تفاوت میان نسخه‌های «دشت لوت»

۱۷ بایت اضافه‌شده ،  ۲ سال پیش
جز
برچسب‌ها: ویرایش‌گر دیداری ویرایش‌های مشکوک به خرابکاری
| نام =بیابان لوت
| تصویر = Sand castles - Dasht-e Lut desert - Kerman.JPG
| توضیح تصویر =
| کشور = {{پرچمک|ایران}} [[ایران]]، [[استان کرمان]]
| نوع = [[طبیعی]]
|طی نشست = چهلم
| میراث در خطر؟ =
| شماره ثبت ملی =
| تاریخ ثبت ملی = {{جلالی حروف||||پیوند=نه}}
| دیرینگی =
{{Coord|۳۰٫۶۰۰۰۰۱|N|۵۹٫۰۶۷۷۷۷۷۸۷۸|E|source:ruwiki_region:IR_type:landmark|format=dms|display=title}}
 
'''دشت لوت''' دشتی [[بیابان|بیابانی]] در جنوب شرقی ایران است. این دشت در جنوب شرق ایران با مساحتی بیش از ۴۰ هزار کیلومتر مربع (شامل عرصه و حریم) در بین بخشی‌هایی از استان‌های [[استان کرمان|کرمان]]، [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان و بلوچستان]] و [[استان خراسان جنوبی|خراسان جنوبی]] قرار دارد و با مساحتی در حدود ۱۷۵ هزار کیلومتر، حدود ۱۰ درصد از وسعت [[ایران]] را دردربر بر گرفته استگرفته‌است.<ref>[http://www.bbc.com/persian/iran/2016/07/160718_nm_pics_dasht_lut آلبوم عکس: بیابان لوت، تازه‌ترین میراث جهانی یونسکو]، ''بی‌بی‌سی فارسی''</ref> بیابان لوت، بیست و هفتمین [[فهرست بیابان‌های جهان|بیابان بزرگ جهان]] به‌شمار می‌رود.
 
دشت لوت از جمله مناطق فراگرم و خشک جهان است. هسته آن در سال‌های ۲۰۰۴، ۲۰۰۵، ۲۰۰۶، ۲۰۰۷ و ۲۰۰۹ گرم‌ترین نقطه بر سطح کره [[زمین]] شناخته شده استشده‌است که بیشترین آن در سال ۲۰۰۵ با بیشینه دمای ۷۰٫۷ [[درجه سانتیگراد]] ثبت گردیده استگردیده‌است. دانشمندان علت گرمای بالای آن را رنگ تیره و خشکی سطح آن دانسته‌اند که موجب جذب گرمای خورشید می‌شود.<ref name="discovery">{{یادکرد وب | عنوان=Where's the Hottest Place on Earth? | نشانی=http://news.discovery.com/earth/global-warming/hottest-spot-on-earth-120416.htm | ناشر=Discovery | تاریخ=25 July 2012 | تاریخ بازبینی=3 September 2014 | نام=BECKY | نام خانوادگی=OSKIN | کد زبان=en}}</ref>
 
دشت لوت از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده استشده‌است. طول آن حدود ۳۲۰ کیلومتر (۲۰۰ مایل) و عرض آن حدود ۱۶۰ کیلومتر (۱۰۰ مایل) می‌باشد.<ref name="brit">{{یادکرد وب | عنوان=Lūt Desert | نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/351867/Lut-Desert | ناشر=[[دانشنامه بریتانیکا|Encyclopædia Britannica]] | تاریخ بازبینی=3 September 2014 | کد زبان=en}}</ref>
 
== نام ==
 
== گرم‌ترین نقطه زمین ==
بر اساس اندازه‌گیری‌های [[سازمان جهانی هواشناسی]] بالاترین دمای ثبت‌شده بر روی زمین متعلق به [[ایستگاه هواشناسی]] [[العزیزیه]] [[لیبی]] واقع در [[صحرای بزرگ آفریقا]] است که [[دمای هوا]] در ۱۳ سپتامبر ۱۹۹۲ در این ایستگاه ۵۸ [[درجه سانتی‌گراد]] (۱۳۶٫۴ درجه [[مقیاس فارنهایت|فارنهایت]]) ثبت شده استشده‌است. پیش از آن رکورد گرم‌ترین نقطه دنیا متعلق به [[دره مرگ]] در [[کالیفرنیا]] بود که در سال ۱۹۱۳ به میزان ۵۶٫۷ درجه سانتی‌گراد اندازه‌گیری شده بود.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=77627 |عنوان=Teh hottest spot on Earth | ناشر =ناسا |تاریخ =April 12, 2012 |تاریخ بازبینی=20 h;jfv 2015}}</ref>
 
