باز کردن منو اصلی

تغییرات

به نسخهٔ 19971470 ویرایش Mardetanha واگردانده شد: کپی. (تل)
[[پرونده:لوگو سازمان امور ماليلتي كشور.jpg|بندانگشتی|250px]]
 
'''سازمان امور مالیاتی کشور''' زیرمجموعهٔ [[وزارت امور اقتصادی و دارایی ایران|وزارت امور اقتصادی و دارایی]] می‌باشد. از جمله وظایف این سازمان اصلاح و دگرگونی نظام مالیاتی و مکانیزه نمودن [[مالیات در ایران|سیستم مالیاتی کشور]] و اجرای [[مالیات بر ارزش افزوده]] می‌باشد.
سازمان امور مالیاتی کشور یکی از زیرمجموعه های [[وزارت امور اقتصادی و دارایی ایران|وزارت امور اقتصادی و دارایی]] بوده و در راستای اجرای بند الف ماده ۵۹ قانون [[برنامه‌های توسعه ایران|برنامه سوم توسعه]] اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران، به منظور ایفای وظایف و اختیارات حاکمیتی، نظارتی و اجرایی در بخش مالیاتی کشور و به منظور افزایش کارایی نظام مالیاتی و رفع موانع سازمانی موجود و همچنین تمرکز کلیه امور مربوط به اخذ [[مالیات]] در یک سازمان واحد در سال 1381 به صورت یک سازمان دولتی و زیر نظر وزیر امور اقتصادی و دارایی ایجاد گردید. با ایجاد این سازمان کلیه اختیارات، وظایف، نیروی انسانی، امکانات و تجهیزات موجود وزارت امور اقتصادی و دارایی در معاونت امور مالیاتی و بخش و حوزه های مالیاتی به این سازمان منتقل گردید. اولین رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور آقای عیسی شهسوار خجسته بود که تا سال 1383 این مسئولیت را به عهده داشت، پس از ایشان آقای غلامرضا حیدری کردزنگنه از سال 1383 تا 1384، آقای علی اکبر عرب مازار از سال 1384 تا 1388، آقای علی عسکری از سال 1388 تا 1394 و از آذرماه 1394 آقای سید کامل تقوی نژاد ریاست سازمان را بر عهده دارد. از جمله وظایف این سازمان اصلاح و دگرگونی نظام مالیاتی و مکانیزه نمودن [[مالیات در ایران|سیستم مالیاتی کشور]] و پیاده سازی طرح جامع مالیاتی و پرداخت الکترونیکی مالیات و نیز اجرای [[مالیات بر ارزش افزوده]] می‌باشد.
 
== '''تاریخچه'''پیدایش ==
به استناد بند الف ماده ۵۹ قانون [[برنامه‌های توسعه ایران|برنامه سوم توسعه]]، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی [[جمهوری اسلامی]] ایران، به دولت اجازه داده می‌شود به منظور افزایش کارایی و رفع موانع سازمانی موجود و همچنین تمرکز کلیه امور مربوط به اخذ مالیات ''سازمان امور مالیاتی کشور'' را به صورت یک [[سازمان دولتی]]، زیر نظر وزارت امور اقتصادی و دارائی ایجاد کند.
بنا بر سوابق و مستندات، ایران یکی از قدیمی‌ترین کشورهایی است‌ که برای تامین مخارج عمومی، دست به وصول‌ مالیات زده است. به تایید برخی از تاریخ نویسان‌ عمر تاریخ مالیات در ایران به بیش از پنج هزار سال می‌رسد. یکی از کهن ترین اسناد دریافت مالیات مواردی است که در الواح سومری یافت شده است. در رویدادهای دوران پیشدادیان اشاراتی به اخذ مالیات برای مخارج دولت و سپاهیان شده‌ است. کیقباد، سرسلسله کیانیان نخستین کسی بود که مالیات را به شکل قانونی و در اندازه مشخص(۱۰٪ از درآمد) اخذ می‌نمود. از نحوه و میزان اخذ مالیات در دوره مادها اطلاع دقیقی در دست نیست.
 
== تقسیم‌بندی و زیرمجموعه‌ها ==
با تشکیل پادشاهی هخامنشیان و گسترش مرزهای جغرافیایی ایران از مصر تا هند، برای دریافت مالیات و امور مالی کشور دفاتر و سازمانهای منظمی تشکیل شد. هرودوت اشاره نموده که [[داریوش]] بزرگ، ایران را به بیست حوزه مالیاتی تقسیم نموده بود و همراه با هر استاندار، یک مأمور مالیه نیز به هر ساتراپی اعزام می‌نمود، در حالی که قبل از آن به‌ دریافت پیشکش‌ها و هدایا اکتفا می‌شد. همزمان کلیه املاک مزروعی کشور ممیزی شده و دفاتر دیوانی برای ثبت مالیات‌ها ایجاد گردید. سهم هر شهربان برای هزینه‌های محلی تعیین گردید و مهم‌تر آن که مودیان مالیاتی حق اعتراض به میزان مالیات دریافتی را داشتند. مالیات نقدی وصولی حکومت مرکزی در این زمان ۱۲۴۸۰ تالان بابلی (حدود ۲۴ میلیون دلار امروزی) گزارش شده‌ است. این مبلغ علاوه بر سهم ساتراپی‌های محلی و همچنین مالیات اجناس بوده‌ است. در زمان هخامنشیان مالیات توزیعی بود و مبلغ کل‌ مالیات مملکتی بین نواحی مختلف کشور تقسیم‌ می‌شد. مجموع موجودی طلای خزانه های دو شهر شوش و تخت‌جمشید در حمله اسکندر به ایران، یک میلیارد و هشتصد میلیون فرانک طلا برآورد شده‌ است.
 
