تفاوت میان نسخه‌های «ویلیام بافین»

جز
(بافن)
از زندگی ویلیام بافین همانند بسیاری از کاشفان و دریانوردان هم عصر او، تا زمان نخستین سفر دریایی مهم وی اطلاعات اندکی در دست است. در یازدهمین ویرایش دائرةالمعارف سترگ [[بریتانیکا]] سال تولد این کاشف بزرگ را بدون اشاره به مرجع آن، سال ۱۵۸۴ میلادی ذکر کرده‌اند. احتمالاً او یکی از اهالی بومی شهر [[لندن]] یا حومهٔ آن و متعلق به خانواده‌ای ضعیف بود که با استعداد ذاتی موفق به فراگیری شخصی علوم و فنونی نظیر [[ریاضیات]]، [[هیئت]]، [[نجوم]] و [[مساحی]] که اهمیت فراوانی در کار ناوبری کشتی‌ها داشتند، گردید. در هر صورت، طبق آنچه که می‌دانیم، بافین در سال ۱۶۱۲ به عنوان ناوبر ارشد کشتی پیشنس (Patience)به فرماندهی [[ناخدا جیمز هال]] عازم مأموریت اکتشافی مهمی برای کشف [[گذرگاه شمال غربی]] شد.
 
== سفر به دریاهای سرد شمالی ==
پیشنس همراه با یک کشتی دیگر به نام هارتز ایز(Heart's Ease)که فرماندهی آن را [[ناخدا اندرو بارکر]] به عهده داشت در بیست و دوم آوریل سال ۱۶۱۲ از [[هامبر]] در ساحل شرقی انگلستان، به سوی دریاهای سرد شمالی و سواحل [[گرینلند]] بادبان کشید ولی این سفر که با سرمایهٔ چند تن از تجار معروف [[لندن]] پشتیبانی می‌شد، برای [[ناخدا هال]] خوش‌یمن نبود و او در سواحل [[گرینلند]] به دست اهالی بومی اسکیمو کشته شد. با مراجعه به دفتر یادداشتهای روزانهٔ کشتی پیشنس که از هشتم جولای آن سال به خط ویلیام بافین نوشته شده‌اند، می‌توانیم مدارک مربوط به رصدهای نجومی مهم و متعدد او را که با دقت انجام شده‌اند، مشاهده کنیم. بافین همچنین در این یادداشتها دربارهٔ زندگی و سرزمین [[اسکیمو]]‌ های‌های ساکن [[گرینلند]] و ماجرای مرگ غم‌انگیز [[ناخدا هال]] صحبت کرده استکرده‌است.
بافین در مجموع پنج بار به دریاهای سرد شمالی سفر کرد. چهارمین سفر او یکی از ماموریتهایی بود که توسط [[شرکت نورث وست]] [[(North West Company)]] برای جستجوی گذرگاه شمال غربی ترتیب یافته و دنباله ای بود بر سه سفر اکتشافی قبلی به سرپرستی [[ناخدا هنری هادسن]] کاشف و دریانورد مشهور انگلیسی. اکنون کشتی مستحکم دیسکاوری (Discovery)که در هر سه سفر قبلی به کار گرفته شده بود، در پانزدهم مارس 1615۱۶۱۵ بار دیگر با فرماندهی [[ناخدا رابرت بایلوت]] و ناوبری ویلیام بافین به سوی سرزمینهای سرد قطبی بادبان می کشیدمی‌کشید. بافین در روز 26۲۶ آوریل همین سال موفق شد تا برای اولین بار در طی تاریخ سفرهای دریایی با رصد واقعۀواقعهٔ نجومی پنهان شدن یک ستاره در پشت ماه، طول جغرافیایی محل رصد را تعیین کند. او همچنین به مساحی دقیق [[تنگۀ هادسن]] و ساحل شرقی [[جزیرۀ ساوت همپتن]] پرداخت. سرانجام اعضای گروه اکتشافی مجبور شدند به خاطر شرایط یخبندان ماموریتمأموریت خود را رها کنند. بافین در این باره در دفتر ثبت وقایع روزانۀروزانهٔ کشتی می نویسدمی‌نویسد:
''لایه هایلایه‌های ضخیم یخ بسیار آزار دهنده بودند و هر چه جلوتر میمی‌رفتیم رفتیمیخ‌ها یخ ها فراوان ترفراوان‌تر و آبها کم عمق تر میمی‌شدند. شدند.آثار چندانی از هیچ گونه جزر و مدی وجود نداشتو ما به زودی به این نتیجه رسیدیم که در این مکان نمی تواندنمی‌تواند گذرگاهی وجود داشته باشد. اکنون (13۱۳ جولای) سکان را برگردانده ایم و با کشتی به سوی جنوب رهسپاریم. زمینی که در سمت شمال و شمال شرقی مشاهده کردیم ،کردیم، نُه یا ده گرۀگرهٔ دریایی از ما فاصله داشت و بی هیچ تردید خلیجی که در جانب غرب قرار داشت ،داشت، به آن ختم میمی‌شد؛ شد.ولی هنوز معیین نیست که این خشکی چقدر به سمت شرق امتداد دارد.''
