تفاوت میان نسخه‌های «ابوجعفر دشمنزیار»

جز
{{جعبه اطلاعات پادشاهی
| نام = ابوجعفر محمد بن رستم دشمنزیار
| تصویر =
| اندازه تصویر = 200px
| زیرنویس تصویر =
| دوران =
| تاجگذاری =
| تفویض = [[۳۹۸ (قمری)|۳۹۸ هجری قمری]]{{-}}[[۳۸۶|۳۸۶ هجری خورشیدی]]{{-}}[[۱۰۰۷ (میلادی)|۱۰۰۷ میلادی]]
| تعمید =
| نام کامل =
| لقب = علاءالدوله حسام‌الدین
| زادروز =
| زادگاه =
| تاریخ درگذشت =
| محل درگذشت =
| آرامگاه =
| پیش از = [[ظهیرالدین فرامرز|ظهیرالدین ابومنصور فرامرز]]
| پس از =
| شهبانو =
| همسر =
| همسر ۱ =
| همسر ۲ =
| همسر ۳ =
| کاخ =
| دودمان = [[آل کاکویه]]
| آواز سلطنتی =
| شعار سلطنتی =
| پدر =
| مادر =
| فرزندان =
| دین = [[اسلام]]
| امضاء =
}}
'''ابوجعفر محمد بن رستم دشمنزیار''' (۳۹۸ تا ۴۳۳ ق / ۳۸۶ - ۴۲۰۳۸۶–۴۲۰ خورشیدی») ملقب به '''علاءالدوله حسام‌الدین'''، پسر [[رستم بن مرزبان دشمنزیار]] معروف به '''دشمنزیار ''' بود. وی نخست از اسپهبدان [[اصفهان]] بود اما پریشانی‌های سیاسی و نظامی ایران که ناشی از ضعف روزافزون امیران [[آل بویه]] و فزونی قدرت [[غزنویان]] در شرق و شمال ایران بود، همراه با تأسیس دولت‌های کوچک مستقل و نیمه مستقلی چون [[آل مسافر]] و [[آل حسنویه]] در غرب، و پاره‌ای از خاندان‌های کهن‌تر [[دیلمیان|دیلمی]] در شمال، سبب شد که «محمد رستم دشمنزیار» نیز مدعی استقلال شود دولت [[کاکوییان]] را در اصفهان بنیان نهاد و بنام خود در اصفهان سکه زد. [[خلیفه عباسی]] [[ابوالعباس احمد قادر|القادر بالله]] در سال ۳۹۷ خورشیدی حکومت وی را به رسمیت شناخت. پس از مرگ وی در سال ۴۲۰ خورشیدی فرزندش [[ابومنصور فرامرز]] به جای وی به اسپهبدی اصفهان رسید.
 
== رسیدن به اسپهبدی اصفهان ==
پدرش، رستم بن مرزبان، از [[آل بویه]] دایی (کاکویهٔ) [[سیده ملک خاتون]] بود و خودش کاکوزاده «سیده خاتون» محسوب می‌شد و برای همین در دستگاه [[فخرالدوله دیلمی]] پسر کاکویه خوانده می‌شد. رستم بن مرزبان از سرکردگان [[دیلمیان|دیلمی]] در سپاه فخرالدوله بود و تا هنگام مرگ «حدود سال ۳۸۸ خورشیدی» در دربار سیده خاتون به عنوان کاکویهٔ ملکه، کاردار دربار بود و چندی هم اسپهبدی شهریار [[ری]] را داشت. محمد دشمنزیار هم از جانب [[ملک خاتون]] به نیابت عین الدوله خردسال، اسپهبدی [[اصفهان]] و [[ناحیه جبال|ولایت جبال]] را داشت.
 
در کشمکشی که بین سیده خاتون با پسرش [[مجدالدوله دیلمی]] در گرفتدرگرفت و منجر به فرار مادر و رفتنش نزد بدر بن حسنویه شد، پسر کاکویه هم به بهاء الدوله دیلمی پیوست (۳۸۵ خورشیدی)، اما در پی بازگشت سیده، دوباره به اسپهبدی اصفهان رسید. وی که همزمان سپهسالار ملک خاتون و مورد اعتماد تام او بود، در رفع اغتشاش‌هایی که در [[ناحیه جبال|ولایت جبال]] روی می‌داد، کمک‌های قابل ملاحظه‌ای به سیده ملک خاتون کرد.
 
