تفاوت میان نسخه‌های «نویسه‌گردانی»

جز
ویرایشِ صوری جزئی
جز (ویرایشِ صوری جزئی)
'''نویسه‌گردانی'''<ref>واژهٔ مصوب [[فرهنگستان زبان و ادب فارسی]]، [http://www.persianacademy.ir/fa/wordspdf.aspx دفتر ششم]، درآمد «Transliteration»</ref> یا '''حرف‌نویسی'''<ref>ژاله آموزگار، احمد تفضلی، ''زبان پهلوی ادبیات و دستور آن ۴۷</ref> {{انگلیسی|Transliteration}} در [[زبان‌شناسی]] به معنی نوشتن الفبای یک [[دبیره|دبیرهٔ]] خاص با الفبای دبیره‌ای دیگر (معمولاً [[الفبای لاتین|لاتین]]) به نحوی‌استنحوی‌ است که نوعی تناظر میان حروف اولی با آنِ دومی بر قراربرقرار باشد. پس لزوماً صورت ملفوظ کلمه نوشته نمی‌شود. در حرف‌نویسی [[املای تاریخی]] یا [[املای شبه‌تاریخی|شبه‌تاریخی]] مراعات می‌شود.
 
برای نمونه کلمهٔ ''گردن'' (بدون اعراب) را می‌توان با الفبای لاتین به صورت grdn حرف‌نویسی کرد. نمونهٔ دیگر کلمهٔ ''خواهر'' است که مثلاً می‌توان آن را به صورت xvAhr حرف‌نویسی کرد. چنان‌که دیده می‌شودمی‌شود، املای کلمهٔ ''خواهر'' املایی تاریخی‌استتاریخی‌ است و فارسی‌زبانان امروز (حداقل در لهجهٔ استاندارد) ''و'' را تلفظ نمی‌کنندنمی‌کنند، اما همچنان هنگام حرف‌نویسی ''v'' که با ''و'' فارسی متناظر است نوشته می‌شود. حرف‌نویسی با [[آوانویسی]] تفاوت دارد،دارد؛ در آوانویسی صورت ملفوظ کلمه‌ها نوشته می‌شود.
 
آنچه در حرف‌نویسی اهمیت دارد این است که بتوان صورت اصلی نگارشی کلمه به دبیرهٔ اصلی را از روی صورت حرف‌نویسی‌شده بدون ابهام بازسازی کرد. از این رو لزومی ندارد که یک‌نویسهیک‌ نویسه همیشه به یک صورت حرف‌نویسی شود. مثلاً کلمهٔ شاپور به [[خط پهلوی کتیبه‌ای]] {{پهلوی ج|sh}}{{پهلوی ج|h}}{{پهلوی ج|p}}{{پهلوی ج|w}}{{پهلوی ج|h}}{{پهلوی ج|r}}{{پهلوی ج|y}} نوشته می‌شود و به صورت šhpwhry حرف‌نویسی می‌شود.<ref>اکبرزاده ۲۳</ref> چنان‌که دیده می‌شود نویسهٔ «{{پهلوی ج|r}}» که در کلمهٔ فوق دوباردو بار آمده‌است یک‌باریک‌ بار w و یک‌باریک‌ بار r حرف‌نویسی شده‌است. با این حال با داشتن صورت šhpwhry شکل پهلوی کلمه را عیناً می‌توان بازسازی کرد. تنها باید به خاطر داشت که w و r در خط پهلوی کتیبه‌ای یک‌سان نوشته می‌شوند.
 
حالت دیگری هم متصور است و آن هنگامی‌استهنگامی‌ است که چند نویسهٔ متفاوت یک‌سان حرف‌نویسی می‌شود. در این صورت معمولاً در دبیرهٔ اصلی قاعده‌ای وجود دارد که هنگام بازسازی کلمه تعیین می‌کند که صورت حرف‌نویسی‌شده باید به کدام نویسه تبدیل شود. مثلاً اگر در خط فارسی نویسه‌های ''ک‍'' و ''‍ک'' را دو نویسهٔ جدا در نظر گیریم،بگیریم، همچنان صورت حرف‌نویسی شدهٔحرف‌نویسی‌شدهٔ واژهٔ ''کک'' kk خواهد بود. حال برای بازسازی صورت کلمه به خط اصلی از روی kk باید دانست که ''k'' اگر در ابتدا بیاید ''ک‍'' نوشته می‌شود و اگر در پایان پس از نویسه‌ای بیاید که به حرف بعد می‌چسبد ''‍ک'' نوشته می‌شود؛ بنابراین با دانستن قاعده‌های رسم‌الخط فارسی می‌توان صورت اصلی کلمه را همچنان بازسازی کرد.
 
== شیوه نامهٔشیوه‌نامهٔ مصوب نویسه گردانینویسه‌گردانی ==
این شیوه نامهشیوه‌نامه اولین بار در سال ۱۳۵۰ توسط دکتر [[محمد معین]] در واژه نامهٔواژه‌نامهٔ [[فرهنگ معین]] برای نمایش بهتر تلفظ‌ها بکاربه‌کار برده شد؛ و پس از آن درسالدر سال ۱۳۹۱ همین الگو بصورتبه‌صورت استانداردی با عنوانِ [http://geonames.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=4583&Site=geonames.ncc.org&Lang=fa-IR شیوه‌نامهشیوه‌نامۀ آوانگاریِ کلیِ نام‌های جغرافیاییِ ایران] به همهٔ وزارتخانه‌ها و نهادهایِ دولتی برایِبرای اجرا ابلاغ شده که این استاندارد توسط سازمان ملل پذیرش شده است.
{| class="wikitable nounderlines" style="font-size: 95%"
|-
! colspan=25 | [[w:همخوان|همخوان‌ها]]
|-
! [[w:لاتین‌نویسی فارسی|لاتین نویسیلاتین‌نویسی فارسی]]
|[[b]]
|[[c]]
|}
تلفظ حرف همزه و همچنین حرف عین (ساکن) عربی در بین فارسی‌زبانان به صورت [[انسدادی چاکنایی]] است. این واج در الفبای آوانگاری بین‌المللی به صورت /ʔ/ نشان داده می‌شود.
البته لاتین نویسیِلاتین‌نویسیِ واکهٔ «ع» در حالت غیرساکن بستگی به صدای پس از آن دارد.دارد؛ مانند: Ali (علی) , Edālat(عدالت), Olum(علوم)
<gallery>
پرونده:Avanegary01.jpg|جدول حروف لاتین برگرفته از [[فرهنگ معین]]