تفاوت میان نسخه‌های «جعاله»

۹۸۹ بایت حذف‌شده ،  ۳ سال پیش
جز
(افزودن توضیحات بیشتر)
 
=== خلاصه ===
 
'''جُعاله''' در [[فقه]] و [[حقوق]] ایران عبارت است از [[عقد|عقدی]]<ref>به نظر دکتر کاتوزیان، جعاله عقد است</ref> که طی آن شخصی در برابر دریافت اجرت و یا پاداشی التزام به انجام کاری می‌یابد. جعاله در لغت به معنای اجرت و دستمزد به‌کار می‌رود.<ref>عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، تهران، نشر فرهنگ اندیشمندان، ۱۳۸۸، چاپ اول، صفحهٔ ۳۳۸</ref>
به عبارت دیگر و از نگاه فقهی جعاله ملتزم شدن جاعل به دادن عوض است در قبال عملی که حلال و مقصود عقلاء است.<ref> تحریر الوسیله، ج۱، ص ۵۳۸، روح‌الله موسوی خمینی (ره)، ناشر: موسسهمؤسسه نشر اسلامی (جامعه مدرسین حوزه علمیه قم: چاپ دوم، ۱۳۶۵</ref> در جعاله، شخص ملتزم را جاعل و طرف مقابل را عامل، و اجرت را جُعل می‌گویند.<ref>کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی عقود معین، تهران، کتابخانهٔ گنج دانش، ۱۳۸۸، چاپ هشتم، جلد دوم، صفحهٔ ۲۴۰</ref>
 
=== مشروح ===
جعاله با کسر، فتح و ضمّ ج، از ریشه عربی ج ع ل، به معنای چیزی است که به شخصی در مقابل انجام دادن کاری پرداخت می‌شود.
 
جعاله‌ با کسر، فتح‌ و ضمّ ج، از ریشه عربی‌ ج‌ ع‌ ل‌، به‌ معنای‌ چیزی‌ است‌ که‌ به‌ شخصی‌ در مقابل‌ انجام‌ دادن‌ کاری‌ پرداخت‌ می‌شود.
 
در فقه اسلامی التزام (لازم بودن، نوعی اجبار) به پرداخت عوضی معلوم (به زبان ساده “بدهی”) در ازای انجام دادن کاری را جعاله (اصطلاحی [[حقوق مدنی|حقوقی]]) می‌گویند. جعاله، عنوان بابی مستقل در [[فقه]] است که از [[احکام]] آن در این باب به تفصیل سخن گفته‌اند.
 
جعاله در لغت به معنای اجرت و دستمزد به‌کار می‌رود. ترجمه آن به انگلیسی می تواندمی‌تواند [[Reward]] باشد.
 
نگاه فقهی جعاله ملتزم شدن جاعل به دادن عوض (مثلا وجه نقد به عنوان دستمزد) است در قبال عملی که اولا حلال باشد و دوم اینکه عقلانی و منطقی باشد. در جعاله، شخص ملتزم را جاعل و طرف مقابل را عامل، و اجرت را جُعل می‌گویند.
 
جعاله‌جعاله پیش‌پیش از اسلام‌اسلام نیز وجود داشته‌داشته است‌،است، از جمله‌جمله التزام‌التزام حضرت‌حضرت یوسف‌یوسف را به‌به دادن‌دادن یک‌یک بار شتر به‌به یابنده پیمانه‌،پیمانه، که‌که در قرآن‌،قرآن، سوره یوسف، آیه 72۷۲ آمده‌آمده را می‌توان‌می‌توان نمونه‌ای‌نمونه‌ای از جعاله‌جعاله دانست‌دانست.
 
فقهای‌فقهای شیعه‌شیعه و اهل‌اهل سنّت‌سنّت (بجز حنفیان‌حنفیان) ، جعاله‌جعاله را مشروع‌مشروع می‌دانند. برای‌برای مشروعیت‌مشروعیت و جواز جعاله‌جعاله به‌به آیات‌آیات متعددی‌متعددی استناد شده‌شده است‌،است، از جمله‌جمله به‌به آیه اول‌اول سوره مائده‌مائده که‌که بر وجوب‌وجوب وفا کردن‌کردن به‌به همه پیمان‌ها و تعهدات‌تعهدات دلالت‌دلالت دارد.
 
جعاله‌جعاله از سه‌سه رکن‌رکن تشکیل‌تشکیل می‌شود: جاعل‌جاعل ([[کارفرما]])، یعنی‌یعنی شخص‌شخص ملتزم‌ملتزم شونده‌شونده به‌به پرداخت‌پرداخت اجرت‌اجرت در برابر کار؛ عامل‌عامل (مجعولٌ له‌له) یا پیمان‌پیمان کار، یعنی‌یعنی شخصی‌شخصی که‌که کار را انجام‌انجام دهد؛ و جُعل‌جُعل (مال‌الجعاله‌مال‌الجعالهیعنی‌یعنی اجرت‌اجرت و پاداش‌پاداش کار.
 
