باز کردن منو اصلی

تغییرات

جز
اصلاح و تمیزکاری مقاله، + ماژول ابرابزار با استفاده از AWB
15۱۵ عنصر فلزی از [[اکتینیم]] (با عدد اتمی ۸۹) تا [[لورنسیم]] (با عدد اتمی ۱۰۳) واقع در دورهٔ هفتم [[جدول تناوبی]] را '''اکتینیدها''' می‌گویند. این نام از نام عنصر ''اکتینیم'' گرفته شده‌است. خواص شیمیایی این عناصر شبیه به عنصر [[اکتینیم]] است. همهٔ این عنصرها به جز لورنسیم جزو [[بلوک اف]] هستند. لورنسیم جزو [[بلوک دی]] است اما خواص شیمیایی‌اش مشابه با چهارده‌تای دیگر است. برعکس عنصرهای لانتانید، تنها سه عنصر اول این ردیف (توریم، پروتاکتینیوم و اورانیوم) در طبیعت یافت می‌شوند. از عنصر چهارم این سری به بعد که عنصرهای ترانس اورانیوم نام دارند، در طبیعت یافت نمی‌شوند و همگی رادیواکتیو هستند. در این عنصرها [[ساختارهسته]] نسبت به [[آرایش الکترونی]] از اهمیت کاربردی بیش تری برخوردار است. همه اکتینیدها [[هسته ناپایدار|هسته ناپایداری]] دارند، به این علت که ازجمله [[عنصرهای پرتوزا]] به شمار می‌آیند. شاید مشهورترین اکتینید، [[اورانیوم]] باشد که از فروپاشی [[هسته]] آن [[انرژی]] لازم برای تولید برق در [[نیروگاه|نیروگاهها]]،‌ها، زیر دریایی‌ها و [[ناوهای هواپیمابر]] فراهم می‌شود.
 
{| class="wikitable"
 
