدر می‌رود. اما در آنصورت، من این احساس را دارم که شرط را برده‌ام، و که چهارسال اشتراک [[مجله کاراگاه خصوصی]] (Private Eye) استفاده می‌کنم. اگر این سیاه‌چاله واقعاً وجود داشته باشد، کیپ یک سال مجله [[پنت‌هاوس (مجله)|پنت‌هاوس]] را رایگان می‌برد. وقتی که این شرط‌بندی را در سال ۱۹۷۵ قرار گذاشتیم، ما ۸۰ درصد مطمئن بودیم که ماکیان ایکس یک سیاه‌چاله‌است. اکنون، من ۹۵ درصد مطمئن هستم، ولی هنوز شرط‌بندی برقرار است.<ref name="History"/>}}
 
در ویرایش دهمین سالگرد کتاب تاریخچه زمان هاوکینگ شرط را واگذار کرد<ref name="History"/> با توجه به اینکه بسیاری از رصدخانه‌ها ماکیان ایکس یک را سیاه‌چاله می‌دانند، کیپ ثورن در کتاب شخصی‌اش ''[[سیاه‌چاله‌ها و ریسمان‌های زمان]]''، گفت که هاوکینگ در [[روسیه]] به دفتر وی آمده و شرط را واگذار کرده‌است.<ref>{{یادکرد
| نویسنده=[[کیپ تورن|کیپ ثورن]] | سال=۱۹۹۴
| عنوان=سیاه‌چاله‌ها و ریسمان زمان