سنگک: تفاوت میان نسخه‌ها

(تمیزکاری با ویرایشگر خودکار فارسی)
{{کاربردهای دیگر}}
'''سنگک''' نوعی [[نان]] است که روی [[سنگ|سنگ‌ریزه‌های]] داغ در [[تنور]] می‌پزند.
سنگک یعنی سنگ ریزه از سنگ+ ک (ک تصغیر) سنگ کوچک. سنگک نانی است که هم اکنون فقط در ایران رایج است بنا براین می‌توان آن را نان ملی ایران نامید. نان سنگک در قدیم نان طبقه اشراف و یا نظامیان بوده است و سنگکی‌ها نانوایی‌های فصلی بوده‌اند بیشتر در زمستان و ماه رمضان پخت می‌کرده‌اند واز نظر گستردگی هیچگاه به اندازه نان تنوری و نان تافتون (تفتو) همه جا و فراگیر در همه ایران نبوده است. در قدیم نان خشکی تنوری پر دوام‌ترین نان ایران بوده است و حتی تا چند ماه سالم و خوشمزه باقی می‌مانده است. نان لواش نیز یک نوع نان نازک تنوری است که بیشتر عشایر آن را روی تابه فلزی و بر روی آتش درست می‌کنند ساده‌ترین نان نان کماج بوده که تکه‌ای خمیر را داخل آتش کرسی و یا خاکستر آتش قرار می‌دادند.
 
== تاریخچه سنگک ==
 
کهن‌ترین فرهنگی که در آن نام نان سنگک آمده [[برهان قاطع]] می‌باشد که در سال ۱۰۶۲ هـ. ق نگارش شده است.<ref>{{یادکرد مجله | نویسنده=[[علی بلوکباشی]] | عنوان = واژه سنگک و پیشینه «سنگک‌پزی» در ایران| مجله = [[هنر و مردم]] | شماره =۷۴ و ۷۵ | سال = ۱۳۴۷| صفحه = ۳۱–۴۲| پیوند = http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/74/html/74-31.htm | تاریخ بازبینی = ۱۱ اسفند ۱۳۹۳}}</ref> یکی از نخستین کتاب‌ها دربارهٔ نان سنگک، کتاب «مجموعه معارف و فرهنگ نانوایی سنگکی و نان سنگک» در سال [[۱۳۵۶]] نوشتهٔ [[سید داوود روغنی]] ([[شاطر داوود]]) یکی از [[شاطر|شاطرهای]] معروف [[شهر ری]] است. شاطر داوود معتقد است هیچ اطلاع دقیقی از محل و پیدایش نان سنگک وجود ندارد. اما به گفتهٔ وی قدیمی‌ترین نوشته‌ای که در آن از نان سنگک نام می‌برد «[[برهان قاطع]]» است که در سال [[۱۰۶۲]] ه. ق نوشته شده است. در آن کتاب دربارهٔ معنی واژهٔ سنگک آمده است: «نوعی از نان هست که روی سنگ ریزه‌های گرم بپزند.»
به نوشتهٔ شاطر داود در تعریف این نان، «نان سنگک که از نظر مزه، طعم و همچنین هضم آسان و سلامت، بهترین نان ایران و شاید هم دنیا باشد، از آرد مرغوب و سالم و آب خالص و نمک به دست می‌آید و [[خمیر ترش]] هم که در خمیر آن به عنوان مایه خمیر (مخمر) به کار می‌رود از همان آرد و آب و نمک درست می‌شود. در پخت نان سنگک به غیر از مادهٔ فوق، جوش شیرین و یا هر مادهٔ دیگری نمی‌توان به کار برد و به جز آرد گندم مرغوب و سالم، هیچ آرد دیگری حتی آرد جو یا سایر حبوب را نمی‌توان برای پختن نان سنگک استفاده کرد. نان سنگک از آرد سبوس دار کامل تهیه می‌شود.»<ref name="behtarin"/>
نان سنگک بصورت کاملاً تازه و یا بصورت کاملاً خشک شده خوشمزه است اما اگر در سفره باقی بماند بد طعم می‌شودو برای تازه ماندن می‌شود ان را فریز نمودو سپس با مایکروفر ان را گرمنمود بدون اینکه طعم ان عوض گردداز نان سنگگ جهت خوردن دیزی و کله پاچه استفاده می‌شود.
سنگک یکی از انواع نان سنتی است که می‌توان از دانه‌هایی مثل کنجد، سیاهدانه و یا مخلوطی از هردو برای خوش طعم کردنش به روی آن پاشید. در گذشته برای این کار از خشخاش استفاده می‌شد که امروزه منع مصرف دارد. همچنین از سنگک به عنوان نان سفره عقد نیز استفاده می‌شود که به صورت بزرگ پخته می‌شود و روی آن را با عسل و کنجد تزئین می‌کنند.
امروزه نان سنگک با دستگاه خمیر گرفته می‌شود. پیش‌تر کار هیزمی بود و خمیر را در تشتک می‌گرفتند. چند بار نان سنگک [[نان ماشینی|ماشینی]] تولید شد ولی با استقبال روبه‌رو نشده است.<ref name="behtarin"/>