در زمان اسکندر مقدوني نيز عايدات خزانه تنها شامل درآمد سالانه اراضي نبود بلکه انواع عوارض و ماليات هاي ديگر نيز با عنوان '''''«'''''ماليات شاهی'''''»''''' از مردم اخذ مي شد که ماليات تاج، ماليات نمک و سرانه از آن جمله بود. علاوه بر اين حکومت، عوارض گمرکي و ماليات معاملات و نيز ماليات بردگان را مي گرفت و مبالغی عاید خزانه می شد که براساس اين دريافت ها بودجه نويسي و رديف گذاري بودجه انجام مي شد. از زمان سلوکیان به بعد نظام مالیاتی مختلط و شامل هر دو نوع مالیات‌های مستقیم و غیرمستقیم بود. مهم‌ترین مالیات‌های مستقیم‌ خراج؛ یعنی مالیات اراضی و پس از آن مالیات سرانه‌ بود. در این زمان هنوز هدایا گرفته و علاوه‌ بر آن مبالغی مالیات جنسی نیز دریافت می‌شد ولی‌ مالیات غیرمستقیم منحصر به حقوق گمرکی بود.
 
در دوره اشکانیان سیستم منظم هخامنشی برای اخذ مالیات کم رنگ گشته و مالیات دوباره به شکل مقطوع از هر استان دریافت می‌شد. از تحولات این دوره ایجاد گمرکات بر سر مرزها بود. در آن دوره دو نوع مالیات به نام '''''«'''''اوبازی'''''»''''' و '''''«'''''پاتی باژ'''''»''''' وجود داشته است . پاتی باژ، خراجی بود به سود شاه که به شکل جنسی جمع آوری می شد و اوبازی در واقع ممیز کل املاک دولتی در زمین های شاهی بوده و مالیات های جمع آوری شده را ثبت می کرده است.
 
در زمان [[ساسانیان]] اخذ مالیات صورت کامل‌تری بخود گرفته و مالیات نرخی شد و بر حسب «مقاسمه» وصول می‌شد و به نسبت خوبی و بدی محصول سهمی از حاصل اراضی دریافت‌ می‌شد. در آن دوره مالیات بیشتر به دو گونه «زمین» و «سرانه» گرفته می شد که نخستین گزینه را «خراگ»(خراچ، خراج) و دومین گزینه را «گزیت»(جزیه) می نامیدند. خراگ تا زمان انوشیروان بر پایه اندازه محصول به دست آمده به نسبت یک ششم، یک پنجم، یک چهارم و ... گرفته می شد. در این شیوه ی خراج ستانی, هر سال میزان محصول برآورد می شد و عوامل گوناگونی چون کارگزاران مالیاتی، بلندپایگان بومی و توان دولت مرکزی در کمی یا زیادی میزان آن تاثیر داشتند. [[انوشیروان]] شیوه خراج ستانی را بر پایه اندازه زمین ها و گونه ی محصولات بنیان گذاشت. اینچنین بود که زمین های کشاورزی و باغ های زیرکشت سراسر کشور اندازه گیری، ممیزی و همگی درختان شمارش شد. برای نمونه هر جریب کشتزار گندم و جو ۱ درهم، برای هر جریب تاکستان ۸ درهم و... خراگ گرفته می شد.در آن دوره سه نوع مالیات به نامهای اراضی، سرشماری و سرانه دریافت می‌شد. [[شاپور یکم|شاپور]] فرزند [[اردشیر بابکان|اردشیر]] به فرزند خود وصیت کرده بود که ''استواری کار تو به سرشار بودن مالیات و سرشار بودن مالیات بستگی به آبادانی مملکت دارد''. مالیات سرانه '''''«'''''گزیت'''''»''''' یک منبع درآمد و شامل هدایای نوروزی و مهرگانی بود که در اعیاد و جشن ها، حکام ولایات آن را جمع کرده و به مرکز می فرستادند. بصورت کلی مالیات و بودجه ریزی در این دوره بر حسب درآمدهای دریافتی صورت می گرفت. سیاهه نویسی روش معمول بودجه نویسی و هدف از برنامه ریزی دولت نظارت بر دخل و خرج بوده است.
 