=== جاعل ===
به‌به نظر فقها و حقوقدانان‌،حقوقدانان، جاعل‌جاعل باید اهلیت‌اهلیت در تصرف‌تصرف (بلوغ، بلوغ‌ ، عقل‌ ،عقل، رشد ) داشته‌داشته (محجور نباشد) و با قصد خود و اختیار، جعاله‌جعاله را منعقد کرده‌کرده باشد.
 
به‌ نظر فقها و حقوقدانان‌، جاعل‌ باید اهلیت‌ در تصرف‌ ( بلوغ‌ ، عقل‌ ، رشد ) داشته‌ (محجور نباشد) و با قصد خود و اختیار، جعاله‌ را منعقد کرده‌ باشد.
 
جاعل می‌تواند فرد اجنبی (ناشناخته، مجهول، خارج از قرارداد کتبی) باشد؛ مثل اینکه کسی اعلام کند: هرکس گمشده فلانی را پیدا کند، من فلان مبلغ به او می‌دهم، که در این صورت، پرداخت جُعل بر عهده او خواهد بود نه صاحب گمشده.
 
 
=== عامل ===
فقهای‌فقهای شیعه‌شیعه در مورد [[عامل‌عامل]]، قدرت‌قدرت داشتن‌داشتن او را بر انجام‌انجام دادن‌دادن کار موردنظر شرط‌شرط کرده‌اند.
 
حتی‌حتی کودک‌کودک ممیز هم‌هم می‌تواند عامل‌عامل باشد؛ ولی‌،ولی، دردرباره بارهامکان امکان‌عامل عامل‌بودن بودن‌ کودک‌کودک غیر ممیز و نیز مجنون‌مجنون اختلاف‌نظر وجود دارد.
فقهای‌ شیعه‌ در مورد [[عامل‌]]، قدرت‌ داشتن‌ او را بر انجام‌ دادن‌ کار موردنظر شرط‌ کرده‌اند.
 
حتی‌ کودک‌ ممیز هم‌ می‌تواند عامل‌ باشد؛ ولی‌، در باره امکان‌ عامل‌ بودن‌ کودک‌ غیر ممیز و نیز مجنون‌ اختلاف‌نظر وجود دارد.
 
 
=== جُعل(عوض) ===
 
=== جُعل (عوض) ===
عوض در جعاله بنابر مشهور باید با پیمانه یا وزن یا شمارش و در کل معلوم باشد؛ بنابر این، جعاله در صورت مجهول بودن عوض باطل است. البته در صورت بطلان عقد نیز، عامل مستحق [[اجرت المثل]] است، با این تفاوت که در صورت صحّت جعاله و بطلان عوض، اجرت المثل، در جعاله عوض واقع می‌شود؛ لیکن بنابر قول جمعی، در صورتی که جهالت (عدم شفاف سازی) مانع تسلیم عوض نباشد، اشکالی ندارد، مانند آنکه جاعل بگوید: هرکس فلان گمشده را بیابد، نصف آن از آنِ او باشد و یا صاحب کالا به دلال بگوید: از فلان مبلغ هر چه بیشتر فروختی از آنِ خودت باشد.
 
=== جعاله در سیستم بانکداری ایران ===
به منظور ایجاد تسهیلات لازم برای گسترش امور تولیدی، بازرگانی و خدماتی در ایران، مادّه ۱۶ قانون عملیات بانکی بدون ربا به بانک‌ها اجازه داد تا از جعاله در نظام بانکداری استفاده شود.
 
شورای پول و اعتبار ایران نیز در ۱۳۶۳ ش، دستورالعمل اجرایی جعاله را به تصویب رساند و پس از آن جعاله در نظام بانکی ایران مورد استفاده قرار گرفت.
به‌ منظور ایجاد تسهیلات‌ لازم‌ برای‌ گسترش‌ امور تولیدی‌، بازرگانی‌ و خدماتی‌ در ایران‌ ، مادّه ۱۶ قانون‌ عملیات‌ بانکی بدون‌ ربا به‌ بانک‌ها اجازه‌ داد تا از جعاله‌ در نظام‌ بانکداری‌ استفاده‌ شود.
 
هم‌اکنون خرید و فروش سهام، گشایش اعتبارات اسنادی، تعمیر و احداث راه و ساختمان و صدور ضمانت‌نامه‌های بانکی می‌تواند در قالب جعاله در بانک‌ها انجام شود.
شورای‌ پول‌ و اعتبار ایران‌ نیز در ۱۳۶۳ ش‌، دستورالعمل‌ اجرایی‌ جعاله‌ را به‌ تصویب‌ رساند و پس‌ از آن‌ جعاله‌ در نظام‌ بانکی‌ ایران‌ مورد استفاده‌ قرار گرفت‌.
 
