تراتوژن: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
اصلاح نویسه عربی، + ویرایش با ماژول ابرابزار با استفاده از AWB
(←‏top: اصلاح پیوند(ها) به صفحهٔ ابهام‌زدایی (یونانی) با استفاده از AWB)
جز (اصلاح نویسه عربی، + ویرایش با ماژول ابرابزار با استفاده از AWB)
[[پرونده:Darłowo muzeum dwugłowy cielak.jpg|بندانگشتی|چپ|300px|نمونه تراتوژن در گوساله دوسر]]
'''تراتوژن''' {{انگلیسی|Teratogenese}} (''از ریشه [[زبان یونانی|یونانی]] teras به معنی هیولا'') یا '''آسیب‌زا''' به هرگونه عامل محیطی که در دوره ''پیش از تولد'' [[جنین]]٬، به‌آن آسیب برساند اشاره دارد. مطالعه روی این پدیده ''تراتولوژی'' نام دارد و شناخت ناهنجاری‌های مادرزادی ناشی‌از هرنوع ماده تراتوژن تعریف می‌شود. تراتوژن ممکن است یک مادهٔ شیمیایی، دارویی عفونی، بیماری در مادر باردار یا یک عامل فیزیکی و یا تغییر در [[متابولیسم]] بدن مادر باشد که در [[رویان]] یا جنین باعث ایجاد معلولیت‌های ساختاری{{نشانه|۱}} یا عملکردی{{نشانه|۲}} شود. از میان این اختلال‌ها که شامل برخی از نقص‌های شدید و مرگبار نیز برای نوزاد می‌شوند می‌توان به [[فوکوملیا]]، [[لب‌شکری]] (شکاف لب) و شکاف کام و هم‌چنین نقص و نارسایی قلبی (مانند تغییر در دیواره) اشاره نمود. از آن‌جا که دانش [[پزشکی]] در ابتدا به تأثیر زیان‌بار برخی عوامل در آسیب‌های شدید پیش‌از بدنیاآمدن نوزادان پی برده‌بود می‌توان گفت که این دانش پیشینه‌ای دراز دارد بااین‌حال آسیب‌هایی که تراتوژنها وارد می‌کنند همیشه ساده و قابل درک نبوده و به چندین عامل بستگی دارد.<ref>Rogers, J.M. , Kavlock, R.J. Developmental toxicology. In C.D. Klaassen : Casarett & Doull's Toxicology. ص۳۰۱ تا ۳۳۱. , ۱۹۹۶. شابک-07-105476-6.</ref><ref>[http://www.teratology.org/ Teratology Society<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref><ref>[http://medlib.ir/Keyword/Keyword.aspx?kwi=8629 مدلیب ایران]</ref><ref>[http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/News.aspx?NID=60114 روزنامه آفرینش تاریخ ۶ اسفند ۱۳۸۸]</ref>
 
== تراتولوژی ==
در تراتولوژی بالینی اهدافی چون درک و یافتن یک رابطه بین ناهنجاری جنین در برخورد [[بارداری|مادر باردار]] با یک مادهٔ تراتوژن و پیامد آن٬آن، تعیین میزان خطر بروز ناهنجاری در کودک در صورت رویارویی مادر با تراتوژن و همچنین تعیین میزان خطر بروز ناهنجاری در جنین در شرایط کاربرد روشهای تشخیصی رادیواکتیو (مانند [[پرتو ایکس]]) در مادر دنبال می‌گردد.<ref>مجله‌دانشگاه‌علوم‌پزشکی‌ایران ۵۶۷؛ ش۲۷ - عنوان مقاله:ﺑﺮرﺳﯽبررسی اﺛﺮاتاثرات ﺗﺮاﺗﻮژنتراتوژن - ''آﺗﻮﺳﺎآتوسا زﯾﺮک؛زیرک؛ دکتر ملیحه نوبخت؛ دکتر مهدیزاده''۱۳۸۰</ref>
هیچ ماده تراتوژن مطلقی وجود ندارد بلکه به شرایط و زمان و مقدار برخورد بستگی دارد. گاه مصرف بیش‌از اندازه آب یا [[نمک خوراکی]] نیز می‌تواند تراتوژن محسوب شود چراکه سلولهای رویانی باسرعت در حال تقسیم، تمایز، تکامل و مهاجرت هستند و با انسان بالغ تفاوت دارند. به‌علاوه تفاوت ژنتیکی در حساسیت برابر تراتوژن و مطالعه روی حیوانات نشان می‌دهد که حساسیت گونه‌های مختلف در برابر مواد تراتوژن تفاوت دارد. این پدیده در افراد انسانی مختلف درون یک گونه و گروه نیز تفاوت دارد. [[آسپرین]]، [[کورتون]] و نیز کمبود چندنوع [[ویتامین]] در گونه‌های موش و موش صحرایی تراتوژنز است درحالی‌که مصرف آسپرین در انسان بی‌خطر گزارش شده‌است. از دیدگاه ژنتیکی، حساسیت در برابر تراتوژن‌ها در افراد مختلف متفاوت است و به‌همین علت تا امروز ماده تراتوژن با اثر صددرصدی شناخته نشده‌است.{{سخ}}با این پیش‌زمینه نتیجه مطالعه و تحقیق روی حیوان را نیز نمی‌توان به انسان تعمیم داد.
رابطهٔ اندازه مصرف و پاسخ رویان نیز بررسی شده و تقریباً تمام مواد با وزن ملکولی کمتر از ۱۰۰۰ به آسانی از جفت عبور می‌کنند.<ref>[http://www.irmedic.com/content/view/61/30/ جامعه پزشکان ایران : اصول تراتولوژی و تراتوژن‌ها]</ref>
 
== داروهای تراتوژن ==
اندازه آسیب به [[رویان]] و [[جنین]] در مراحل مختلف بارداری، یکسان نیست. حساس‌ترین زمان، سه ماههسه‌ماهه اول بارداری است که سرعت تمایز و مهاجرت سلولی به بیشترین حد می‌رسد. احتمال آسیب به رویان در این دورهٔ بحرانی بیشتر است. مصرف این داروها در دوران حاملگی ممکن‌است بر رویان یا جنین اثر تراتوژنزی داشته‌باشند:<ref>[http://jiums.jo.research.ac.ir/Forms/ArticleDetails.aspx?id=6966 مجله دانشگاه علوم پزشکی ایران ۱ فروردین ۷۹]</ref>
 
ضدافسردگی‌ها([[پاروکستین]])، داروهای ضد صرع (اسید والپروئیک، [[فنی توئین|فنی‌توئین]]، [[کاربامازپین]])، آرامبخش‌ها([[تالیدومید]]، [[دیازپام]])، آندروژن (دانازول)، مشتقات کومارینی([[وارفارین]])، آنتی‌متابولیت‌ها (متوترکسات)، استروژن‌ها (داتیل‌استیل بسترول)، لیتیم، کنتراسپتیوهای خوراکی، ریتنوئیدها و [[ید رادیواکتیو]]
 
== منابع ==
{{پانویس}}
 
[[رده:تأثیر پرتو بر سلامتی]]