در صدر اسلام، نظام مختلط مالیاتی پدید آمد و از منابع متنوع تری مالیات گرفته شد و بر مالیات‌های عرفی سابق،تعدادی مالیات جدید از قبیل مالیات‌ مستغلات،مالیات ضرابخانه، مالیات کشتیرانی، باج ماهیگیری، مالیات معادن و مالیات کسبه صنعتگران اضافه و به علاوه شماری مالیات‌های شرعی مانند زکات و خمس و جزیه نیز بر آنها افزوده شد. نرخ مالیات در این زمان جز در مورد زکات تناسبی بود. اما نرخ زکات نرخ تصاعدی داشت. پس از تسلط اعراب به ایران، در زمان [[حجاج بن یوسف ثقفی]] دفاتر مالیاتی از زبان فارسی به عربی برگردانده شد؛ این دفاتر در دوره سلجوقی با دستور [[عمیدالملک کندری]] وزیر طغرل دوباره به فارسی برگردانده شد. به گفته ی دنیل دنت: از نظر ایرانیان نظام مالیاتی همان نظام مقرر در دوره ی ساسانیان بوده و ایرانیان مسلمان شده اصول دفترداری، حسابداری و تنظیم بودجه را به دیگر ممالک مسلمان آموختند و ایرانیان وزیر دارایی و خزانه دار شدند. در عهد عباسیان طبقات پر درآمد و ثروتمند مورد توجه بیشتری قرار گرفتند، توده مردم کماکان‌ آماج اجحاف و تعدی قرار داشتند و مالیات‌های سنگینی از آنان مطالبه می‌شد. از زمان صفاریان به بعد است که حکومت‌های مستقل با اصول مالیاتی‌ جداگانه در ایران پدید می‌آید. در زمان صفاریان‌ اصل عدالت و رعایت حال طبقات کم درآمد مورد کمال توجه بود. در این دوره از کسانی که کمتر از ۵۰۰ درهم مال داشتند، مالیات گرفته نمی‌شد. ولی‌ در زمان سامانیان و غزنویان و پس از آنها به این‌گونه‌ اصول کمتر توجه می‌شد. در عصر مغول، رواج اصلاحات خاص مغولی‌ نظام مختلط مالیاتی را پیچیده ساخت و بر تعداد منابع درآمد به‌طور چشمگیری افزود. قسمتی از مالیات‌ها نرخی بود و به نرخ‌های نسبی وصول می‌شد، نظیر قبچور، رسم خزانه، خراج، حق‌التحصیل و قسمتی دیگر مانند تغار، باژ، سرانه و بیغار توزیعی شمرده می‌شد. از لحاظ اداره مالیات و اثرات آن باید دوران‌ مغول را به‌طور کلی به سه مرحله شامل: دوره قبل از غازان، زمان غازان و پس از غازان تقسیم کرد. در نخستین دوره خوانین مغول برای جبران کمبود درآمد خود دست به سنگین کردن مالیات‌ها و وضع عوارض‌ متنوع زدند. در دومین دوره میزان مالیات تثبیت شد و برای عده‌ای معافیت مالیاتی قائل شدند. در اداره امور مالیاتی تلاش می‌شد از وجود افراد صالح و درستکار استفاده شود. رشیدالدین فضل‌اله وزیر غازان‌ در این باره می‌نویسد: ''عاملان و کارمندان‌ مالیه را باید از میان اشخاص سیر و ثروتمند برگزید تا چشم طمع به مال رعایا نداشته باشند''. در دوره سوم‌ (پس از غازیان) وضع مجددا به صورت زمان قبل از او برگشته و نفوذ خوانین و صاحبان منزلت قبیله‌ای‌ در وصول مالیات‌ها افزایش یافت.
 
در دوران سلطنت [[صفویان|صفویه]]، ایران در مسیر ترقی‌ علمی و صنعتی قرار گرفت. از نظر اداره امور کشور نیز، اساسی که در این دوران بنیان نهاده شد،تا آغاز دوره مشروطه برقرار ماند. نظام مالی و وصول درآمدها و اجازه خرج آنها از طریق اعتماد الدوله، وزیر اعظم صفویان صورت می گرفت. در این دوره نظام مالی منظمی ایجاد شد و درآمدهای مالیاتی عبارت بودند از: اوراجه یعنی مالیات بر اراضی چوپانگی، سرانه هنود و جهود و ارامنه (از هر یک از افراد هندی و یهودی و ارمنی سالی یک مثقال طلا به عنوان مالیات سرانه وصول می شده است)، مالیات سوق الدواب، همچنین درآمدهای راهداری و مالیات بر تجارت تنباکو و مالیات‌های ارضی، اغنام و احشام، مالیات سرانه و آب بها دارای نرخ معین بود و به‌طور نسبی دریافت می‌شد و بقیه از قبیل مخارج دیوان‌ بیگار و اخراجات توزیعی بود و بین اهالی‌ سرشکن می‌شد. حقوق گمرکی در بنادر خلیج فارس بر حسب ارزش برابر ۱۰% بهای اجناس و در سایر بنادر حقوق گمرکی از هر بار کالا وصول می شد در زمان [[شاه عباس بزرگ]] درآمدهای دولت ۷۱۸/۷۸۶ تومان و مخارج ۴۰۰/۵۰۷ تومان بود. شاه عباس نخستین پادشاهی بود که عمران را به عنوان وظیفه ای برای حکومت قرار داد و دفاتر مرکزی مالیات را مرتب کرد و در هر ولایت نیز دفتری مشابه ایجاد کرد. شاه عباس بودجه متمرکز را وضع کرد و از خود مختاری ولایات مختلف در زمینه ی امور مالی جلوگیری کرد از جمله آثار باقی مانده از ایجاد زیرساخت های بازرگانی و تجاری احداث ۹۹۹ کاروانسرای شاه عباسی در جای جای کشور می باشد. شاه عباس با تجدیدنظر در وضع مالی کشور، اصلاح مالیات‌ها و مراقبت در جلوگیری از اجحاف‌ ماموران، موجبات دلگرمی رعایا گشته و مودیان را به‌ کشاورزی و سایر فعالیت‌های اقتصادی ترغیب نموده و با تقلیل نرخ حقوق گمرکی بسط تجارت خارجی را امکانپذیر کرد.
 