== خواص ==
 
<center>
{| Class = "wikitable collapsible" style = "text-align: center"
| ۳|| ۳، ۴|| ۳، ۴، ۵|| ۳، ۴، ۵، ۶|| ۳، ۴، ۵، ۶، ۷|| ۳، ۴، ۵، ۶، ۷|| ۲، ۳، ۴|| ۳، ۴|| ۳، ۴|| ۲، ۳|| ۲، ۳|| ۲، ۳|| ۲، ۳|| ۲، ۳|| ۳
|-
!Metallic radius،radius, nm
| ۰٫۲۰۳|| ۰٫۱۸۰|| ۰٫۱۶۲|| ۰٫۱۵۳|| ۰٫۱۵۰|| ۰٫۱۶۲|| ۰٫۱۷۳|| ۰٫۱۷۴|| ۰٫۱۷۰|| ۰٫۱۸۶|| ۰٫۱۸۶ || —|| — || —|| —
|-
!Ionic radius،radius, nm:{{سخ}}An<sup>۴+</sup>{{سخ}}An<sup>۳+</sup>
|{{سخ}}—{{سخ}}۰٫۱۲۶||{{سخ}}۰٫۱۱۴{{سخ}}—||{{سخ}}۰٫۱۰۴{{سخ}}۰٫۱۱۸||{{سخ}}۰٫۱۰۳{{سخ}}۰٫۱۱۸||{{سخ}}۰٫۱۰۱{{سخ}}۰٫۱۱۶||{{سخ}}۰٫۱۰۰{{سخ}}۰٫۱۱۵||{{سخ}}۰٫۰۹۹{{سخ}}۰٫۱۱۴||{{سخ}}۰٫۰۹۹{{سخ}}۰٫۱۱۲||{{سخ}}۰٫۰۹۷{{سخ}}۰٫۱۱۰||{{سخ}}۰٫۰۹۶{{سخ}}۰٫۱۰۹||{{سخ}}۰٫۰۸۵{{سخ}}۰٫۰۹۸||{{سخ}}۰٫۰۸۴{{سخ}}۰٫۰۹۱||{{سخ}}۰٫۰۸۴{{سخ}}۰٫۰۹۰||{{سخ}}۰٫۰۸۴{{سخ}}۰٫۰۹۵||{{سخ}}۰٫۰۸۳{{سخ}}۰٫۰۸۸
|-
!Temperature،Temperature, °C:{{سخ}}melting{{سخ}}boiling
|{{سخ}}۱۰۵۰{{سخ}}۳۳۰۰ ||{{سخ}}۱۷۵۰{{سخ}}۴۸۰۰ ||{{سخ}}۱۵۷۲{{سخ}}۴۴۰۰ ||{{سخ}}۱۱۳۰{{سخ}}۳۸۰۰ ||{{سخ}}۶۴۰{{سخ}}۳۹۰۰ ||{{سخ}}۶۴۰{{سخ}}۳۲۳۰ ||{{سخ}}۱۱۷۶{{سخ}}۲۶۱۰ ||{{سخ}}۱۳۴۰{{سخ}}— ||{{سخ}}۱۰۵۰{{سخ}}— ||{{سخ}}۹۰۰{{سخ}}— ||{{سخ}}۸۶۰{{سخ}}— ||{{سخ}}۱۵۳۰{{سخ}}— ||{{سخ}}۸۳۰{{سخ}}— ||{{سخ}}۸۳۰{{سخ}}— ||{{سخ}}۱۶۳۰{{سخ}}—
|-
!Density،Density, g/cm<sup>۳</sup>
|۱۰٫۰۷ ||۱۱٫۷۸ || ۱۵٫۳۷|| ۱۹٫۰۶||۲۰٫۲۵||۱۹٫۸۴||۱۱٫۷||۱۳٫۵۱||۱۴٫۷۸|| || || || || ||
|-
!Standard electrode potential،potential, V:{{سخ}}''E''° (An<sup>۴+</sup>/An<sup>۰</sup>){{سخ}}''E''° (An<sup>۳+</sup>/An<sup>۰</sup>)
|{{سخ}}—{{سخ}}−۲٫۱۳||{{سخ}}−۱٫۸۳{{سخ}}—||{{سخ}}−۱٫۴۷{{سخ}}—||{{سخ}}−۱٫۳۸{{سخ}}−۱٫۶۶||{{سخ}}−۱٫۳۰{{سخ}}−۱٫۷۹||{{سخ}}−۱٫۲۵{{سخ}}−۲٫۰۰||{{سخ}}−۰٫۹۰{{سخ}}−۲٫۰۷||{{سخ}}−۰٫۷۵{{سخ}}−۲٫۰۶||{{سخ}}−۰٫۵۵{{سخ}}−۱٫۹۶||{{سخ}}−۰٫۵۹{{سخ}}−۱٫۹۷||{{سخ}}−۰٫۳۶{{سخ}}−۱٫۹۸||{{سخ}}−۰٫۲۹{{سخ}}−۱٫۹۶||{{سخ}}—{{سخ}}−۱٫۷۴||{{سخ}}—{{سخ}}−۱٫۲۰||{{سخ}}-{{سخ}}−۲٫۱۰
|-
{|class="wikitable" style ="text-align: center"
|-
|
| [[پرونده:ACTIION.PNG|400px]]
|-
|Major crystal structures of some actinides vs. temperature
|[[پیوند فلزی|Metallic]] and [[ionic radius|ionic]] radii of actinides<ref name="g1263" />
|}
 
[[پرونده:Radioisotope thermoelectric generator plutonium pellet.jpg|بندانگشتی|<sup>238</sup>PuO<sub>2</sub> <!-- A pellet of <sup>238</sup>PuO<sub>2</sub> to be used in a [[radioisotope thermoelectric generator]] for either the [[cassini spacecraft|Cassini]] or [[galileo spacecraft|Galileo]] mission. The pellet produces ۶۲62 watts of heat and glows because of the heat generated by the radioactive decay (primarily α). Photo is taken after insulating the pellet under a [[graphite]] blanket for minutes and removing the blanket. -->]]
[[پرونده:Californium.jpg|بندانگشتی|170px|چپ|کالیفرنیم]]
 
{| class="wikitable collapsible collapsed" style="margin:auto; width:75%;"
|+ Comparison of [[ionic radius|ionic radii]] of lanthanides and actinides<ref>Myasoedov, pp. ۳۰–۳۱30–31</ref>
|-
! [[لانتانیدها]]
 