== القاب وی ==
با ذکر نقل قولی از شهمردان رازی در مقدمه کتاب نزهت‌نامه علایی می‌توانیم این القاب را مشاهده‌کنیم.
«بر مجلس خداوندی امیر اجل ملک عادل عضدالدین ظهیرالاسلام علاءالدوله و جمال‌المله و فخرالامه مرزبان‌الدیالم خاصبک ابوکالیجار گرشاسب حسام امیرالمؤمنین اعزاله انصاره ابن الامیر الموید ملک طبرستان علی بن شمس‌الملوک فرامرز بن‌الملک العادل علاءالدوله محمدبن دشمنزیار رضی‌الله عنهم و قدس ارواحهم عرضه‌کنم. »
* عضدالدّین
 
* عضدالدّین
* علاءالدّوله
* فخرالمله
* تاج‌الاُمّه
* حسام‌امیرالمؤمنین
* خاصبک ابوکالیجار
 
== علاقمندی به گسترش دانش ==
دربار علاءالدوله محمد، مشوق امرا و دانشمندان بود و فیلسوف نامدار ایرانی، ابن سینا تا هنگام مرگ وزارت او را داشت. [[دانشنامه علایی]] نوشته‌ینوشتهٔ [[ابن سینا]] و نیز [[نزهت‌نامه علایی]] نوشته‌ینوشتهٔ [[شهمردان بن ابی‌الخیر رازی]]، هردو به علاءالدوله تقدیم شده‌است.
 
نام علاء الدوله، مخصوصاً به سبب [[دانشنامه علایی]] اثر [[ابن سینا]] و نزهت‌نامه علایی اثر شهمردان بن ابی الخیر رازی که به نام وی نگاشته شده‌است، پایدار ماند. با این همه خود وی به سبب حمایت از ابن سینا و علاقه به [[فلسفه]] نزد [[متشرعه]] [[اهل سنت]]، فاسد الاعتقاد خوانده می‌شد.
 
== چیرگی بر همدان ==
آن گونه که سکه‌های وی با القاب علاء الدوله، عضد الدین فخر الدوله و تاج المله نشان می‌دهد، در مدت فرمانروایی در نواحی جبال، ولایات بین همدان و شاپور خواست و کرمانشاهان مکرر تحت فرمان وی قرار می‌گرفت. در ماجرای گرفتاری‌های شمس الدوله که به دنبال لشکرکشی به ری با شورش ترکان سپاه مواجه شد، وی به شاهزاده دیلمی کمک کرد، اما در سال ۴۰۲ خورشیدی به یاری فرهاد پسر [[مرداویج]] اسپهبد [[بروجرد]] با سماءالدّولهٔ دیلمی امیر همدان درگیر شد و پس از چندین نبرد، [[همدان]] را تصرف کرد.کرد؛ و بدین گونه همدان و توابع آن را هم ضمیمه قلمرو خویش کرد. در سال‌های بعد، قوای متحد اسپهبد طبرستان و [[منوچهر بن قابوس]] را که به ولایت جبال لشکر کشی کرده بودند، مغلوب ساخت و بی آن که با دربار مجدالدوله قطع ارتباط کند در قسمت عمده ولایات جبال قدرت مستقل یافت.
 
== غلبه محمود غزنوی بر ری ==
{{پانویس}}
* «دائرةالمعارف بزرگ اسلامی»، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، نشر مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد ۲، ۱۳۷۰ ش
* «مجمل التواریخ و القصص»، به کوشش محمدتقی بهار، تهران، ۱۳۱۸ش، صص ۳۹۸، ۴۰۷-۴۰۹،۴۰۷–۴۰۹، ۴۱۲-۴۱۴؛۴۱۲–۴۱۴؛
* ابن اثیر، عزالدین، «الکامل»، بیروت، ۱۹۸۲م، ۹/فهرست، ۱۰/۲۵، ۲۴۴-۲۴۵،۲۴۴–۲۴۵، ۴۴۷، ۵۵۱-۵۵۲۵۵۱–۵۵۲
* غفاری، قاضی احمد، «تاریخ جهان‌آرا»، تهران، ۱۳۴۳ش؛
* هندوشاه نخجوانی، «تجارب السلف»، به کوشش عباس اقبال، تهران، ۱۳۱۳ش؛
* خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام، «حبیب السیر»، به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران، ۱۳۳۳ش؛
* مافروخی، مفضل بن سعد، «محاسن اصفهان»، به کوشش جلال‌الدین تهرانی، تهران، ۱۳۱۲ش
* مایلز، سی، «سکه‌شناسی»، تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه، ترجمهٔ حسن انوشه، تهران، ۱۳۶۳ش؛
* ابن جوزی، عبدالرحمان، «المنتظم فی التاریخ الملوک و الامم»، حیدرآباد دکن، دائرةالمعارف العثمانیة، ۱۳۵۹ ق؛ق.
 
[[رده:آل کاکویه]]