در دوران [[افشاریان]] شايد به جرات بتوان گفت مهم ترين رابطه دولت با مردم گرفتن ماليات بوده است. نگاهي به تاريخ افشاريه نشان مي دهد [[نادرشاه]] با حذف بسياری از مناصب و مقامات دولتي دوران صفويه نقش دولت را به كارگزاران خراج ستان تقليل داد. او بسياری از مناصب دوران صفويه را حذف و اختيارات آنها را سلب نمود. اما مناصب مالياتی به قوت خود باقي بوده و مستوفي الممالك يكي از حساس ترين و مهم ترين ها پست ها در آن دوران بوده است. قسمت اعظم ماليات هایی که در دولت نادرشاه معمول بود تشكيل مي شد از ماليات بر زمين و درآمد(مالوجهات، عشر، چوپان بگی، نتيجه و وجوه ضرابخانه) و ماليات سرانه (سرشماری، يا ساق كشو جزيه).
 
در دوره [[زندیان]] کریمخان زند، به منظور رواج تجارت و رونق‌ فعالیت در بندرهای جنوب،ح قوق گمرکی را از مال‌التجاره‌های صادره و وارده اخذ می‌کرد در مورد سایر مالیات‌ها هم در دوره زندیه به مردم فشار وارد نمی‌شد و غالبا از این حیث در رفاه بودند.
 
در دوره [[قاجاریه]] شاهان مالیات‌ها را بیشتر به مقاطعه‌ می‌دادند و با آنکه پاره‌ای از مالیات‌ها از قبیل مالیات ارضی، سرانه، خانواری، مستغلات و اغنام و احشام‌ دارای نرخ نسبی بود، عملا به طریقی توزیعی بین‌ مردم هر محل تقسیم می‌شد و با این مالیات‌ها، همچون‌ متفرقه، بیگار و اصناف صادرات یا باج، سیورسات، رفتار می‌کردند. در زمان ناصرالدین شاه، [[امیرکبیر]] به‌ تنظیم امور مالی و ایجاد تعادل بین درآمد و هزینه و توازن بودجه همت گماشت و در آن زمان وزارت مالیه را تشکیل داد و زیر نظر او برای بهبود وضع اقتصادی کشور گام‌های سودمندی برداشته و برای وصول، نگهداری و مصرف ثروت در خزانه مقررات جدیدی وضع گردید. او برای جمع آوری درآمدهای دولت، نگاهداری خزانه و محدود کردن هزینه های زاید دربار و دولت گام های مهمی برداشت. او وزارت مالیه را برای امور مالی کشور، تمرکز حساب ها و وصول مالیات ها در سال ۱۲۶۶ قمری با ۶ حوزه مالیاتی در سراسر کشور ایجاد کرد که هر یک زیر نظر یک مستوفی اداره می شد و مستوفی الممالک با اختیارات وزیر مالیه(خزانه دار کل) به تنظیم امور مالی همت گمارده و سرانجام دفتر توزیع بودجه را به مرکز می فرستادند. ولی پس از او، بی‌نظمی‌ سابق دوباره حاکم شد. در اواخر سلطنت‌ ناصرالدین شاه مجددا وضع مالی مورد توجه‌ حکومت قرار گرفت. دستور ممیزی املاک صادر شد و میزان مالیات هر حوزه برای آگهی عموم در هر محل اعلان می شد.
 