== ترکیب‌ها ==
 
; اکسیدها و هیدروکسیدها
 
<center>
{| Class = "wikitable collapsible collapsed" style = "text-align: center"
|+ اکسیدهای اکتینیدها<ref name="Himiya aktiniya">{{cite book|author=Z. K. Karalova, B. Myasoedov|title=Actinium|place=Moscow|publisher=[[Nauka]]|year=1982|series=Analytical chemistry items}}</ref><ref name="Himiya neptuniya">{{cite book|title = Analytical chemistry of neptunium|editor=V.A. Mikhailov|place =Moscow |publisher = [[Nauka]]|year = 1971}}</ref><ref name="Himiya protaktiniya">{{cite book|author = E.S. Palshin|title = Analytical chemistry of protactinium| place =Moscow|publisher = Nauka|year = 1968|author-separator = ,|display-authors = 1}}</ref><ref>Myasoedov, p. ۸۸</ref><ref name="Tablitsa soedineniy" />
|-
! Rowspan = "2"|ترکیب
| Ac<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub>|| سفید|| Hexagonal, La<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub>|| ۴٫۰۷ ||-|| ۶٫۲۹|| ۹٫۱۹|| –
|-
| PaO<sub>۲</sub>||-|| مکعبی,مکعبی، CaF<sub>۲</sub>|| ۵٫۵۰۵ ||-||-||-||-
|-
| Pa<sub>۲</sub>O<sub>۵</sub>|| سفید|| مکعبی,مکعبی، CaF<sub>۲</sub>{{سخ}}مکعبی{{سخ}}Tetragonal{{سخ}}Hexagonal{{سخ}}Rhombohedral{{سخ}}Orthorhombic|| ۵٫۴۴۶{{سخ}}۱۰٫۸۹۱{{سخ}}۵٫۴۲۹{{سخ}}۳٫۸۱۷{{سخ}}۵٫۴۲۵{{سخ}}۶٫۹۲|| -{{سخ}}-{{سخ}}-{{سخ}}-{{سخ}}-{{سخ}}۴٫۰۲|| -{{سخ}}۱۰٫۹۹۲{{سخ}}۵٫۵۰۳{{سخ}}۱۳٫۲۲{{سخ}}-{{سخ}}۴. ۱۸ ||-|| ۷۰۰{{سخ}}۷۰۰–۱۱۰۰{{سخ}}۱۰۰۰{{سخ}}۱۰۰۰–۱۲۰۰{{سخ}}۱۲۴۰–۱۴۰۰{{سخ}}–
|-
| ThO<sub>۲</sub>|| بی‌رنگ|| مکعبی|| ۵٫۵۹ ||-||-|| ۹٫۸۷|| –
| PuO<sub>۲</sub>|| Olive green|| مکعبی|| ۵٫۳۹ ||-||-|| ۱۱٫۴۴|| –
|-
| Am<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub>|| Red-brown{{سخ}}Red-brown|| مکعبی,مکعبی، Mn<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub>{{سخ}}Hexagonal, La<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub>|| ۱۱٫۰۳{{سخ}}۳٫۸۱۷ ||-||-{{سخ}}۵٫۹۷۱|| ۱۰٫۵۷{{سخ}}۱۱٫۷|| –
|-
| AmO<sub>۲</sub>|| Black|| مکعبی,مکعبی، CaF<sub>۲</sub>|| ۵٫۳۷۶ ||-||-||-||-
|-
| Cm<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub>|| سفید<ref>According to other sources, cubic sesquioxide of curium is olive-green. See {{cite web|url = http://www.xumuk.ru/encyklopedia/2248.html|title=Соединения curium site XuMuK.ru|language = Russian|accessdate = 2010-07-11}}</ref>{{سخ}}-{{سخ}}-|| مکعبی، Mn<sub>۲</sub>O<sub>۲</sub>{{سخ}}Hexagonal،Hexagonal, LaCl<sub>۳</sub>{{سخ}}Monoclinic،Monoclinic, Sm<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub>|| ۱۱٫۰۱{{سخ}}۳٫۸۰{{سخ}}۱۴٫۲۸|| -{{سخ}}-{{سخ}}۳٫۶۵|| -{{سخ}}۶{{سخ}}۸٫۹|| ۱۱٫۷|| –
|-
| CmO<sub>۲</sub>|| سیاه|| مکعبی، CaF<sub>۲</sub>|| ۵٫۳۷ ||-||-||-||-
| BkO<sub>۲</sub>|| قرمز-قهوه‌ای|| مکعبی، CaF<sub>۲</sub>|| ۵٫۳۳ ||-||-||-||-
|-
| Cf<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub><ref>The atmosphere during the synthesis affects the lattice parameters, which might be due to non-stoichiometry as a result of oxidation or reduction of the trivalent californium. Main form is the cubic oxide of californium(III).</ref>|| Colorless{{سخ}}Yellowish{{سخ}}-|| مکعبی، Mn<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub>{{سخ}}Monoclinic،Monoclinic, Sm<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub>{{سخ}}Hexagonal،Hexagonal, La<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub>|| ۱۰٫۷۹{{سخ}}۱۴٫۱۲{{سخ}}۳٫۷۲|| -{{سخ}}۳٫۵۹{{سخ}}-|| -{{سخ}}۸٫۸۰{{سخ}}۵٫۹۶ ||-||-
|-
| CfO<sub>۲</sub>|| سیاه|| مکعبی|| ۵٫۳۱ ||-||-||-||-
| +۳|| || || || ||
|bgcolor=black| <span style="color:white;">Pu<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub></span>
| style="background:#fa7;"| Am<sub>۲</sub>O<sub>۳</supsub>
| '''Cm<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub>'''
| style="background:#dfe111;"| Bk<sub>۲</sub>O<sub>۳</sub>
