تفاوت میان نسخه‌های «رصدخانه مراغه»

جز
جایگزینی پیوند مرده، + ماژول ابرابزار با استفاده از AWB
جز (جایگزینی پیوند مرده، + ماژول ابرابزار با استفاده از AWB)
| نام = رصدخانه مراغه
| روی‌نقشه = آری
| عرض‌جغرافیایی =
| طول‌جغرافیایی =
| تصویر =Rasadkhane-Maragheh.jpg
| اندازه تصویر =
| عنوان تصویر =
| استان =[[استان آذربایجان شرقی]]
| شهرستان =[[شهرستان مراغه]]
| بخش = [[مراغه]]
| نام محلی =
| نام‌های دیگر =
| نام‌های قدیمی =
| نوع بنا =
| سال‌های مرمت =
| کاربری = اثر تاریخی
| کاربری کنونی =
| دیرینگی = دورهٔ [[هلاکوخان]]<ref>{{یادکرد وب|نشانی = http://www.mehrnews.com/news/1203748/ ‏|عنوان = رصدخانه مراغه ؛مراغه؛ یادگار پیشتازی ایران در ترویج علم و فرهنگ جهان|ناشر = ایسنا|تاریخ بازدید = ۲ آوریل ۲۰۱۷|تاریخ = ۱۶ آذر ۱۳۸۹}}</ref>
| شماره ثبت = 1675<ref>{{یادکرد وب|نشانی = https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/04/16/92502/ ‏|عنوان = ثبت رصد خانه مراغه از دوره ایلخانی در فهرست آثار ملی ایران|ناشر = ایسنا|تاریخ بازدید = ۲ آوریل ۲۰۱۷|تاریخ = ۱۶ تیر ۱۳۹۲ }}</ref>
| تاریخ ثبت ملی = 1364۱۳۶۴
| دوره ساخت اثر = سال [[657۶۵۷]]
| بانی اثر = [[هلاکو]]
| مالک اثر =
| مالک فعلی اثر =
| شماره ثبت یونسکو =
| تاریخ ثبت یونسکو =
| امکان بازدید = دارد
| شماره تلفن =
| وبگاه =
| پانویس =
}}
{{Coord|37|23|45.88|N|46|12|32.97|E|display=title}}
[[پرونده:Maragheh_Observatory.jpg|بندانگشتی|250px|ستاره‌شناسان آماتور برروی تپهٔ رصدخانهٔ مراغه در مقابل گنبدی که برای محافظت آثار تاریخی ساخته شده‌است.]]
'''نپاهش‌گاه<ref>{{یادکرد وب|نشانی = http://aramis2.obspm.fr/~heydari/dictionary/?static=staticIntroductionPersian&decorator=star ‏|عنوان = فرهنگ ریشه شناختی اخترشناسی-اخترفیزیک|ناشر = ایسنا|تاریخ بازدید = |تاریخ = }}</ref>(رصدخانهٔ) مراغه''' [[رصدخانه|رصدخانه‌ای]] بود که در دورهٔ [[هلاکوخان]] زیرنظر [[خواجه نصیرطوسی]] در شهر [[مراغه]] ساخته‌شد. این رصدخانه روی تپه‌ای در غرب مراغه در نزدیکی دو روستا به نام‌های ''طالب‌خان'' و ''حاجی‌کرد''<ref name="badkoobeie" /> قرار داشته‌است که [[دریاچهٔ ارومیه]] را می‌توان از دوردست از آنجا دید.<ref name="badkoobeie" /> امروزه تنها پی‌های بخش‌های مختلف و بخشی از [[سدس]]
]] سنگی آن باقی‌مانده‌است.
 
== پیشینه ==
بنای رصدخانهٔ مراغه در سه‌شنبه [[۴ جمادی‌الاول]] [[۶۵۷ قمری]] ([[۱۶ اردیبهشت]] [[۶۳۸]]) برابر با شب تولد [[زینب]] دختر [[علی بن ابی‌طالب]] <ref name="badkoobeie" /> به سفارش خواجه نصیرالدین طوسی و به فرمان [[هولاکو]] -نوهٔ [[چنگیزخان]] مغول- آغاز شد. هولاکو برای نگهداری این سازمان پژوهشی موقوفه‌های ویژه‌ای درنظر گرفت. کتابخانه‌ای شامل ۴۰۰ هزار جلد کتاب و ابزارهای اخترشناسی، از جمله ذات‌الربع دیواری به شعاع ۴۳۰ سانتی‌متر، [[حلقه‌دار]] (ذات‌الحلق)، حلقهٔ انقلابی، حلقهٔ اعتدالی و حلقهٔ سموت نیز فراهم شدند. در همین‌جا بود که زیج ایلخانی به‌سال ۶۷۰ هجری (۱۲۷۶ میلادی) فراهم شد.
 