در سال ۱۲۸۵ و با پیروزی [[انقلاب مشروطه]] ناصرالملک بعنوان نخستین وزیر مالیه از [[مجلس شورای ملی]] رای اعتماد گرفته و با همان روال سابق کار را ادامه داد و به دستور وی محل کنونی رادیو تهران که محل اداره گمرک بود، به وزارت مالیه اختصاص یافت. در سال ۱۲۸۹ ادارات هفتگانه وزارت مالیه تصویب و تشکیل گردید. مهمترین ادارات در آن زمان عبارت از خزانه داری کل، گمرک، و وصول عایدات بود. پس از مدتی محل وزارت مالیه به پارک اتابک، محل کنونی سفارت روسیه در تهران انتقال یافت. پس از پیروزی انقلاب مشروطه، تحول مهمی در روابط ایران و آمریکا روی می‌دهد، و در سال ۱۲۹۰ دولت ایران برای نخستین بار از دولت آمریکا درخواست اعزام یک هیئت مستشاری در امور اقتصادی و مالی می‌نماید. دولت آمریکا با این درخواست موافقت می‌کند و پس از تصویب لایحه استخدام مستشاران مذکور در مجلس شورای ملی هیئتی به ریاست [[مورگان شوستر]] عازم ایران می‌گردد. مورگان شوستر که به عنوان خزانه‌دار کل به استخدام دولت ایران درآمده بود، در خرداد سال ۱۲۹۰ شروع به کار کرد و به فاصله یک ماه با تصویب قانونی از طرف مجلس کلیه اختیارات امور مالی ایران را به دست گرفت. تسلط یک آمریکایی بر امور مالیه ایران با مخالفت شدید روسها و انگلیسیها مواجه شد زیرا آن‌ها به‌عنوان دو قدرت رقیب، در پس اقدامات مورگان شوستر، اراده آمریکا برای ورود به عرصه اقتصادی و سیاسی ایران را می‌دیدند، ضمناً انگلیسی‌ها و روس‌ها از اقدامات وی در افشاء سو استفاده‌های آنان از قرارداد ۱۹۰۷ نیز ناخشنود بودند. ولی مورگان شوستر بی‌اعتنا به این مخالفت ها به کار خود ادامه می‌داد. تا اینکه ماجرای قیام شعاع السلطنه برادر محمد علی شاه مخلوع برای اعاده وی به مقام سلطنت و اقدام دولت برای ضبط اموال وی بهانه‌ای به دست روسها داد تا برای انفصال و اخراج مورگان شوستر از ایران، دولت ایران را تحت فشار قرار دهند. دولت ایران در برابر فشار روسها و انگلیسیها چاره‌ای جز تسلیم نمی‌بیند و مجبور به انفصال و اخراج مورگان شوستر از ایران می شود. حکم انفصال مورگان شوستر از خزانه‌داری کل ایران، دی ماه ۱۲۹۰ به وی ابلاغ شد و شوستر در بهمن ۱۲۹۰ ایران را ترک گفت. شوستر پس از اینکه ایران را ترک کرد به آمریکا بازگشت و در کتابی بنام ''اختناق ایران'' شرح مفصل این ماجرا و تجربه خود در ایران را نوشت. وی در بخشی از کتاب خود می گوید: '''''«'''فرار ایرانیان از پرداخت مالیات، برای آنان بصورت یک عادت درآمده است و مجبور نمودنشان به ترک این عادت آسان نخواهد بود و تا مسئله مالیات‌گیری دقیق در ایران حل نشود و در این مورد دقت لازم به عمل نیاید هیچ‌ یک از مشکلات این کشور برطرف نخواهد شد. قدرت دولت‌ها از مالیات رونق می‌گیرد همان‌طور که در بررسی تاریخ ملل، اضمحلال زمامداری‌ها نیز با مالیات مرتبط بوده'''»'''''. سه دهه بعد آرتور میلسپو (مستشار و مشاور مالیاتی) نیز همین مطالب را عنوان کرد. از جمله اقدامات اصلی و عمده کارهای مورگان شوستر در موضوع مالیات را می‌توان در این موارد خلاصه کرد: تشکیل خزانه‌ای کوچک در مرکز هر ولایت برای وصول مالیات‌ها، تعیین یک هیات سیار نظارت و تفتیش وصول مالیات‌ها از ولایات، تشکیل نیروی (نظامی) ''ژاندارمری خزانه'' برای کمک به وصول مالیات به وسیله خزانه دار هر ایالات. ضمناً این خزانه داری ایالتی علاوه بر وصول مالیات و ارسال آن به خزانه داری کل، موظف به گردآوری اطلاعاتی درباره محل‌های اخذ مالیات، سرشماری نفوس، برآورد میزان محصولات و سطح بالفعل و بالقوه محصولات کشاورزی و صنعتی منطقه تحت اختیارشان بودند.
 
در سال ۱۲۹۴ وزارت مالیه به ۹ اداره تقسیم گردید که عبارت بودند از: دایره وزارتی، تشخیص عایدات و خالصه جات و مسکوکات، خزانه داری کل، دیون عمومی و وظایف، گمرکات، محاکمات مالیه، کمسیون تطبیق حواله‌جات، پرسنل و ملزومات، و مجلس مشاور عالی برای محاکمات اداری بود.
 