|+ دی‌اکسیدهای برخی اکتینیدها<ref name="webelements">{{cite web|url = http://www.webelements.com/|title = Information from webelements.com}}</ref>
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[فرمول شیمیایی]]
| ThO<sub>۲</sub>|| PaO<sub>۲</sub>|| UO<sub>۲</sub>|| NpO<sub>۲</sub>|| PuO<sub>۲</sub>|| AmO<sub>۲</sub>|| CmO<sub>۲</sub>|| BkO<sub>۲</sub>|| CfO<sub>۲</sub>
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[شماره ثبت سی‌ای‌اس]]
| ۱۳۱۴-۲۰-۱|| ۱۲۰۳۶-۰۳-۲|| ۱۳۴۴-۵۷-۶|| ۱۲۰۳۵-۷۹-۹|| ۱۲۰۵۹-۹۵-۹|| ۱۲۰۰۵-۶۷-۳|| ۱۲۰۱۶-۶۷-۰|| ۱۲۰۱۰-۸۴-۳|| ۱۲۰۱۵-۱۰-۰
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|PubChem
| [http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=14808 ۱۴۸۰۸]|||| [http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=10916 ۱۰۹۱۶]||||||||||||
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[جرم مولی]]
| ۲۶۴٫۰۴ || ۲۶۳٫۰۳۵ || ۲۷۰٫۰۳ || ۲۶۹٫۰۴۷ || ۲۷۶٫۰۶۳ || ۲۷۵٫۰۶ || ۲۷۰–۲۸۴**|| ۲۷۹٫۰۶۹ || ۲۸۳٫۰۷۸
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[نقطه ذوب]]
| ۳۳۹۰ °C||||۲۸۷۸ °C||۲۶۰۰ °C||۲۴۰۰ °C||۲۰۵۰ °C|| || ||
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[نقطه جوش]]
| ۴۴۰۰ °C|| || || ||۲۸۰۰ °C|| || || ||
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|ساختار
| Colspan = "9"|[[پرونده:CaF2 polyhedra.png|250px]]{{سخ}}'''An'''<sup>۴+</sup>: <span style="color:silver; background:silver;">__</span>&nbsp;&nbsp; /&nbsp;&nbsp; O<sup>۲−</sup>: <span style="color:#9c0; background:#9c0;">__</span>
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[گروه فضایی]]
| Colspan = "9"|Fm{{overline|۳}}m
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[عدد کوئوردیناسیون]]
| Colspan = "9" |'''An'''[۸8], O[۴]
|}
: <small>'''An''' – اکتینید{{سخ}}**بسته به ایزوتوپ‌ها
<center>
{| Class = "wikitable collapsible collapsed" style = "text-align: center"
|+ تری‌کلرید برخی اکتینیدها<ref name="webelements" /><ref name=g1270>Greenwood, p. ۱۲۷۰</ref>
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[فرمول شیمیایی]]
| AcCl<sub>۳</sub>|| UCl<sub>۳</sub>|| NpCl<sub>۳</sub>|| PuCl<sub>۳</sub>|| AmCl<sub>۳</sub>|| CmCl<sub>۳</sub>|| BkCl<sub>۳</sub>|| CfCl<sub>۳</sub>
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[شماره ثبت سی‌ای‌اس]]
| ۲۲۹۸۶-۵۴-۵|| ۱۰۰۲۵-۹۳-۱|| ۲۰۷۳۷-۰۶-۸|| ۱۳۵۶۹-۶۲-۵|| ۱۳۴۶۴-۴۶-۵|| ۱۳۵۳۷-۲۰-۷|| ۱۳۵۳۶-۴۶-۴|| ۱۳۵۳۶-۹۰-۸
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|PubChem
||| [http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=167444 ۱۶۷۴۴۴]||||||||||||
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[جرم مولی]]
| ۳۳۳٫۳۸۶ || ۳۴۴٫۳۸۷ || ۳۴۳٫۴۰۶ || ۳۵۰٫۳۲ || ۳۴۹٫۴۲ || ۳۴۴–۳۵۸**|| ۳۵۳٫۴۲۸ || ۳۵۷٫۴۳۸
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[نقطه ذوب]]
||| ۸۳۷ °C||۸۰۰ °C||۷۶۷ °C||۷۱۵ °C||۶۹۵ °C||۶۰۳ °C||۵۴۵ °C
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[نقطه جوش]]
||| ۱۶۵۷ °C||||۱۷۶۷ °C||۸۵۰ °C|| || ||
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|ساختار بلوری| Colspan = "8"|[[پرونده:UCl3 without caption.png|250px|The crystal structure of uranium trichloride]]{{سخ}}'''An'''<sup>۳+</sup>: <span style="color:silver; background:silver;">__</span>&nbsp;&nbsp; /&nbsp;&nbsp; Cl<sup>−</sup>: <span style="color:#0f0; background:#0f0;">__</span>
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[گروه فضایی]]
| Colspan = "8"|P6<sub>۳</sub>/m
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|[[عدد کوئوردیناسیون]]
| Colspan = "8" |'''An'''*[۹], Cl [۳]
|-
| style="background:lightblue; text-align:left;"|ثابت شبکه بلوری
| ''a'' = ۷۶۲ [[پیکومتر|pm]]{{سخ}}''c'' = ۴۵۵ pm|| ''a'' = ۷۴۵٫۲ pm{{سخ}}''c'' = ۴۳۲٫۸ pm|| || ''a'' = ۷۳۹٫۴ pm{{سخ}}''c'' = ۴۲۴٫۳ pm|| ''a'' = ۷۳۸٫۲ pm{{سخ}}''c'' = ۴۲۱٫۴ pm|| ''a'' = ۷۲۶ pm{{سخ}}''c'' = ۴۱۴ pm|| ''a'' = ۷۳۸٫۲ pm{{سخ}}''c'' = ۴۱۲٫۷ pm|| ''a'' = ۷۳۸ pm{{سخ}}''c'' = ۴۰۹ pm
|}
 
