تفاوت میان نسخه‌های «توسکا»

۹۰ بایت حذف‌شده ،  ۲ سال پیش
تمیزکاری، + ویرایش با ماژول ابرابزار با استفاده از AWB
جز (←‏top: حذف پیوند تاریخ (سال‌ها و روزهای خورشیدی) با استفاده از AWB)
(تمیزکاری، + ویرایش با ماژول ابرابزار با استفاده از AWB)
}}
[[پرونده:European black alder.jpg|بندانگشتی|180px|توسکای [[ییلاق و قشلاق|قشلاقی]] (سیاه‌توسه) یا «توسکای سیاه [[اروپا|اروپایی]]» با [[نام علمی]] ''Alnus glutinosa'']]
'''توسکا'''، '''توسه''' یا '''رازدار''' (رزدار) نام گونه‌ای از [[درخت|درختها]]ها و [[درختچه|درختچه‌های]]‌های [[جنگل|جنگلی]] از خانوادهٔ [[غان]] است. این درخت از نوع گیاهان [[خزان‌کننده]] است و به‌وسیلهٔ باد گرده‌افشانی می‌کند.<ref name="4msee">{{یادکرد وب| نشانی = http://4msee.com/node/44291| عنوان = توسکا| تاریخ بازدید = ۵ مه ۲۰۱۱| نویسنده = اکرم یادگاری‌پور| نشانی نویسنده = | نویسندگان دیگر = مهدیه شمسه، اصغر سپه‌وند| تاریخ = | سال = | ماه = | قالب = [[اچ‌تی‌ام‌ال]]| اثر = | ناشر = | صفحه = | زبان = [[فارسی]]| نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | نقل قول =}}</ref> در دنیا بیش از ۳۰ نوع از گونهٔ توسکا وجود دارد که تنها دو نوع از آن با نام‌های [[توسکای ییلاقی]] (سردسیر) و [[توسکای قشلاقی]] (گرمسیر) در ایران رشد می‌کنند<ref name="jomhourieslami">{{یادکرد وب| نشانی = http://www.jomhourieslami.com/1389/13890704/13890704_06_jomhori_islami_goonagoon_0004.html| عنوان = فضای سبز. درخت توسکا | تاریخ بازدید = [[۴ مه]] [[۲۰۱۱ (میلادی)|۲۰۱۱]]| نویسنده = | نشانی نویسنده = | نویسندگان دیگر = | تاریخ = ۴| سال = ۱۳۸۹| ماه = [[مهر]]| قالب = [[اچ‌تی‌ام‌ال]]| اثر = | ناشر = | صفحه = | زبان = [[فارسی]]| نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | نقل قول =}}</ref> که عمر آنها معمولاً تا ۱۰۰ سال است و رشد نهایی آنها در ۵۰ سالگی قطع می‌شود.<ref name="golchamanaria">{{یادکرد وب| نشانی = http://golchamanaria.com/index.php?section=detail&dt=36| عنوان = توسکا| تاریخ بازدید = ۵ مه ۲۰۱۱ | نویسنده = | نشانی نویسنده = | نویسندگان دیگر = | تاریخ = | سال = | ماه = | قالب = | اثر = | ناشر = | صفحه = | زبان = | نشانی بایگانی = http://archive.is/20130426111306/http://golchamanaria.com/index.php?section=detail&dt=36| تاریخ بایگانی = نا معلوم - بایگانی گوگل| نقل قول =}}</ref> توسکا درختی [[رطوبت‌پسندی|رطوبت‌پسند]] به شمار می‌رود؛ بدین معنی که دارای قدرت جذب [[آب]] بسیار زیادی است و در زمین‌های [[رطوبت|مرطوب]] و یا [[باتلاق|باتلاقی]] دارای رشدی سریع می‌باشد.<ref name="paperandwood">{{یادکرد وب| نشانی = http://www.paperandwood.com/?Page=ArticlesItem&aID=142| عنوان = توسکا درختی ارزشمند و ناشناخته در جنگل‌های شمال | تاریخ بازدید = ۵ مه ۲۰۱۱| نویسنده = | نشانی نویسنده = | نویسندگان دیگر = | تاریخ = [[۹ اردبیهشت]] ۱۳۸۶| سال = ۱۳۸۶| ماه = | قالب = متنی| اثر = | ناشر = | صفحه = | زبان = فارسی| نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | نقل قول =}}</ref>
 