از سال ۱۳۰۰ به بعد و با روی کار آمدن [[رضاشاه|رضا شاه پهلوی]] دگرگونی‌های زیادی در وزارت مالیه رخ داد، از جمله اینکه سازمان به دو قسمت مالی و اقتصادی تقسیم و بوسیله دو معاون و هفت مدیر اداره می‌گردید. در تابستان ۱۳۰۰ دومین هیئت از متخصصان آمریکایی به ریاست [[آرتور میلسپو|دکتر میلسپو]]، برای اصلاح امور اقتصادی و مالیاتی وارد ایران شدند. پیش از ورود میلسپو، اقداماتی جهت اصلاح روش مالیات ارضی صورت گرفته و دولت لایح های برای طرح در مجلس شورای ملی ارائه داده بود. این قانون مقرر می کرد که تمامی املاک زراعی ممیزی و مالیات ارضی یکسانی تعیین شود. میلسپو، پس از ورود به ایران، از دستگاه اقتصادی توأم با هرج و مرج یاد می کند و روش مالیاتی ایران را «ترکیبی درهم و برهم از بقایای عرف و عادت و مقررات قانونی » می داند. مالیات املاک و اراضی از قرار ده درصد سود خالص مالک یا برحسب مبالغی تعیین می شد که در کتابچه های در دست مستوفیان نوشته بودند. مطالب این کتابچه ها کهنه و از هنگام تدوین آنها تغییرات بسیاری صورت گرفته بود. دهات جدیدی به وجود آمده بود که مردم آن مالیات پرداخت نمی نموده و حال آنکه هنوز نام دهات دیگری که از میان رفته بود، در کتابچه ها باقی بود. از مابقی دهات نیز به نسبت آبادانی و خرابی آنها بیشتر یا کمتر از حد معمول مالیات می گرفتند. میلسپو، پس از ورود به ایران روش تعیین مالیات را کهنه و منسوخ یافت و مشاهده کرد که مالیات املاک و اراضی در ردیف مالیات معوق درآمده است. همچنین، انواع مالیاتهای مستقیم و مالیات سرانه و «جزو جمعی » که از مالیاتهای بر جای مانده از دوران قاجار بود، همچنان وصول می شد و اخاذی مالیاتی به انحای گوناگون صورت می گرفت. با تثبیت حکومت مرکزی ادارات مالیه در استانها تأسیس شد تا ترتیب وصول مالیات داده شود. تا سال ۱۳۰۱ ش هنوز اصناف براساس آمارهای قديمی ماليات مي پرداختند. اضافه شدن اصناف جديد، از بين رفتن برخی اصناف قديم و افزايش و كاهش در تعداد اصناف موجود، حكومت را به فكر ارزيابي مجدد وضعيت مالياتها انداخت. در آن زمان با توجه به تمايل دولت براي اتخاذ تدابيری جهت اصلاح ترتيب ماليات گذاری و رفع مشكل ماليات های صنفی دستور بررسي و مطالعه به آرتور ميلسپو داده شد. در ۱۳۰۴ ش هنوز یک ماه از سلطنت رضاشاه نگذشته بود که اجرای قانون ممیزی موسوم به «قانون املاک اربابی و دواب» به تصویب مجلس پنجم رسید. به موجب آن مالیات ارضی یکسانی در سراسر کشور برقرار شد و مبنای آن جمع آوری کل محصولاتی بود که می بایست به وسیله ممیزی جدید تعیین شود. به موجب مفاد ماده ۱۵ قانون مذکور، دولت مکلف می شد که این قانون را در سراسر مملکت اجرایی کند. از جمله دستگاههایی که باید عمل ممیزی را به سرانجام می رساند، وزارت مالیه بود. وزارت مالیه با ارائه اوراق ممیزی به ادارات مالیه استانها، آنها را مکلف کرد تا نسبت به اجرای سریع ممیزی و تکمیل اوراق ممیزی و وضع مالیاتهای جدید این وزارتخانه را یاری رسانند. استقرار نظم نوين در اين دوره با تلاش حكومت برای يكسان سازی روال و شيوه اخذ ماليات نيز ارتباط داشت. اين نظم نوين توانست مردم را وادار به پذيرش نوعی يكسان سازی ظاهری نمايد اگر چه كه در زمينه جلوگيری از فرار مالياتی چندان كامياب نشد. تا قبل از تصويب قوانين مربوط به يكسان سازي ماليات ها، بسياری از عوارض و ماليات ها تنها به منطقه خاصی اختصاص داشت به عنوان مثال در حالی كه در يك ناحيه اصناف موظف به پرداخت مالياتی بودند، در نواحي ديگر از آن معاف بودند. از اين رو نياز به تعديل در نظام مالياتی و يكسان سازی تشكيلات مالی سوی حكومت احساس می شد. با استقرار شيوه های جديد، بسياری از ماليات های گذشته حذف و گروه قابل توجهی از اصناف از پرداخت ماليات های غيرمعمول معاف شدند. در پی همين تغيير بود كه در نيمه اول فروردين ۱۳۰۹ ش، دولت لايحه ماليات های مستقيم را به مجلس برد، طبق اين قانون برای شركت های انتفاعی، كاخانجات، بانكها و مؤسسات صرافی، بازرگانان، اصناف، دلالان و حق العمل كاران، وكلای دادگستری، پزشكان، دريافت كنندگان حقوق و ساير درآمدها ماليات بر درآمد معين شد. بر اساس اين قانون اين نوع مالیات برای اصناف در سه درجه وضع شد و مقرر گردید كه اصنافی كه فروش ساليانه آنها از پنج هزار تومان تجاوز نكند، از پرداخت ماليات معاف باشند. با اصلاح ماليات صنفی از نظر حقوقی تغيير عمده ای در ارتباط مالياتی اصناف و دولت بوجود آمد كه مبنای دریافت ماليات از اصناف را تغيير داد و با تصويب قانون ماليات بر درآمد در سال ۱۳۰۹ ش، اصناف مانند ساير گروه های شهری تبديل به يك شخصيت حقوقی مستقل در موضوع پرداخت ماليات شدند. از سال ۱۳۱۹ خورشیدی وزارت مالیه به وزارت دارایی تغییر نام یافته و مورد تصویب قرار گرفت. ساختمان جدید وزارت دارایی در سال ۱۳۳۸ در محل کنونی آن و در بخش شمالی کاخ گلستان مورد ساخت و بهره برداری قرار گرفت. بالاخره در سال ۱۳۵۳ قانون تشکیل وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان های تابعه با ۶ ماده به تصویب مجلس شورای ملی رسید. در سال ۱۳۸۰ سازمان امور مالیاتی کشور به موجب ماده ۵۹ قانون برنامه سوم توسعه از وزارت امور اقتصادی و دارایی مجزا گردیده و نمودار تشکیلاتی آن در بخش ستاد سازمان و ادارات کل امور مالیاتی استانها در اوایل سال ۱۳۸۱ به تأیید سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور رسید. با تشکیل سازمان امور مالیاتی، بودجه این سازمان نیز از وزارت امور اقتصادی و دارایی تفکیک شد. همزمان با ایجاد سازمان امور مالیاتی قانون مالیاتهای مستقیم نیز اصلاح شد. نرخ مالیاتی در قانون قبلی به ۵۴ درصد و گاهی با عوارض دیگر برای شرکتها و واحدهای تولیدی این نرخ به رقم ۶۷ درصد هم می رسید، با اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم حداکثر نرخ مالیاتی برای درآمد اشخاص حقیقی ۳۵ درصد می باشد و برای اشخاص حقوقی این نرخ، ثابت و ۲۵ درصد می باشد که این موضوع مهم، گذشته از آنکه باعث تشویق سرمایه گذاری و تولیدکنندگان می شود بسیاری از زمینه های بروز فساد اداری را نیز مسدود و هزینه های تمام شده تولید کالاها هم به نحو قابل ملاحظه ای کاهش می یابد.
 