دیسکاوری در هشتم سپتامبر 1615۱۶۱۵ به [[بندر پلیموت]] رسید.
چند ماه بعد ،بعد، بافین بار دیگر امکان یافت تا به وسیلۀوسیلهٔ کشتی دیسکاوری و همراه با [[ناخدا بایلوت]] برای پنجمین بار عازم آبهای قطبی شود. هیئت اکتشافی در 26۲۶ مارس 1616۱۶۱۶ از [[گریو سند]] در دهانۀدهانهٔ [[رود تیمز]] بادبان کشید و در ساحل [[گرینلند]] در [[هوپ ساندرسون]] از دورترین نقطۀنقطهٔ شمالی قبلاً [[جان دیویس]] بدان رسیده بود ،بود، عبور کرد و سیصد مایل دیگر هم جلوتر رفت و به مدار 77۷۷ درجه و 45۴۵ دقیقه رسید. از آن پس تا 236۲۳۶ سال بعد هیچ دریانوردی نتوانست با کشتی از این نقطه به قطب شمال نزدیک تر شود. آنان همچنین با این اقدام موفق به کشف خلیجی شدند که در آنسوی آبهای [[تنگۀ دیویس]] قرار داشت. اکنون این پیکرۀپیکرهٔ آبی [[خلیج بافین]] نامیده میمی‌شود. شود.سپس کشتی دیسکاوری خلیج نویافته را دور زد و در طی مسیر بافین به مساحی و نقشه بردارینقشه‌برداری از از تمامی سواحل آن و ورودی تنگه هاییتنگه‌هایی پرداخت که به افتخار حامیان مالی این ماموریتمأموریت اکتشافی نامگذاری شدند. امروزه می دانیممی‌دانیم که [[تنگۀ لنکستر]] که بافین با قدردانی از حمایت [[سر جیمز لنکستر]]، ،تاجرتاجر معروف اهل لندن به نام وی خوانده است،خوانده‌است، ورودی همان گذرگاهی است که ماجراجویان بسیار در تلاش برای کشف آن مال و جان خود را فدا کردند.کردند؛ ولی در آن هنگام هیئت اکتشافی دیسکاوری متوجه این کشف بزرگ خود نشد. ویلیام بافین در بازگشت طی گزارشی که به عنوان نتیجه گیرینتیجه‌گیری از این سفر ارائه داد، چنین عنوان کرد:
''هیچ گذرگاه یا امیدی به وجود گذرگاه در شمال تنگۀتنگهٔ دیویس وجود ندارد. ما در شمال این تنگه ،تنگه، در همه جا یا تقریباً در همه جای پیرامون آن پهلو گرفتیم و دریافتیم که این منطقه چیزی جز یک خلیج بزرگ نیست.''
