تفاوت میان نسخه‌های «قرارداد ۱۹۱۹»

جز
بدون خلاصه ویرایش
(با فرض حسن نیت ویرایش 176.65.209.90 (بحث) خنثی‌سازی شد: منبع؟؟. ([[وپ:توینکل|توین...)
جز
== مذاکرات قرارداد ==
 
در سرتاسر تابستان ۱۲۹۸ خورشیدی (برابر ماه‌های ژوئن – ژوئیه – اوت ۱۹۱۹) گفتگوهای مربوط به بستن قرارداد، بر اساس مواد تنظیم شده از لندن، در ییلاق "پس قلعه" تهران که نقطه‌ای دنج و آرام بود، با وزیرمختار بریتانیا و مشاوران سیاسی وی در جریان بود. محارم ایرانی این جلسات علاوه بر شخص [[احمدشاه]] قاجار عبارت بودند از: میرزا حسن‌خان [[وثوق الدوله]] (نخست وزیر)، [[اکبر صارم‌الدوله|صارم‌الدوله اکبر میرزا قاجار]] (وزیر دارایی، پسر شاهزاده سلطان مسعود میرزا ظلّ السلطان)، [[فیروز فیروز|نصرت‌الدوله فیروز میرزا قاجار]] (وزیر دادگستری، پسر ارشد شاهزاده عبدالحسین میرزا فرمان‌فرما) و میرزاعلی‌خان منصورالملک (رئیس ادارهٔ بریتانیا در وزارت امور خارجه- علی منصور که در قضایای سوم شهریور ۱۳۲۰ نخست وزیر ایران بوبود {{مدرک}})؛ اما شخص وزیر امور خارجه ([[علیقلی مسعود انصاری|علی‌قلی خان انصاری مشاورالممالک]]) که می‌بایست در تمام گفتگوهای مربوط به سیاست خارجی کشور شرکت داشته باشد، از همان آغاز کار به این جلسات دعوت نشده بود؛ در عوض روزنامه‌نگاری به نام [[سید ضیا الدین طباطبایی|سید ضیاءالدین طباطبایی]] که مدیر روزنامه '''رعد''' و رابط اصلی بین سفارت بریتانیا و نخست وزیر بود، در تمام مراحل مذاکرات و در تمامی جلسات محرمانه شرکت داشت.
 
در طی این روزها جسته و گریخته اخباری در روزنامه‌های '''رعد''' و '''ایران''' منتشر می‌شد که چندان مهم جلوه نمی‌کرد، ولی پس از اعلام بستن قرارداد، که مشخص شد تمامی مذاکرات مربوط به آن در ییلاق پس قلعه صورت می‌گرفته‌است، اهمیت این‌گونه خبرهای کوچک به ناگاه روشن شد.{{مدرک}} روزنامه‌خوانان تهران که این اخبار کوتاه را در روزنامه‌های '''رعد''' و '''ایران''' می‌خواندند، تصور می‌کردند که این آقایان در گرمای تابستان برای استراحت و استفاده از هوای خنک پس قلعه، به طور موقت به حومهٔ پایتخت رفته‌اند، غافل از اینکه در پشت پردهٔ این رفت‌وآمدها، گفتگوهای بسیار مهم در جریان است.<ref name="حق‌شناس، همان">حق‌شناس، همان</ref>
 
== انعقاد و مفاد قرارداد ==
 
بر اساس این قرارداد تمامی امورات کشوری و لشکری ایران زیر نظر مستشاران انگلیسی و با مجوز آنان صورت می‌گرفت.{{مدرک}} این قرارداد شامل دو قسمت است که هرکدام جداگانه به امضا رسید. پیمان نخست که عنوان رسمی آن «قرارداد نظامی و سیاسی میان ایران و بریتانیا» است از یک دیباچه و شش ماده تشکیل می‌شود و قرارداد دوم دارای چهار ماده است.
ماده اول قرارداد اصلی (قرارداد سیاسی و نظامی) به طور رسمی اعلام می‌دارد که «دولت بریتانیای کبیر به صریح ترین بیانی که ممکن است، قولی را که در گذشته به کرات به دولت ایران داده‌است بار دیگر به موجب این قرارداد تاییدتأیید کرده و برعهده می‌گیرد که استقلال و تمامیت ارضی ایران را محترم بشمارد».<ref name="حق‌شناس، پیشین">حق‌شناس، پیشین</ref>
 
