تفاوت میان نسخه‌های «استدلال»

۴٬۳۱۲ بایت اضافه‌شده ،  ۳ سال پیش
برچسب: دارای ادبیات عامیانه
;استقرا
[[استقرا]] نوعی استدلال است که در آن ذهن از جزء به کل سیر می‌کند.البته در منطق جدید این تعریف رد شده است. یعنی چند مورد جزئی را مشاهده می‌کند و سپس یک حکم کلی می‌دهد. مثلا در چند مورد آب را حرارت می‌دهیم و می‌بینیم که در صد درجه [[سلسیوس]] می‌جوشد و از این نتیجه می‌گیریم که هر آبی در صد درجه سلسیوس می‌جوشد.
 
واژۀ استقرا به معنای جست‌وجو، کاوش و در پِی چیزی رفتن است. ازآنجاکه در استقرا یک‌به‌یک جامعۀ آماری را بررسی نمی‌کنیم و تنها نمونه‌هایی از آن را به‌کار می‌گیریم، پایۀ استقرا براساس گمانه‌زنی است. برای نمونه، بیِنگارید که مادر یک خانواده هر روز ساعت 12 نهار می‌پزد. به مدت یک هفته کار او را بررسی کردیم و نتیجه گرفتیم که مادر این خانواده هر روز ساعت 12 نهار می‌پزد. اما، این نتیجه یقینی نیست چرا که تمام روزهای عمرِ این مادرِ خانواده را بررسی نکردیم و ممکن است روزی بیاید که در ساعت دیگری نهار بپزد. بنابراین، نتیجۀ بدست‌آمده از استدلال استقرایی همواره یقینی نیست. استدلال استقرایی بر دو گونه است:
 
1. استقرای تام; بررسی و پژوهیدنِ تمام موارد یک جامعه آماری و دادن یک حکم کلّی. برای نمونه، اگر میزان تیزهوشی تمام دانش‌آموزانِ یک کلاس را بررسی کنیم و به این نتیجه برسیم که همۀ دانش‌آموزان آن کلاس، تیزهوش هستند، چنین نتیجه‌گیری برگرفته از استقرای تام است. در استقرای تام تمام موارد یک جامعۀ آماری در اختیارِ ما قرار دارند. باید به این نکته توجه داشت که نتیجه در استقرای تام، یقینی است.
 
2. استقرای ناقص; بررسی و پژوهیدنِ چندین مورد در یک جامعۀ آماری که موارد بررسی‌نشده را هم نیز دربرمی‌گیرد. برای نمونه بدون بررسی کردنِ تمام شهروندان یک کشور، چند تن از آن‌ها را دارای صفتی بدانیم و سپس حکم کنیم که تمام شهروندان آن کشور دارای آن صفت می‌باشند. به‌این دلیل که این بررسی تمام شهروندان آن کشور را دربرنمی‌گیرد نتیجۀ برگرفته از استقرای ناقص گمانی و احتمالی است نه یقینی.
 
در استقرا معمولا تمام موارد یک جامعۀ آماری در اختیار ما قرار ندارند. ازاین‌رو، در استدلال استقرایی از قوی یا ضعیف بودن آن سخن می‌گوییم. در اینجا به دو مورد از ویژگی‌های یک استقرای قوی نگاه می‌اندازیم:
 
1. نمونه‌ها باید تصادفی و گوناگون باشند و نشان‌دهندۀ تمام موارد آن موضوع باشند. برای نمونه می‌خواهیم دربارۀ نوع حکومت‌داری کشورها در دنیا پژوهش کنیم. اگر در این پژوهش تنها به سراغ چند کشور ویژه برویم، نتیجۀ بدست‌آمده بیانگرِ نوع حکومت‌داری کشورها در دنیا نخواهد بود. مثلا ممکن است تنها کشورهایی بررسی شود که حکومت‌داری آنها براساس [[لیبرالیسم]] است و چنین استقرایی قوی نخواهد بود.
 
2. شمارِ نمونه‌ها باید در سنجش با کل جامعۀ آماری نسبت مناسبی داشته باشد. برای نمونه نتیجۀ بدست‌آمده دربارۀ نوع حکومت‌داری کشورها از 30 کشور که از 196 کشور برگرفته‌شده، نمی‌تواند نشان‌دهندۀ نوع حکومت‌داری کشورها در دنیا باشد. اما اگر همین آمار از 180 کشور گرفته‌شده بود، به میزان زیادی تعمیم‌پذیر به تمام کشورها در دنیا بود. توجه داشته باشید که اگر استدلال استقرایی را به درستی به‌کار نگیرید، ممکن است دچار [[تعمیم شتاب‌زده]] شوید.
 
;قیاس (استنتاج)
۳۹

ویرایش