با عدم موفقیت این سفر اکتشافی به تدریج اسناد و مدارک مربوط به آن نیز به فراموشی سپرده شد و پس از مدتها غفلت نقشه هاینقشه‌های تهیه شده مفقود شدند. تا آنجا که سال هاسال‌ها بعد مشاهدات بافین را به عنوان تخیلات مطلق کنار گذاردند.
گرچه ویلیام بافین عقیده ای مخالف با وجود [[گذرگاه شمال غربی]] ابراز داشته بود ولی به راحتی قانع نشد و همچنان امیدوار بود که بتواند از مدخلی دیگر چنین گذرگاهی را بیابد. به همین دلیل تصمیم گرفت تا بار دیگر و این بار از کناره هایکناره‌های جزایر [[ژاپن]] به آغاز سفر اکتشافی خود بپردازد و احتمالاً به همین دلیل به استخدام شرکت یا [[کمپانی هند شرقی]] درآمد.
 
== ماموریتمأموریت در آبهای گرم ==
در پنجم مارس 1617۱۶۱۷ ویلیام بافین از طرف [[کمپانی هند شرقی]] با کشتی [[آنی رویال]] به فرماندهی ناخدا [[اندرو شیلینگ]] از انگلستان لنگر کشید . این کشتی بخشی از ناوگان بزرگ [[ناخدا پرینگ]] بود. آنان در 21۲۱ ژوئن به [[خلیج سالدانها]] در [[آفریقای جنوبی]] رسیدند و در ماه [[سپتامبر]] وارد بندر [[سورات]] در ساحل غربی [[هندوستان]] شدند. اندکی بعد ناخدا شیلینگ را برای انجام ماموریتیمأموریتی تجاری با [[آنی رویال]] به [[دریای سرخ]] و [[بندر مُکا]] فرستادند. آنان در سیزدهم [[آوریل]] 1618۱۶۱۸ به [[مُکا]] رسیدند و سپس حدود چهار ماه در [[دریای سرخ]] و [[خلیج فارس]] به گشت زنی پرداختند. در تمام این مدت ویلیام بافین به کار [[مساحی]] و [[نقشه بردارینقشه‌برداری]] از مناطق ساحلی مشغول بود. [[آنی رویال]] در سال 1619۱۶۱۹ به انگلستان بازگشت و پس از آن مجمع مدیران [[شرکت هند شرقی]] در اول [[اکتبر]] همان سال ویلیام بافین را به خاطر آنچه که ''زحمات و هنرمندی ماهرانۀماهرانهٔ او در ترسیم [[ساحل پارس]] و دریای سرخ'' نامیده شده بود ،بود، به دریافت پاداش مفتخر ساختند.
یک سال بعد در اوایل [[آوریل]] سال 1620۱۶۲۰ بار دیگر بافین را همراه با ناو سرفرماندهی لندن که به ناوگانی متشکل از چهار کشتی تحت فرماندهی [[ناخدا شیلینگ]] تعلق داشت ،داشت، به [[هند شرقی]] فرستادند. ناوگان در بیست و پنجم [[مارس]] 1620 ۱۶۲۰ [[بندر داونز]] را ترک کرد و در نهم [[نوامبر]] به [[سورات]] رسید. در آنجا به نیروهای انگلیسی خبر دادند که کشتی هایکشتی‌های قوای متحد [[پرتغال]] و [[هلند]] مستقر در [[دریای عمان]] درصدد حمله به منافع دولت [[بریتانیا]] در این منطقه برآمده اند و ناوگان [[ناخدا شیلینگ]] بی درنگ عازم مقابله شد. دو ناوگان که از نظر تعداد کشتی هاکشتی‌ها -هر یک چهار کشتی- در وضعیتی برابر قرار داشتند، دو بار به فاصلۀفاصلهٔ دوازده روز با یکدیگر درگیر شدند. در دومین نبرد [[ناخدا شیلینگ]] زخمی مهلک برداشت و بر اثر آن در روز ششم [[ژانویۀ]] سال 1621۱۶۲۱ از پای درآمد. جسد او را در [[بندر جاسک]] به خاک سپردند و سپس تحت فرماندهی [[ناخدا بلایت]] به [[سورات]] بازگشتند. در این نبرد کشتیکشتی‌های هایبریتانیایی، بریتانیایی ، پرتغالی هاپرتغالی‌ها را در جاسک شکست دادند و این وهنی بزرگ بر عظمت نیروی دریایی آن کشور در آبهای [[دریای عمان]] و [[خلیج فارس]] محسوب میشدمی‌شد.