== '''وظایف و اختیارات''' ==
# تصدی کلیه امور راجع به اجرای مقررات انواع مالیاتهای مستقیم و غیر مستقیم و سایر مالیاتها و تمام مراحل مربوط اعم از شناسایی مودیان، تشکیل پرونده و تنظیم شناسنامه های مالیاتی، تشخیص و مطالبه مالیات و حل اختلاف مالیاتی و وصول مالیات به طرق معمول یا ازطریق عملیات اجرایی و سایر موارد مربوط به مالیات ها در چارچوب قوانین مالیاتی و سایر قوانین جاری کشور
# مطالعه، بررسی و شناخت موانع نظام مالیاتی و برنامه ریزی جهت رفع آنها
# اظهارنظر و ارائه پیشنهادهای لازم در زمینه کلیه امور راجع به اجرای مقررات انواع مالیات های مستقیم و غیرمستقیم و سایر مالیات ها
# اظهار نظر و ارائه پیشنهادهای لازم در زمینه تدوین سیاست ها و خط مشی های مالیاتی در اجرای وظایف قانونی مربوط
# تنظیم سیاست های اجرایی برای اخذ مالیات در کشور و نظارت برحسن اجرای برنامه های مصوب
# اتخاذ تدابیر لازم درخصوص چگونگی اجرای قوانین و مقررات مالیاتی از طریق تهیه و تنظیم آیین نامه ها و دستور العمل های لازم و طراحی نظام ها و روشهای اجرایی برای تشخیص و وصول مالیات
# اجرای دقیق و کامل و ارائه پیشنهادهای اصلاحی مورد نیاز درخصوص قوانین و مقررات مالیاتی کشور و نظارت برحسن اجرای آنها
# طراحی، تدوین و اجرای پروژه های پژوهشی و اجرایی جهت بهبود وضع نظام مالیاتی کشور در زمینه هایی از قبیل اصلاح ساختار مالیاتی، ثبت نام و راهنمایی مودیان، گسترش خوداظهاری، انجام ممیزی های موثر، حسابداری مالیاتی، وصول و اجرا برای تسریع و تدقیق عملیات مالیاتی
# مطالعه، بررسی و پژوهش مداوم در زمینه قوانین و مقررات مالیاتی و ارائه پیشنهاد یا انجام اقدامات لازم برای اصلاح و تکمیل آنها از طریق مراجع قانونی ذیربط
# مطالعه تطبیقی، بررسی و پژوهش مستمر در نظام های پیشرو مالیاتی کشورهای منتخب برای بهبود سیستم مالیاتی کشور
# مطالعه و بررسی به منظور یافتن راه کارهای مناسب شناسایی منابع مالیاتی و افزایش و توسعه ظرفیت های مالیاتی کشور و پیشنهاد آن به وزیر امور اقتصادی و دارایی
# گردآوری و پردازش اطلاعات و به کارگیری شماره های اقتصادی و ملی و کدپستی برای شناسایی واحدها و منابع مالیاتی و مشمولان قوانین و مقررات مالیاتی به منظور دستیابی به اهداف پیش بینی شده در قانون و اجرای عدالت مالیاتی
# انجام مطالعات، بررسی، بهسازی و اصلاح ساختار تشکیلاتی و نیروی انسانی شاغل در امور مالیاتی برای اجرای وظایف محول شده و تامین نیروی انسانی مورد نیاز
# طراحی، برنامه ریزی و اجرای برنامه های آموزشی لازم برای ارتقای کیفیت نیروی انسانی سازمان براساس نیازهای تعیین شده
# طراحی، اجرا و بهسازی نظام جامع مالیاتی کشور و ایجاد شبکه اطلاعاتی فراگیرمکانیزه و استفاده از روش های نوین و ابزارهای پیشرفته برای تحقق درآمدهای مالیاتی
# برنامه ریزی و تهیه طرح های لازم برای افزایش بهره وری و کیفیت فعالیت های مالیاتی و کاهش هرچه بیشتر هزینه های مودیان در پرداخت مالیات
# انجام مطالعات و بررسی های لازم و ارزشیابی مداوم عملکرد واحدهای مالیاتی و نیروی انسانی مربوط و هدایت و ارشاد آنها
# آموزش و ارائه انواع خدمات به مودیان مالیاتی برای آشنایی آنان با تکالیف مربوط، انجام وظایف قانونی و پرداخت مالیات
# نظارت و بازرسی در جهات اخلاقی، اعمال و رفتار ماموران مالیاتی، کشف تخلفات و تقصیرات اداری آنان، تعقیب متخلفان و حصول اطمینان از عدالت مالیاتی، سلامت و شفافیت در انجام این امور با رعایت قوانین و مقررات مربوط
# اظهار نظر در خصوص پیش نویس طرح ها، لوایح و تصویب نامه های طرح شده مربوط به امور مالیاتی برای وزیر امور اقتصادی و دارایی و سایر مراجع قانونی ذیربط
# مطالعه و بررسی در جهت یافتن روش های مناسب هدایت و سیاستگذاری در امور دعاوی حقوقی، قضایی و کیفری مربوط به امور مالیاتی
# انجام مطالعات اقتصادی مرتبط با مالیات و ارائه گزارش های تحلیلی و آماری مربوط به درآمدهای مالیاتی برای وزیراموراقتصادی و دارایی و سایرمراجع قانونی ذیربط و همچنین استفاده از تحلیل های انجام شده در جهت بهبود وضع نظام مالیاتی در کشور
# همکاری با موسسات داخلی و بین المللی در جهت تحقق ماموریت ها در چهارچوب مقررات موضوعه 
# برنامه ریزی به منظور برقررای روابط مطلوب و مناسب بین عوامل وصول مالیات و مودیان و تعیین موازین خاص اخلاقی و رفتاری برای ماموران مالیاتی
# تهیه آیین نامه های مورد نیاز پیش بینی شده در قوانین و مقررات موضوعه برای تصویب در مراجع ذیصلاح 
# برآورد درآمدهای مالیاتی مربوط به هر سال و ارائه آن به وزیر اموراقتصادی و دارایی برای درج در لایحه بودجه
# انجام سایر اقدامات ضروری و مورد نیاز برای تحقق اهداف سازمان 
# برنامه ریزی و تدوین دستورالعملها در زمینه قانون مبارزه با پولشوئی و اصلاح آنها و همکاری با شورایعالی مبارزه با پولشویی
 
