تفاوت میان نسخه‌های «نویسه‌گردانی»

جز
جز (ویرایشِ صوری جزئی)
'''نویسه‌گردانی'''<ref>واژهٔ مصوب [[فرهنگستان زبان و ادب فارسی]]، [http://www.persianacademy.ir/fa/wordspdf.aspx دفتر ششم]، درآمد «Transliteration»"</ref> یا '''حرف‌نویسی'''<ref>ژاله آموزگار، احمد تفضلی، ''زبان پهلوی ادبیات و دستور آن ۴۷</ref> {{انگلیسی|Transliteration}} در [[زبان‌شناسی]] به معنی نوشتن الفبای یک [[دبیره|دبیرهٔ]] خاص با الفبای دبیره‌ای دیگر (معمولاً [[الفبای لاتین|لاتین]]) به نحوی‌نحوی است که نوعی تناظر میان حروف اولی با آنِ دومی برقرار باشد. پس لزوماً صورت ملفوظ کلمه نوشته نمی‌شود. در حرف‌نویسی [[املای تاریخی]] یا [[املای شبه‌تاریخی|شبه‌تاریخی]] مراعات می‌شود.
 
برای نمونه کلمهٔ ''گردن'' (بدون اعراب) را می‌توان با الفبای لاتین به صورت grdn حرف‌نویسی کرد. نمونهٔ دیگر کلمهٔ ''خواهر'' است که مثلاً می‌توان آن را به صورت xvAhr حرف‌نویسی کرد. چنان‌که دیده می‌شود، املای کلمهٔ ''خواهر'' املایی تاریخی‌تاریخی است و فارسی‌زبانان امروز (حداقل در لهجهٔ استاندارد) ''و'' را تلفظ نمی‌کنند، اما همچنان هنگام حرف‌نویسی ''v'' که با ''و'' فارسی متناظر است نوشته می‌شود. حرف‌نویسی با [[آوانویسی]] تفاوت دارد؛ در آوانویسی صورت ملفوظ کلمه‌ها نوشته می‌شود.
 
آنچه در حرف‌نویسی اهمیت دارد این است که بتوان صورت اصلی نگارشی کلمه به دبیرهٔ اصلی را از روی صورت حرف‌نویسی‌شده بدون ابهام بازسازی کرد. از این رو لزومی ندارد که یک‌یک نویسه همیشه به یک صورت حرف‌نویسی شود. مثلاً کلمهٔ شاپور به [[خط پهلوی کتیبه‌ای]] {{پهلوی ج|sh}}{{پهلوی ج|h}}{{پهلوی ج|p}}{{پهلوی ج|w}}{{پهلوی ج|h}}{{پهلوی ج|r}}{{پهلوی ج|y}} نوشته می‌شود و به صورت šhpwhry حرف‌نویسی می‌شود.<ref>اکبرزاده ۲۳</ref> چنان‌که دیده می‌شود نویسهٔ «{{پهلوی ج|r}}» که در کلمهٔ فوق دو بار آمده‌است یک‌یک بار w و یک‌یک بار r حرف‌نویسی شده‌است. با این حال با داشتن صورت šhpwhry شکل پهلوی کلمه را عیناً می‌توان بازسازی کرد. تنها باید به خاطر داشت که w و r در خط پهلوی کتیبه‌ای یک‌سان نوشته می‌شوند.
 
حالت دیگری هم متصور است و آن هنگامی‌هنگامی است که چند نویسهٔ متفاوت یک‌سان حرف‌نویسی می‌شود. در این صورت معمولاً در دبیرهٔ اصلی قاعده‌ای وجود دارد که هنگام بازسازی کلمه تعیین می‌کند که صورت حرف‌نویسی‌شده باید به کدام نویسه تبدیل شود. مثلاً اگر در خط فارسی نویسه‌های ''ک‍'' و ''‍ک'' را دو نویسهٔ جدا در نظر بگیریم، همچنان صورت حرف‌نویسی‌شدهٔ واژهٔ ''کک'' kk خواهد بود. حال برای بازسازی صورت کلمه به خط اصلی از روی kk باید دانست که ''k'' اگر در ابتدا بیاید ''ک‍'' نوشته می‌شود و اگر در پایان پس از نویسه‌ای بیاید که به حرف بعد می‌چسبد ''‍ک'' نوشته می‌شود؛ بنابراین با دانستن قاعده‌های رسم‌الخط فارسی می‌توان صورت اصلی کلمه را همچنان بازسازی کرد.
 
== شیوه‌نامهٔ مصوب نویسه‌گردانی ==
این شیوه‌نامه اولین بار در سال ۱۳۵۰ توسط دکتر [[محمد معین]] در واژه‌نامهٔ [[فرهنگ معین]] برای نمایش بهتر تلفظ‌ها به‌کار برده شد؛ و پس از آن در سال ۱۳۹۱ همین الگو به‌صورت استانداردی با عنوانِ [http://geonames.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=4583&Site=geonames.ncc.org&Lang=fa-IR شیوه‌نامۀ آوانگاریِ کلیِ نام‌های جغرافیاییِ ایران] به همهٔ وزارتخانه‌ها و نهادهایِ دولتی برای اجرا ابلاغ شده که این استاندارد توسط سازمان ملل پذیرش شده استشده‌است.
{| class="wikitable nounderlines" style="font-size: 95%"
|-
|ع، ء
|}
 
 
{| class="wikitable nounderlines" style="font-size: 95%"
|-
! colspan=25 | [[w:واکه‌واکه|واکه‌ها]]
|-
!<small>[[الفبای فارسی]]</small>
۴۹٬۷۹۷

ویرایش