 
== سفر پایانی ==
این زمان مصادف بود با تلاشهای [[شاه عباس صفوی]] برای پایان دادن بر سلطۀسلطهٔ یکصد سالۀسالهٔ پرتغالی هاپرتغالی‌ها بر [[جزیرۀ هرمز]] و آبهای جنوبی ایران. حاکم [[فارس (سرزمین)|فارس]] ، [[امام قلی خان]] از سوی پادشاه فرمان داشت تا با نمایندگان [[شرکت بریتانیایی هند شرقی]] که از سال 1616۱۶۱۶ در ساحل [[جاسک]] برای خود تجارتخانه تاسیستأسیس کرده و به داد و ستد مشغول بودندبودند، ،مذاکرهمذاکره کند و از ایشان برای حمله به [[قشم]] و [[هرمز]] کمک بگیرد. چانه زنی هازنی‌ها یک سال به درازا کشید . انگلیسی هاانگلیسی‌ها از یک سو می ترسیدندمی‌ترسیدند که نتوانند حریف نیروی پرتغالی شوند و از سوی دیگر منتظر کسب تکلیف از دولت خود بودند. عاقبت حاکم فارس آنان را تهدید به [[مصادرۀ اموال]] در صورت عدم همکاری کرد و به این ترتیب ناوگان [[ناخدا بلایت]] متشکل از پنج ناو و چهار کشتی کوچک برای کمک به [[دولت صفوی]] در نبرد با پرتغالی هاپرتغالی‌ها عازم
[[قشم]] گردید. پرتغالی هاپرتغالی‌ها که مجهز به پنج ناو و پانزده یا شانزده کشتی کوچک بودند به محاصره درآمدند. در روز 23 ۲۳ [[ژانویۀ]] 1622۱۶۲۲ ویلیام بافین ماموریتمأموریت یافت تا در ساحل قشم پیاده شود و ضمن بررسی [[قلعۀ]] دشمن، [[مختصات]] ، ارتفاع و فاصلۀفاصلهٔ [[بارو]] ها‌ها را برای هدف گیری دقیق [[توپخانه]] تعیین کند. در حین انجام این وظیفه تیری که از جانب دشمن شلیک شد به شکم او اصابت کرد. وی را پرتاب نمود و از پای درآورد.
در روز دوم [[فوریه]] ، پنج عراده توپ انگلیسی را در ساحل پیاده کردند و پس از انجام مذاکراتی بی حاصلبی‌حاصل با طرف پرتغالی [[قلعۀ قشم]] به توپ بسته شد. اندکی بعد استحکامات پرتغالیان سقوط کرد ،کرد، [[روی فریره]] فرمانده پرتغالی جزیره شد و پس از اسارت به [[سورات]] انتقال یافت. [[هرمز]] نیز در روز دهم [[مارس]] به محاصرۀ محاصرهٔ [[قوای انگلو پرشین]] درآمد و سرانجام پس از قریب یک قرن اشغال آزاد گردید.
جسد ویلیام بافین را همراه با دو سرباز انگلیسی دیگر که در این نبرد از پای درآمدند ،درآمدند، در [[قبرستان گور فرنگی]] واقع در جنوب خور کولغان قشم به خاک سپردند . از او فرزندی به یادگار نماند.بیوۀ بیوهٔ بافین چندی بعد علیه [[کمپانی هند شرقی بریتانیا]] اقامۀاقامهٔ دعوا کرد و خواستار دریافت دستمزد همسر خود توامتوأم با خسارتی هنگفت شد. وکلای شرکت او را زنی ستیزه جوستیزه‌جو و دردسرساز توصیف کردهکرده‌اند. اند.وی سرانجام پس از سه سال مجادله، با دریافت مبلغی معادل پانصد [[پوند استرلینگ|پوند]] که در آن زمان رقمی هنگفت محسوب می شد،می‌شد، رضایت به ترک دعوا داد.