رصدخانهٔ مراغه فقط مخصوص رصد ستارگان نبود و یک سازمان علمی گسترده بود که بیش‌تر شاخه‌های دانش درس داده می‌شد و مشهورترین دانشمندان آن عصر -از جمله [[قطب‌الدین شیرازی]]، کاشف علت اصلی تشکیل رنگین کمان- در آن‌جا جمع شده بودند. به‌علاوه چون در آن زمان ارتباط علمی [[چین]] و [[ایران]] به‌علت استیلای [[مغول|مغولان]] بر هر دو سرزمین برقرار شده‌بود، دانشمندان چینی -از جمله فردی به‌نام فائو مون‌جی- در این مرکز فعالت داشتند. همچنین فیلسوف و فرهنگ‌نامه‌نویس مسیحی -ابن‌العبری- در رصدخانهٔ مراغه به درس‌دادن کتاب‌های [[اقلیدوس|اصول اقلیدوس]] و [[بطلمیوس|المجسطی بطلمیوس]] مشغول بود.
* بازگرداندن و اسکان دانشمندان فراری، که در اثر حملهٔ مغلول‌ها متواری شده‌بودند
* ایجاد یک مرکز علمی
خواجه نصرالدین هر یک از دانشمندان را مسئول بخشی کرد که تبحر داشتند کرد و برای انتخاب آنها ملیت و مذهبشان را مدنظر قرار نداد.<ref name="badkoobeie" />
;دانشمندان
دانشمندان زیر در ساخت ابزارها و ساختمان رصدخانه به وی کمک کردند:
* اصیل‌الدین حسن (فرزند خواجه)
* فو من جی دانشمند چینی
* ابوالفرج "«بارهبراوس"» شخصیت ممتاز مذهبی مسیحی
{{Div col end}}
زمانی که خواجه نصرالدین نام این افراد ار برای همکاری به هولاکوخان و شمس‌الدین جوینی مشاور و بیتکچی وزیر، پیشنهاد داد آنها دلیل انتخاب تک تک دانشمندان را از خواجه نصیرالدین پرسید و پس از توضیحاتی که از سوی وی ارائه شد، هولاکوخان با حضور آنها در مجموعه رصدخانهٔ مراغه موافقت کرد.<ref name="badkoobeie">{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=بادکوبه‌ای هزاوه‌ای |نام=مصطفی |کتاب=خواجه نصرالدین طوسی | ناشر=شرکت توسعه کتابخانه‌های ایران |سال=زمستان ۱۳۸۹}}</ref>
;دستمزدها
خواجه نصیرالدین دستمزد کارمندان و دانشمندان مجموعه را به شرح زیر تعیین کرد:
* فقها روزی یک درهم
* محدثین روزی نیم درهم
در نتیجه این تقسیم‌بندی‌ها ۱- درس فلسفه که پیش از آن به صورت مخفیانه تدریس می‌شد مورد توجه قرار گیرد و علنی شود ۲- بیشتر طلاب به فلسفه و طب روی آوردند.<ref name="badkoobeie" /> و پس از اعتراض به اینکه چرا حقوق فقها و محدثین را کمتر از دیگران در نظر گرفته‌است. پاسخ داد: چون افراد به دلایل فطری به دنبال علوم مذهبی و فقهی می‌روند کارشان آسان است و کمتر کسی به دنبال علوم سخت و سنگین مانند نجوم و ریاضیات می‌رود و بعد از حملهٔ مغول ما نیاز به دانشمندان این علوم داریم.<ref name="badkoobeie" />
 
== ساختمان ==
در سال‌های اخیر گنبدی برای محافظت از بقایای این بنا بر روی بخشی از آن ساخته شده‌است.
 
تپه رصدخانه مراغه دارای طول ۵۱۰ متر و عرض تقریبی ۲۱۷ متر و ارتفاع ۱۱۰ متر می‌باشد و دارای قسمتهای مختلف از جمله برج مرکزی رصدخانه، واحدهای مدور پنجگانه، کتابخانه<ref>{{یادکرد وب|نشانی = http://www.tishineh.com/touritem/842-9/1|عنوان = تپه رصدخانه، تیشینه}}</ref> و محلهٔ مسکونی دانشمندان، مسجد، مدرسه، چاه آب. کارگاه بزرگ دانشمندان (شاید آزمایشگاه)<ref name="badkoobeie" /> می‌باشد.
 
== زیج ایلخانی ==
 
== لوله رصد ==
در تاریخ سلسله پادشاهی [[یوان]] در [[چین]] مندرج شده که برای تاسیستأسیس رصدخانه [[پکن]]، به سرپرستی [[کوئوشوچینگ]] منجم دربار، تعدادی ابزارهای رصدی از رصدخانه مراغه در [[ایران]] خریداری شده‌است. از جمله این ابزارها ذات الحلق، عضاده (الیدادآلیداد)، دو لوله رصد، صفحه‌ای با ساعتهای مساوی، کره سماوی، کره زمین، تورکتوم (نشان دهنده حرکت استوا نسبت به افق) هستند. چینیان لوله رصد را وانگ-تونگ نامیده‌اند. به گفته تاریخ سلسله پادشاهی یوان ایرانیان از این اختراع نه تنها برای رصد اجرام آسمانی، بلکه برای مشاهده دوردست‌ها، به ویژه در دریا سود می‌جسته‌اند. همین کتاب از حضور دانشمندان چینی به رهبری [[فائومون‌جی]] برای کارآموزی در رصدخانه مراغه خبر می‌دهد.<ref>ماهنامه پیام دریا، اختراعات و ابتکارات ایرانیان در پهنه ناوبری، دریانوردی و نجوم، نوشته جعفر سپهری</ref><ref>تاریخ صنعت و اختراعات، نوشته موریس داماس، چاپ امیرکبیر، بخش تاریخ چین.</ref>
 
== نگاره ها ==
 
== نگاره‌ها ==
<gallery>
Rasadkhane-Maragheh.jpg|رصدخانه مراغه
 
== پیوند به بیرون ==
* [http://www.iasa.ir/ آکادمی علوم فضایی ایران]
 
== منابع ==
 
{{ویکی‌انبار-رده|Maragheh observatory}}
{{پانویس}}
 
{{استان آذربایجان شرقی}}