در نخستین مادّه این دستورالعمل، از جعاله به عنوان قرارداد نام برده شده است که نشان می‌دهد این جعاله در نظام بانکداری تنها به شکل جعاله خاص منعقد می‌شود.
هم‌اکنون‌ خرید و فروش‌ سهام‌، گشایش‌ اعتبارات‌ اسنادی‌، تعمیر و احداث‌ راه‌ و ساختمان‌ و صدور ضمانت‌نامه‌های‌ بانکی‌ می‌تواند در قالب‌ جعاله‌ در بانک‌ها انجام‌ شود.
 
در این‌این جعاله‌،جعاله، بانکِ طرفِ قرارداد، عامل‌عامل است‌است و انجام‌انجام دادن‌دادن کار مذکور در قرارداد را تعهد می‌کند و جاعل‌،جاعل، جُعل‌جُعل قرارداد را طی‌طی اقساطی‌اقساطی به‌به بانک‌بانک می‌پردازد.
در نخستین‌ مادّه این‌ دستورالعمل‌، از جعاله‌ به‌ عنوان‌ قرارداد نام‌ برده‌ شده‌ است‌ که‌ نشان‌ می‌دهد این‌ جعاله‌ در نظام‌ بانکداری‌ تنها به‌ شکل‌ جعاله خاص‌ منعقد می‌شود.
 
برطبق‌برطبق مادّه چهارم‌،چهارم، بانک‌بانک این‌این اختیار را دارد که‌که انجام‌انجام دادن‌دادن قسمتی‌قسمتی از کار را با عنوان‌عنوان «جعاله ثانوی‌ثانوی»، یا هر عنوان‌عنوان دیگر، به‌به کسی‌کسی دیگر واگذار کند، از جمله‌جمله به‌به طرف‌طرف عقد در قرارداد نخست‌نخست.
در این‌ جعاله‌، بانکِ طرفِ قرارداد، عامل‌ است‌ و انجام‌ دادن‌ کار مذکور در قرارداد را تعهد می‌کند و جاعل‌، جُعل‌ قرارداد را طی‌ اقساطی‌ به‌ بانک‌ می‌پردازد.
 
بانک موظف است بر حسن اجرای این قرارداد نظارت نماید.
برطبق‌ مادّه چهارم‌، بانک‌ این‌ اختیار را دارد که‌ انجام‌ دادن‌ قسمتی‌ از کار را با عنوان‌ «جعاله ثانوی‌»، یا هر عنوان‌ دیگر، به‌ کسی‌ دیگر واگذار کند، از جمله‌ به‌ طرف‌ عقد در قرارداد نخست‌.
 
به‌به موجب‌موجب این‌این مادّه‌،مادّه، بانک‌بانک نمی‌تواند انجام‌انجام دادن‌دادن تمامِ کارِ مورد جعاله‌جعاله را به‌به دیگری‌دیگری واگذار کند، زیرا این‌این کار ذاتاً با ماهیت‌ماهیت جعاله اول‌اول منافات‌منافات دارد.
بانک‌ موظف‌ است‌ بر حسن‌ اجرای‌ این‌ قرارداد نظارت‌ نماید.
 
همچنین بستن معامله صوری جعاله با بانک، مثلاً برای تعمیر ساختمان و سرمایه‌گذاری پول دریافتی در جایی دیگر (مثلاً در یک عمل تجاری)، ممنوع و موجب بطلان جعاله می‌گردد.
به‌ موجب‌ این‌ مادّه‌، بانک‌ نمی‌تواند انجام‌ دادن‌ تمامِ کارِ مورد جعاله‌ را به‌ دیگری‌ واگذار کند، زیرا این‌ کار ذاتاً با ماهیت‌ جعاله اول‌ منافات‌ دارد.
 
در این فرض، بانک حق دارد علاوه بر استرداد جُعل، اجرت‌المثل کارهایی را که انجام داده است، بگیرد.
همچنین‌ بستن‌ معامله صوری‌ جعاله‌ با بانک‌، مثلاً برای‌ تعمیر ساختمان‌ و سرمایه‌گذاری‌ پول‌ دریافتی‌ در جایی‌ دیگر (مثلاً در یک‌ عمل‌ تجاری‌)، ممنوع‌ و موجب‌ بطلان‌ جعاله‌ می‌گردد.
 