 
== میراث بافین ==
دریانوردانی همچون [[جان راس]] ( [[John Ross]] ) و [[ویلیام ادوارد پری]] ( [[William Edward Parry]] ) که دویست سال بعد مشاهدات بافین را مورد بررسی مجدد قرار داند،آنهاداند، آنها را تا حد زیادی مقرون به واقعیت یافتند . بافین در طی چهارمین سفر خود به مناطق سرد قطبی دفتر یادداشت روزانۀروزانهٔ کاملی را به نگارش درآورده است که حاوی تنها نمونه از نقشه هاینقشه‌های ترسیمی اوست. بررسی این یادداشتها نشان می دهندمی‌دهند که مشاهدات وی در زمینۀزمینهٔ تعیین عرض هایعرض‌های جغرافیایی و ثبت دگرگونی هایدگرگونی‌های جزر و مد ،مد، توافق قابل ملاحظه ای با مشاهدات کنونی که توسط ابزار و ادوات بسیار پیشرفته تری انجام می شوند،می‌شوند، دارند. در آگوست 1821اوت ۱۸۲۱ [[ویلیام پری]] با اقبالی بلندتر مشاهدات بافین را پی گیری کرد و توانست خشکی شمال شرقی مورد نظر بافین را بیابد. او دریافت که این خشکی یک جزیره است و آن را به افتخار کاشف آن [[جزیرۀ بافین]] نامید.
امروزه بخش بزرگی از مشاهدات، مدارک، [[مساحی]] ها و نقشه هاینقشه‌های ویلیام بافین ناپدید شده اندشده‌اند ولی همان مقادیر اندک باقی مانده نیز برای اثبات این که وی در میان تمام کاشفان و دریانوردان عصر خود بهترین بوده استبوده‌است کفایت می کنندمی‌کنند.
 
== میراث بافین ==
دریانوردانی همچون [[جان راس]] ( [[John Ross]] ) و [[ویلیام ادوارد پری]] ( [[William Edward Parry]] ) که دویست سال بعد مشاهدات بافین را مورد بررسی مجدد قرار داند،آنها را تا حد زیادی مقرون به واقعیت یافتند .بافین در طی چهارمین سفر خود به مناطق سرد قطبی دفتر یادداشت روزانۀ کاملی را به نگارش درآورده است که حاوی تنها نمونه از نقشه های ترسیمی اوست. بررسی این یادداشتها نشان می دهند که مشاهدات وی در زمینۀ تعیین عرض های جغرافیایی و ثبت دگرگونی های جزر و مد ، توافق قابل ملاحظه ای با مشاهدات کنونی که توسط ابزار و ادوات بسیار پیشرفته تری انجام می شوند، دارند. در آگوست 1821 [[ویلیام پری]] با اقبالی بلندتر مشاهدات بافین را پی گیری کرد و توانست خشکی شمال شرقی مورد نظر بافین را بیابد. او دریافت که این خشکی یک جزیره است و آن را به افتخار کاشف آن [[جزیرۀ بافین]] نامید.
امروزه بخش بزرگی از مشاهدات، مدارک، [[مساحی]] ها و نقشه های ویلیام بافین ناپدید شده اند ولی همان مقادیر اندک باقی مانده نیز برای اثبات این که وی در میان تمام کاشفان و دریانوردان عصر خود بهترین بوده است کفایت می کنند.
== منابع ==
{{پانویس}}
* [[فرهی منش ،عطااله]]، مقاله/ دریا همیشه توفانی نخواهد ماند، تهران، [[ماهنامهٔ دانشمند]] ، شمارهٔ پیاپی ۵۳۶، خرداد۱۳۸۷
{{مستند کردن}}
{{جهانگرد و مکتشف-خرد}}