== '''تقسیم‌بندی و ساختار''' ==
سازمان امور مالیاتی کشور به بخش‌ها و دفاتر زیر تقسیم‌بندی می‌شود:
* رییسریاست سازمان امور مالیاتی کشور
* دفتر ریاست
*   قائم مقام سازمان امور مالياتي کشور
* دفتر [[روابط عمومی]] و اطلاع‌رسانی مالیاتی
*   دفتر ریاست
*   دفتر مرکزی حراست
* دفتر نظارت و بازرسی
*   مدیرکل دفتر روابط عمومی و فرهنگ سازی مالیاتی
* هیئت عالی انتظامی
*   دفتر مدیریت ارزیابی عملکرد و هماهنگی هیاتهای رسیدگی به تخلفات اداری
*   شورای عالی مالیاتی
*   دادستانی انتظامی مالیاتی
* دبیر هیئت مرکزی گزینش وزارت امور اقتصادی و دارایی
*   دفتر بازرسی ویژه، مبارزه با پولشویی و فرار مالیاتی
* هسته گزینش
*   مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات
* معاونت توسعه مدیریت ومنابع
*   دفتر امور هماهنگی و اجرایی طرح جامع مالیاتی
* اداره کل امور مالی
*   هیاتهای حل اختلاف مالیاتی
* دفتر نوسازی و تحول اداری
*   دبیر هیات تشخیص صلاحیت مشاوران رسمی مالیاتی
* اداره کل امور اداری و پشتیبانی
*   دفتر گزینش
*   معاونت توسعهپژوهش، مدیریتبرنامه‌ریزی و منابعامور بین‌الملل
* دفتر آموزش و توسعه منابع انسانی
**   اداره کل ذیحسابی و امور مالی
* مرکز فناوری اطلاعات
**   دفتر نوسازی و تحول اداری
* معاونت مالیات‌های مستقیم
**   اداره کل منابع انسانی و رفاه
* دفتر فنی و حسابرسی مالیاتی
**   اداره کل امور پشتیبانی
* دفتر خدمات مودیان
*   معاونت پژوهش، برنامه ریزی و امور بین الملل
* دفتر اطلاعات مالیاتی و مبارزه با پول‌شویی
**   دفتر قراردادها و امور بین الملل
**   دفتر پژوهشحسابداری و برنامهوصول ريزيمالیات
* دفتر قراردادها و امور بین‌الملل
**   دفتر آموزش
* دفتر پژوهش و بهبود فرایندها
**   دفتر حقوقی
* دفتر حقوقی
*   معاونت مالیات های مستقیم
**   دفتر فنينظارت وبر حسابرسيهیئت‌های مالياتيحل اختلاف
* معاونت [[ارزش افزوده]]
**   دفتر خدمات مودیان
* اداره کل نظارت بر امور اجرایی
**   دفتر اطلاعات مالیاتی
* دفتر توسعه سامانه‌های مالیات بر ارزش افزوده
**   دفتر حسابداری و وصول مالیاتی
* اداره کل توسعه منابع و هماهنگی امور پشتیبانی
*   معاونت مالیات بر ارزش افزوده
**   دفتر نظارت بر امور اجرایی مالیاتفنی، برحقوقی ارزشو افزودهاعتراضات
* امور مالیاتی شهر و استان تهران
**   دفتر توسعه سامانه های مالیات بر ارزش افزوده
**   دفتر فنی و اعتراضات مودیان
**   دفتر رسیدگی و استرداد
*   امور مالياتي شهر و استان تهران
* دفاتر استانی در سطح کشور
 
== جستارهای وابسته ==
* [[وزارت امور اقتصادی و دارایی ایران]]
* [http://www.intamedia.ir/Pages/Action/home سازمان امور مالیاتی کشور]
* [http://e2.tax.gov.ir/Entrance/ سامانه عملیات الکترونیکی مودیان مالیاتی]
* [https://www.evat.ir/ سامانه اینترنتی مالیات بر ارزش افزوده]
* [[گمرک|گمرک جمهوری اسلامی ایران]]
* [[سازمان ثبت اسناد و املاک ایران|سازمان ثبت اسناد و املاک کشور]]
 
== منابع ==