[[اکراه]] بانک به واگذاری طرحی در قالب جعاله، هیچ مسئولیتی برای بانک در برابر عامل ایجاد نمی‌کند، مگر اینکه پس از رفع اکراه، جعاله را تنفیذ کند.
در این‌ فرض‌، بانک‌ حق‌ دارد علاوه‌ بر استرداد جُعل‌، اجرت‌المثل‌ کارهایی‌ را که‌ انجام‌ داده‌ است‌، بگیرد.
 
بر طبق مادّه ۷۰ قانون عملیات بانکی بدون ربا، بانک‌ها اجازه دارند قسمتی از مبلغ قرارداد جعاله را، به عنوان پیش‌دریافت یا پیش‌پرداخت، با رعایت ضوابط مقرر از سوی شورای پول و اعتبار، دریافت کنند یا بپردازند.
[[اکراه‌]] بانک‌ به‌ واگذاری‌ طرحی‌ در قالب‌ جعاله‌، هیچ‌ مسئولیتی‌ برای‌ بانک‌ در برابر عامل‌ ایجاد نمی‌کند، مگر اینکه‌ پس‌ از رفع‌ اکراه‌ ، جعاله‌ را تنفیذ کند.
 
بانک‌ها معمولاً در قراردادهای‌قراردادهای نمونه از قبل‌قبل تنظیم‌تنظیم شده‌،شده، اختیار برهم‌برهم زدن‌زدن جعاله‌جعاله را از طرف‌طرف خود سلب‌سلب می‌کنند.
بر طبق‌ مادّه ۷۰ قانون‌ عملیات‌ بانکی‌ بدون‌ ربا ، بانک‌ها اجازه‌ دارند قسمتی‌ از مبلغ‌ قرارداد جعاله‌ را، به‌ عنوان‌ پیش‌دریافت‌ یا پیش‌پرداخت‌، با رعایت‌ ضوابط‌ مقرر از سوی‌ شورای‌ پول‌ و اعتبار، دریافت‌ کنند یا بپردازند.
 
بانک‌ها معمولاً در قراردادهای‌ نمونه از قبل‌ تنظیم‌ شده‌، اختیار برهم‌ زدن‌ جعاله‌ را از طرف‌ خود سلب‌ می‌کنند.
 
همچنین‌، حدود وظایف‌ و مسئولیت‌های‌ جاعل‌ (چه‌ بانک‌ چه‌ متقاضی‌ تسهیلات‌) در سند جعاله‌ قید می‌شود تا اختلاف‌ نظری‌ به‌ وجود نیاید.
 
همچنین، حدود وظایف و مسئولیت‌های جاعل (چه بانک چه متقاضی تسهیلات) در سند جعاله قید می‌شود تا اختلاف نظری به وجود نیاید.
 
=== نمونه قرارداد جعاله ===
این قرارداد بر اساس ماده 10۱۰ و مادهماده‌های های 569۵۶۹ و 570۵۷۰ قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران در باب جعاله و با علم و اطلاع کامل در عین صحت عقلی طرفین منعقد گردیده است و کلیه مفاد آن برای طرفین لازم الاجراء میلازم‌الاجراء باشدمی‌باشد.
 
ماده 1۱- طرفین قرارداد
این قرارداد بر اساس ماده 10 و ماده های 569 و 570 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران در باب جعاله و با علم و اطلاع کامل در عین صحت عقلی طرفین منعقد گردیده است و کلیه مفاد آن برای طرفین لازم الاجراء می باشد.
 
ماده 1- طرفین قرارداد
 
الف. جاعل (ملتزم):
ب. عامل (طرف):
 
ماده 2۲- مورد جعاله (موضوع قرارداد)
 
ارائه خدمات در خصوص انجام امور و پیگیری …
 
ماده 3۳- حق الجعاله
 
ماده 4۴-جاعل ضمن عقد خارج لازم حق فسخ این قرارداد را از خود سلب و ساقط نمودند.
 
ماده 5۵-مدت قرارداد
 
مدت این قرارداد از تاریخ امضاء قرارداد جعاله به مدت … ماه کاری تعیین و توافق گردید است، که در صورت توافق طرفین تا یک ماه کاری قابل تمدید خواهد بود.
 
ماده 6۶- داوری
 
ماده7ماده۷-سایر موارد و توضیحات
 
این قرارداد در7در۷ ماده و 3۳ نسخه متحدالمتن و با اعتبار یکسان تنظیم و در تاریخ توسط طرفین امضاء و مبادله گردید
 
امضاء جاعل (ملتزم) امضاء عامل ( طرف)
 
== جستارهای وابسته ==
 
[[اجاره]]
 
== منابع ==
{{پانویس}}
[http://www.farsivfair.com/ نمایشگاه مجازی فارس]
[[رده:عقود معین]]
[[رده:واژگان حقوق مدنی]]