{| Class = "wikitable collapsible collapsed" style = "text-align: center"
|+ فلوئوریدهای اکتینیدها<ref name="Himiya neptuniya" /><ref name="Himiya protaktiniya" /><ref name="Tablitsa soedineniy">{{cite web|url = http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/01_osnovnye_svoystva_neorganicheskikh_organicheskikh_i_elementoorganicheskikh_soedineniy|title=Таблица Inorganic and Coordination compounds|description = The basic characteristics of the compounds of the various elements of|language = Russian|accessdate = 2010-07-11}}</ref><ref name=g1270 /><ref>Myasoedov, pp. ۹۶–۹۹96–99</ref>
|-
! Rowspan = "2"|ترکیب
! rowspan = "2"|رنگ
! rowspan = "2"|ساختار بلوری,بلوری، نوع
! colspan = "3"|ثابت شبکه بلوری، Å
! rowspan = "2"|چگالی، g/cm<sup>۳</sup>
| PaF<sub>۴</sub>|| Dark brown|| [[دستگاه بلوری مونوکلینیک]]|| ۱۲٫۷|| ۱۰٫۷|| ۸٫۴۲|| –
|-
| PaF<sub>۵</sub>|| Black|| [[دستگاه بلوری تتراگونال]],، β-UF<sub>۵</sub>|| ۱۱٫۵۳ ||-|| ۵٫۱۹|| –
|-
| ThF<sub>۴</sub>|| Colorless|| Monoclinic|| ۱۳|| ۱۰٫۹۹|| ۸٫۵۸|| ۵٫۷۱
| CmF<sub>۴</sub>|| Yellow|| Monoclinic, UF<sub>۴</sub>|| ۱۲٫۵۱|| ۱۰٫۵۱|| ۸٫۲۰|| –
|-
| BkF<sub>۳</sub>|| Yellow-green|| [[دستگاه بلوری لوزی‌پهلو]],، LaF<sub>۳</sub>{{سخ}}[[دستگاه بلوری اورتورومبیک]],، YF<sub>۳</sub>|| ۶٫۹۷{{سخ}}۶٫۷|| -{{سخ}}۷٫۰۹|| ۷٫۱۴{{سخ}}۴٫۴۱|| ۱۰٫۱۵{{سخ}}۹٫۷
|-
| BkF<sub>۴</sub>||-|| Monoclinic, UF<sub>۴</sub>|| ۱۲٫۴۷|| ۱۰٫۵۸|| ۸٫۱۷|| –
 
== کاربردها ==
 
== جستارهای وابسته ==
* [[لانتانیدها]]
{{چپ‌چین}}
* Wikipedia contributors, "Actinide," Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://secure.wikimedia.org/wikipedia/en/w/index.php?title=Actinide&oldid=447118919 (accessed September 2, 2011).
{{پایان چپ‌چین}}
* دانشنامه رشد