تفاوت میان نسخه‌های «ابرکاربر»

جز
ه‌ی --> هٔ با استفاده از AWB
جز (ویرایش 50.117.45.49 (بحث) به آخرین تغییری که YamahaBot انجام داده بود واگردانده شد)
جز (ه‌ی --> هٔ با استفاده از AWB)
در برخی از سیستم‌ها همانند [[پلان ۹]] هم کلاً هیچ کاربر ممتازی وجود ندارد.
=== کاربر ممتاز در [[لینوکس]] و دسترسی ریشه‌ای در آن ===
برای آگاه شدن و فرهیختن «دسترسی ریشه‌ای» در [[لینوکس]]٬ دامنه‌یدامنهٔ توانمندی‌های کاربر در این [[سیستم عامل|سامانه‌یسامانهٔ کارگر]] در زیر٬ بخش‌بندی می‌شود:
 
* الف- کاربری عادی بدون اختیارات مدیریتی:
کاربرانی که تا اندازه‌یاندازهٔ این دامنه دارای اختیارات در [[لینوکس]] هستند٬ می‌توانند درون پوشه‌ها شده و از آن روگرفت بسازند و گشتارگر اینترنت را بازگشوده و هر نشانه‌ینشانهٔ اینترنتی‌ای را باز کرده و به سپاردن پوشه‌ها و پرونده‌ها در حافظه‌های رایانه‌ای بپردازند مگر این که اختیاراتی به دست کاربران با دامنه‌یدامنهٔ توانمندی‌های گسترده‌تر٬ از این گونه کاربران عادی گرفته شده باشد.
* ب- کاربری با دامنه‌یدامنهٔ توانمندی‌های مدیریتی:
این دامنه‌یدامنهٔ توانمندی‌ها در بر گیرنده‌یگیرندهٔ همه‌یهمهٔ کارهایی است که می‌توان با [[لینوکس]] بر روی رایانه یا هر جای دیگری انجام داد. کارهایی هم‌چون ساختن کاربر تازه و محدود کردن توانمندی‌های گروه‌ها و کاربران و نصب کردن و پاک کردن برنامه‌ها و در دسترس آوردن و از دسترس بیرون بردن درایوهای حافظه‌های جانبی رایانه و روزامد کردن برنامه‌ها و ...
پ- دامنه‌یدامنهٔ کاربری فرامدیریتی یا همان «دسترسی ریشه‌ای»:
برای پاسبانی از اجراهای ناخواسته‌یناخواستهٔ دستورها و کارهایی که می‌توانند به سامانه زیان به بار آورند٬ لینوکس حتی مدیران را نیز برای انجام دادن کارهایی با پالایه یا همان فیلتر رو‌به‌رو می‌سازد تا اگر کاربری دارای توانمندی‌های مدیریتی بود ولی تخصص لازم برای کار کردن با رایانه را نداشت٬ نتواند با اشتباهی که ممکن است انجام دهد٬ زیان‌های واگردان نشدنی‌ای را به بار بیاورد. حتی ممکن است نرم‌افزاری به دست کاربر با توانمندی‌های مدیریتی نصب شود و این توانمندی‌ها را به دست آورد و این توانمندی‌ها به دست آن نرم‌افزار برای سامانه زیان‌ها و بیم‌هایی را به همراه داشته باشد. از این رو سیاست زیرساخت لینوکس بر آن است تا دسترسی ریشه را تنها به یک کاربر پیش‌ساخته و نادگرگون‌شدنی بدهد و هر گاه یک کاربر با توانمندی‌های مدیریتی بخواهد کاری را بکند که نیاز به اختیارات فرا مدیریتی باشد٬ وادار شود تا به پالایه‌یپالایهٔ لینوکس واکنش نشان دهد و دسترسی ریشه‌ای را برای خود برای یک کار معین یا یک برنامه‌یبرنامهٔ معین٬ فراهم آورد. این کاربر که دارای دسترسی ریشه‌ای در سیستم عامل‌های شبیه لینوکس است٬ '''root''' نام دارد.
 
==== چگونگی به دست آوردن دسترسی ریشه‌ای در [[لینوکس]] ====
با آگاه بودن از این که لینوکس در گونه‌های بسیاری به بیرون گسترانده شده است و پوسته‌های گوناگونی برای این سامانه‌یسامانهٔ کارگر نوشته شده و به کار گرفته شده است٬ راه‌های گوناگونی می‌تواند برای کارهای گوناگون در دسترس کاربران گذاشته شود.
 
پوسته‌های گوناگون برای لینوکس و سیستم عامل‌های مشابه آن همواره بر آن هستند که رابط ترمینال را بتوانند در پیش روی کاربر آماده بسازند. این رابط یک میانجی است که فرمان‌ها در آن نوشته می‌شود و با فرشده شدن کلید '''enter''' روی تخته‌کلید٬ این فرمان‌ها اجرا می‌شوند.
یکی از راه‌ها برای به دست آوردن توانمندی‌های فرامدیریتی و دسترسی ریشه‌ای٬ رفتن به ترمینال در لینوکس است.
 