== نام ==
در [[فرهنگ دهخدا]]، توسکا به صورت «توسه» و «توسِکا» (به کسر سین) آورده شده‌است.<ref name="loghatnaameh">{{یادکرد وب| نشانی = http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-621977ec55ca49998269c31580077e94-fa.html| عنوان = مدخل «توسکا»| تاریخ بازدید = ۶ مه ۲۰۱۱| نویسنده = [[علی‌اکبر دهخدا]] و دیگران| نشانی نویسنده = | نویسندگان دیگر = | تاریخ = | سال = | ماه = | قالب = اچ‌تی‌ام‌ال| اثر = | ناشر = | صفحه = | زبان = فارسی| نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | نقل قول =}}</ref> این در حالی است که امروزه نام این درخت با س ساکن تلفظ می‌شود: توسْکا. این نام ریشه در طبری باستان دارد. نام این درخت در [[گیلان]] و [[لاهیجان]] «توسه» (در لاهیجان سیاه‌توسه و سفیدتوسه)، در [[رودسر]] «توسا» و در [[گرگان]] و [[مازندران]] «توسکا» (در [[شهرستان نور|نور]]: تسکا) است. در مناطقی مانند [[آستارا]]، [[طالش]] و [[طالقان]] این درخت «رازدار» (یا رزدار) نام دارد<ref name="4msee" /> که «دار» در زبان‌های این مناطق به معنی «درخت» است (و توجه شود به ترکیب «دار و درخت» در فارسی امروز)
 
== بوم‌شناسی ==
توسکا بومی قارهٔ اروپا و [[جزایر بریتانی]] است.<ref name="controverscial" /> محل [[رشد]] توسکا معمولاً در مناطق پر آب،پرآب، مانند حاشیهٔ [[رودخانه|رودخانهها]]‌ها و [[ساحل|سواحل]]، و همچنین حاشیهٔ جنگل‌هاست و داخل [[جنگل]] به ندرت رشد می‌کند.<ref name="golchamanaria" /> این درختان در تمامی کرهٔ زمین موجود هستند و دامنهٔ انتشار آنها از [[ژاپن]] به سمت [[آسیای شرقی]] و [[شمال]] [[هیمالیا]] و سپس درون [[اروپا]] و شمال [[آفریقا]] ادامه دارد. در [[قاره آمریکا|قارهٔ آمریکا]] نیز از شمال قاره و بخش شرقی [[کانادا]]، [[آنتاریو]] به سمت غرب و سپس جنوب و منطقهٔ غربی [[آمریکای جنوبی]] و [[رشته‌کوه]] [[آند (رشته‌کوه)|آند]] و نیز در [[شیلی]] پراکنده‌اند.<ref name="glutinosa">{{یادکرد وب| نشانی = http://www.2020site.org/trees/alder.html| عنوان = Alder Tree (Alnus glutinosa)| تاریخ بازدید = ۴ مه ۲۰۱۱| نویسنده = LoveToKnow | نشانی نویسنده = | نویسندگان دیگر = | تاریخ = | سال = | ماه = | قالب = | اثر = | ناشر = | صفحه = | زبان = انگلیسی| نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | نقل قول =}}</ref>
 
این گونه فقط در بخش شمالی ایران وجود دارد و در جنگل‌های مازندران و گرگان و گیلان، مناطق جنگلی طالقان، لاهیجان، آستارا و طالش که همه دارای خاکی مرطوب هستند، رشد می‌کند.<ref name="ayeneh">{{یادکرد وب| نشانی = http://www.ayeneh.net/Herbal/viewHerbal.aspx?Herbalid=43&Letter=ت&CatName=ت| عنوان = توسکا| تاریخ بازدید = ۴ مه ۲۰۱۱| نویسنده = آينهآینه دات نت| نشانی نویسنده = | نویسندگان دیگر = | تاریخ = | سال = | ماه = | قالب = | اثر = | ناشر = | صفحه = | زبان = فارسی| نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | نقل قول =}}</ref>
 