== رشوه‌های قرارداد ==
[[حسین مکی]] در کتاب ''تاریخ بیست ساله ایران'' می‌نویسد که [[دنیس رایت|سِر دنیس رایت]]، سفیر پیشین انگلستان در ایران در کتاب خود، ''[[انگلیسی‌ها در میان ایرانیان (کتاب)|انگلیسی‌ها در میان ایرانیان]]''، اعتراف می‌کند که قرارداد ۱۹۱۹ «بریتانیا را در امور داخلی ایران کاملاً مختار می‌ساخت و عملاً از مداخله سایر قدرت‌ها مانع می‌گشت. [[جرج کرزن|کرزن]] (وزیر خارجه وقت انگلیس) به وزیران همکارش چنین توضیح می‌داد که این قرارداد از آن رو لازم است که ایران با موقعیت حساس خود بین هندوستان و بین النهرین، که به تازگی تحت قیمومیت بریتانیا درآمده بود، به دامان [[بلشویک‌ها]] نیفتد. اما این قرارداد به‌زودی نه تنها در ایران، بلکه در [[فرانسه]] و [[ایالات متحده]] و [[شوروی]] مورد حمله قرار گرفت و اختفایی که در مذاکرات منتهی به آن ملحوظ گشته بود، و موضع مسلطی که قرارداد به بریتانیا تفویض می‌داشت با انتقاد شدید مواجه شد. برای ایرانیان این قرارداد در حکم تنگ‌تر شدن حلقه طنابی بود که بریتانیا به گردن ایران انداخته بود و از دیدگاه آنان قیمومیت و تسلط بیگانه با استقلال ملی همخوانی نداشت. وزیران اعیان‌زاده سه‌گانه‌ای که [[جرج کرزن|کرزن]] و [[پرسی کاکس|کاکس]] (وزیر مختار بریتانیا در تهران) قرارداد را با آنان مورد مذاکره قرار داده و امضا کردند، نماینده و بیان‌کننده آرمان کشورشان نبودند و بسیاری به آنان بدگمان بودند، به‌ویژه پس از آن که همگان دانستند که آنان در ازای خوش خدمتی‌ها و زحمات‌شان پاداش سخاوتمندانه‌ای از دولت بریتانیا گرفته‌اند.»<ref>''تاریخ بیست ساله ایران''، حسین مکی</ref>
 
در مجموع مبلغ چهارصد هزار تومان (دویست‌ هزار تومان به وثوق‌الدوله و صدهزار تومان به هریک از وزیران) از سوی بریتانیا به عاقدان قرارداد پرداخت گردید.{{مدرک}} شخص احمدشاه نیز در قبال امضای این قرارداد ماهانه مبلغ پانزده هزار تومان از دولت انگلیس مقرری می گرفت. <ref>ref>Wright, Denis: The English Amongst the Persians - During the Qajar Period 1787 - 1921, Heinemann London, 1977, p. 179</ref>
 
== مخالفت‌ها ==
[[کالدول]] سفیر [[ایالات متحده آمریکا]] در تهران در گزارش ۲۸ اوت ۱۹۱۹ خود به [[وزارت امور خارجه]] کشورش می‌نویسد: «احساسات همگانی که برای رویارویی با پیمان برانگیخته شده، همچنان بدون هرگونه دگرگونی بر جای مانده‌است. دیروز عصر شماری از نمایندگان مجلس و وزیران پیشین و تنی چند از دیگر ایرانی‌ها ضمن دیدار با نخست‌وزیر مخالفت و اعتراض خود نسبت به قرارداد را به آگاهی او رساندند. تظاهرات خشم‌آلودی از سوی گروه‌های گوناگون مردم انجام گرفته و در برخی از مراکز استان‌ها نیز بازارها به اعتراض تعطیل گشته‌است... بسیاری از ایرانی‌ها بر این باورند که پذیرش قرارداد به منزله پایان دادن به استقلال ایران خواهد بود».
 
[[وثوق الدوله]] به سرعت دریافت که واکنش‌ها تندتر از آن است که پیشتر اندیشیده بود. به درخواست او [[سر پرسی کاکس]] در ۱۷ شهریور ۱۲۹۸ برابر با ۹ سپتامبر ۱۹۱۹، نامه‌ای برای چاپ در روزنامه‌های تهران نوشت. کاکس در آن نامه مخالفان قرارداد را عده‌ای جاهل، قدرناشناس و غرض‌ورز خواند و ضمن تاکیدتأکید احترام بریتانیا بر استقلال ایران به عنوان کشوری کهن‌سال از دولت وثوق‌الدوله پشتیبانی کامل کرد. وثوق‌الدوله نیز در ۹ سپتامبر حکومت نظامی اعلام کرد.
 
گزارش کنسول ایالات متحده در تبریز در ۲۴ سپتامبر بیان‌گر مخالفت مردم آن شهر با قرارداد است. وی گزارش می‌کند که انتشار متن قرارداد با ناخرسندی فراوان مردم از هر قشر و طبقه‌ای، به ویژه روشن‌فکرانی که آن را پیش درآمد چیرگی همه سویه یک کشور خارجی بر سرنوشت ایران می‌دانند، روبه‌رو گشته‌است.<ref name="حق‌شناس، پیشین"/>
 
== تعلیق قرارداد ==
این قرارداد با فشارهای داخلی و بین‌المللی که اولی توسط میهن‌پرستان و دومی به واسطه تحرکات دیپلماتیک دولت‌های خارجی بود، در عمل منفعل ماند؛ به‌ویژه که [[شوروی]] ([[روسیه]]) ایالت گیلان را اشغال کرد، مطبوعات و دستگاه تبلیغاتی [[فرانسه]] حملات شدیدی به این قرارداد و بریتانیا داشتند و سفیر [[آمریکا]] در تهران "لانسینک" اعلامیه‌ای برضد قرارداد منتشر ساخت.<ref>همان</ref>
 
== جستارهای وابسته ==