با به کار بردن برنامه‌ها و فرمان‌های جانبی و اجرای برنامه‌ها از راه این برنامه‌ها و فرمان‌های جانبی٬ می‌توان دسترسی ریشه‌ای را به برنامه یا روند معینی داد و تا برنامه یا روند معین بسته نشود یا این اختیارات از او گرفته نشود و برنامه یا فرمان جانبی‌ای که این اختیارات و دسترسی ریشه‌ای را به برنامه یا روند معین رسانده است٬ در میانه‌یمیانهٔ اجرا باشد٬ این برنامه یا روند معین٬ دسترسی ریشه‌ای را به سامانه در دست خواهد داشت.
سه تا از این برنامه‌ها که دسترسی ریشه‌ای را فراهم می‌آورند٬ '''su''' و '''sudo''' و '''gksu''' هستند که از آن‌ها می‌توان در ترمینال لینوکس٬ بهره جست.
<ref>[http://ubuntu.paslah.com/sudo-and-gksu/ پیرامون sudo و gksu]</ref>
این دو برنامه تا اندازه ای با هم فرق دارند.
 
شاید واج‌های لاتین برنامه‌یبرنامهٔ sudo برگرفته از واژگروه زیر باشد:
 
''s''uper ''u''ser ''do''
برای دادن دسترسی ریشه‌ای به برنامه‌هایی که محیط گرافیکی را به کاربر نشان می‌دهند٬ می‌توان از '''gksu''' بهره گرفت.
 
====== نمونه‌ینمونهٔ به دست آوردن دسترسی ریشه‌ای در ترمینال ======
یک نمونه در زیر٬ آورده می‌شود:
* ۱- پرونده ای با نام '''fstab'' در پوشه ای با نام '''etc''' هست.
* ۲- کاربر به خوبی می‌داند که چه کار می‌خواهد بکند و می‌داند که اگر ویرایش پرونده‌یپروندهٔ fstab را نادرست انجام دهد٬ ای بسا زیان‌های سختی بر رایانه‌یرایانهٔ وی برسد.
* ۳- کاربر دارای دامنه‌یدامنهٔ توانمندی‌های مدیریتی است و برای ویراستن پرونده‌یپروندهٔ fstab نیازمند به دسترسی ریشه‌ای شده است.
* ۴- کاربر می‌خواهد با برنامه ای که نامش '''gedit''' است٬ پرونده‌یپروندهٔ '''fstab''' را در پوشه‌یپوشهٔ '''etc''' ویرایش کند.
* ۵- کاربر ناگزیر با دست یازیدن بر فرمان جانبی '''gksu''' برنامه‌یبرنامهٔ '''gedit''' را با دسترسی ریشه‌ای می‌خواهد باز کند و از برنامه‌یبرنامهٔ '''gedit''' در همان فرمان یک‌جا می‌خواهد تا پرونده‌یپروندهٔ '''fstab''' را از پوشه‌یپوشهٔ '''etc''' باز کند.
* ۶- کاربر ترمینال را باز می‌کند.
* ۷- کاربر فرمان زیر را در ترمینال می‌نویسد:
gksu gedit /etc/fstab
* ۸- پالایه به پیش روی کاربر می‌آید و از او گذرواژه‌یگذرواژهٔ کاربر '''root''' را می‌پرسد و از او می‌خواهد که اگر می‌خواهد دسترسی ریشه‌ای را به برنامه‌یبرنامهٔ ویرایشگر '''gedit''' بدهد٬ گذرواژه را داده و کلید '''enter''' را بفشارد.
* ۹- همین که کاربر پالایه را با آری پذیرفت٬ دسترسی ریشه‌ای به برنامه‌یبرنامهٔ '''gedit''' داده می‌شود و پرونده‌یپروندهٔ '''fstab''' با دسترسی ریشه‌ای به دست برنامه‌یبرنامهٔ '''gedit''' باز می‌شود و هر دگرگونی‌ای را برنامه می‌تواند در این پرونده بسپارد تا مگر این که این برنامه بسته شود و دوباره باز شود یا ترمینال بسته شود و پیامدش این باشد که فرمان '''gksu''' که درگاه دسترسی ریشه‌ای در این نمونه می‌باشد٬ ناکار گردد.
<ref>[https://help.ubuntu.com/community/Fstab نمونه ای برای ویرایش پرونده‌یپروندهٔ fstab]</ref>
====== کارا کردن کاربر root برای بهره مندی در به دست آوردن دسترسی ریشه‌ای و دیگر چیزها ======
کاربر root که کاربر ممتاز در [[لینوکس]] است٬ به گونه‌یگونهٔ کارخانه‌ای و پیش‌نمود٬ دارای هیچ گذرواژه ای نیست و برای همین برای به کار گرفته شدن٬ ناکار است.
 
برای این که این کاربر در لینوکس٬ برای بهره رساندن به هر برنامه و فرمانی کارا شود٬ باید یک گذرواژه به آن ویژه کرد.
 
sudo passwd root
* ۶- سپس پالایه به پیش روی کاربر می‌آید و از او خواسته می‌شود تا گذرواژه ای برای کاربر root بنویسد و به پیش برود و ای بسا گذرواژه دو بار از کاربر برای هشدار٬ خواسته شود و کاربر هر بار که گذرواژه‌یگذرواژهٔ یک‌سانی را نوشت٬ برای پیش رفتن کلید enter را باید فشار دهد.
* ۷- همین که پالایه از پیش روی کاربر با پیام فرجامش رفت٬ کاربر root دیگر کارا شده و گذرواژه اش هم همانی است که کاربر در پله‌یپلهٔ ششم در این نمونه که نوشته شده است٬ در پالایه درون کرده است.
<ref>[https://help.ubuntu.com/community/RootSudo از راهنمای اوبونتو پیرامون دسترسی ریشه‌ای و کارا کردن کاربر root]</ref>