== ویژگی‌ها ==
 
[[پرونده:Alder (PSF).png|بندانگشتی|180px|یک طراحی از برگ‌های توسکا به همراه میوه آن]]
[[برگ|برگها]]ها در این گونه، [[بیضی]] و مدور، با پایه‌ای [[گوه]] شکل و [[متناوب]] (پر موج) و دارای سطحی [[چسب|چسبنده]] و حاشیه‌ای دندانه‌دار و همچنین [[رگبرگ|رگبرگهای]]های شانه‌ای شکل هستند. [[گل|گلها]]ها چوبی و با شکل نامشخص (معمولاً به صورت [[کروی]]) بوده و در ابتدای [[بهار]] و قبل از رویش کامل برگ‌ها ظاهر می‌شوند. [[شاخه|شاخههای]]‌های آن خاکستری رنگ با لکه‌های [[قهوه|قهوهای]] است به وسیلهٔ جریان [[باد]] [[گرده‌افشانی]] می‌کنند و میوهٔ آن شبیه به [[توت]] [[کال (لامرد)|کال]] است<ref name="4msee" /><ref name="jomhourieslami" /><ref name="controverscial" /><ref name="glutinosa" />
 
در میان درختانی که در [[جنگل‌های شمال ایران]] وجود دارند، توسکا زودتر از بقیهٔ درختان [[جوانه]] می‌زند و آخرین درختی است که برگ‌های آن [[زرد]] می‌شود.<ref name="golchamanaria" />
 
=== چوب ===
[[پرونده:چوب توسکا.jpg|بندانگشتی|240px|چوب خشک شدهٔ توسکا - برش مماسی. بخش‌های [[زرد]] رنگ در وسط، ناشی از تاثیرتأثیر فرایند [[خشک شدن]] در چوب توسکاست.]]
توسکا دارای چوبی [[نرم]] است. چوب بریده‌شدهٔ توسکا در هنگام پاییز [[سفید]] رنگ است و لی لحظاتی بعد از برش به [[قرمز]] متمایل می‌شود و سپس به رنگ [[صورتی روشن]] درمی‌آید و به همین رنگ می‌ماند.<ref name="controverscial" /><ref name="glutinosa" />
 
=== میوه ===
همچون تمام درختان خانواده غان، کت‌کین‌ها {{انگلیسی|catkin}} یا میوه‌های نر و ماده هردو در یک درخت قرار دارند. کت‌کین‌های نر در پاییز ظاهر می‌شوند و ماده‌ها در اواخر زمستان و اوایل بهار در میان شاخه‌های تیره‌تر. رنگ نرها [[سرخ تیره]] است و نزدیک به ۱۰ [[سانتیمتر]] طول دارند و با [[فلس|فلسهای]]های سپرمانندی پوشیده شده‌اند که [[بساک]] و [[گرده|گردهها]]‌ها را از [[باران]] و [[بادهای نارس]] و نابهنگام محفوظ دارد.<ref name="glutinosa" />
{|
|[[پرونده:Alnus rubra 9819.JPG|بندانگشتی|180px×180px|کت‌کین‌های نر در گونه Alnus rubra]]
 
== کاربرد ==
به خاطر رطوبت‌پسندی بسیار تیرهٔ توسکا و قدرت زیاد آن در جذب آب، برای کاهش حجم آب در زمین‌های مرطوب و [[علفزار|علفزارهای]]های باتلاقی و [[مانداب|ماندابها]]ها و [[زهکشی]] [[خاک]] به فراوانی کاشته می‌شود. همچنین چوب این درخت مورد استفاده در صنایع [[روکش‌سازی]] است.<ref name="golchamanaria" /><ref name="paperandwood" /><ref name="glutinosa" />
 
== جستارهای وابسته ==
* [[افرا]]
* [[راش]]
* [[بلوط]]
 
== منابع ==
 
== پیوند به بیرون ==
*[http://www.noormags.ir/View/Magazine/ViewPages.aspx?articleId=157721 شیره‌ٔشیرهٔ درخت توسکا]
 
{{سرده‌های گیاهان ایران}}
۱۶٬۲۹۶

ویرایش