در مطالعه گرم‌ترین نقاط کره زمین با استفاده از [[تصاویر ماهواره‌ای]] سنجنده [[مدیس]] طی سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۹ توسط [[ناسا]]، بیابان لوت در سال‌های ۲۰۰۴، ۲۰۰۵، ۲۰۰۶، ۲۰۰۷ و ۲۰۰۹ به عنوان گرم‌ترین نقطه کره زمین اندازه‌گیری شد که در سال ۲۰۰۵ با دمای ۷۰٫۷ [[درجه سانتی گراد]] گرم‌ترین رکورد دما در تمام زمین را ثبت کرده استکرده‌است. این دما ۱۲ درجه [[سانتی‌گراد]] بیش‌تر از رکورد رسمی دمای هوای زمین است که در سال ۱۹۹۲ در لیبی ثبت شده استشده‌است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=7149 |عنوان=The Hottest Spot on Earth | ناشر =ناسا |تاریخ =November 24, 2006 |تاریخ بازبینی=۲۰ اکتبر ۲۰۱۵}}</ref><ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=77779|عنوان=Finding the Hottest Spots on Earth by Satellite | ناشر =ناسا |تاریخ =May 2, 2012 |تاریخ بازبینی=۲۰ اکتبر ۲۰۱۲}}</ref><ref>http://earthobservatory.nasa.gov/Features/HottestSpot/page1.php</ref><ref>http://www.britannica.com/blogs/2013/08/hottest-place-earth-redux</ref> باید توجه داشت که گرم‌ترین نقطه کره زمین در سال‌های مختلف تغییر می‌کند، مثلاً در سال ۲۰۰۳ [[کوئینزلند]] [[استرالیا]] با دمای ۶۹٫۳ درجه سانتی‌گراد گرم‌ترین نقطه زمین بوده که این دما دومین دمای بالا پس از لوت در دوره هفت‌ساله مطالعه ناسا به‌شمار می‌رود. علاوه بر آن دمای سطح زمین معمولاً بالاتر از دمای هوا در همان نقطه است و اعداد ثبت‌شده به‌عنوان دمای سطح زمین که با استفاده از [[شاخص دمای سطح]] به‌دست آمده، به‌معنای دمای هوای آن مناطق نیست. مطالعات دانشمندان در سال ۱۹۱۵ دربارهٔ تفاوت دمای هوا و سطح زمین در [[دره مرگ]] نشان داد که در حالی که دمای سطح زمین در عمق ۰٫۴ سانتی‌متری خاک سطحی ۷۱٫۵ درجه سانتی‌گراد اندازه‌گیری شد، هم‌زمان دمای هوا در ارتفاع ۱۲۰ سانتی‌متری سطح زمین ۴۲٫۵ درجه سانتی‌گراد بوده استبوده‌است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Features/HottestSpot/page2.php |عنوان= Where Is the Hottest Place on Earth?| ناشر =ناسا |تاریخ = ۲۰ اکتبر ۲۰۱۵|تاریخ بازبینی=۲۰ اکتبر ۲۰۱۵}}</ref>
 
در بسیاری از رسانه‌های ایرانی و خارجی به نقل از دکتر [[پرویز کردوانی]] منطقه [[گندم بریان]] (در ۸۰ کیلومتری شمال [[شهداد]]) به‌عنوان گرم‌ترین نقطه لوت و دنیا معرفی شده استشده‌است ولی کردوانی با رد این ادعا و نقل قول منتسب به وی، معتقد است گرم‌ترین نقطه زمین در بیابان لوت «[[چاله مرکزی لوت]]» در ۷۵ کیلومتری شرق شهداد است و معرفی گندم بریان به‌عنوان گرم‌ترین نقطه لوت و کره زمین نادرست است.<ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://iren.ir/Nsite/FullStory/?Id=5294| عنوان = گندم بریان گرمترین جای زمین نیست | ناشر = خبرگزاری مستقل محیط زیست}}</ref><ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.mehrnews.com/news/1266539/آبروی-علم-کویر-را-نریزید-گندم-بریان-گرمترین-جای-زمین-نیست |عنوان=گندم بریان گرمترین جای زمین نیست | ناشر =خبرگزاری مهر |تاریخ = ۲۶ فروردین ۱۳۹۰|تاریخ بازبینی=۲۰ اکتبر ۲۰۱۵}}</ref>
 
== موقعیت و شاخص‌های کلی ==
* وسعت حوضه آبگیر دشت لوت، حدود ۱۷۵ هزار [[کیلومتر مربع]] (یک دهم مساحت کشور) است.
* طول آن از شمال به جنوب حدود ۹۰۰ کیلومتر و غرب به شرق حدود ۳۰۰ کیلومتر است.
* پست‌ترین نقطه دشت لوت حدود 240۲۴۰ متر از سطح دریا بالاتر است. (لوت مرکزی)
* دشت لوت جایگاه رخداد زمین لرزه‌های بزرگ و مهمی بوده‌است.
* در پای کوه‌های مشرف به دشت بزرگ لوت، آثاری از سکونت انسان از هزاره چهارم پیش از [[میلاد مسیح]] مشاهده شده‌است. (مآخذ شماره ۲)
 
== پدیده‌های جالب ==
میراث جهانی بیابان لوت در وهله اول از یاردانگ‌های بیابان لوت (کلوت) در بخش غربی، ریگ یلان یا ارگ یلان در بخش شرقی، [[هامادا]]ی بخش میانی و [[نبکا]]ها در حاشیه بخش غربی تشکیل شده استشده‌است که مجموع بیابان لوت را تشکیل می‌دهد. اجزای دیگر این بیابان شامل رودخانه شور، منطقه [[گندم بریان]] و شورگز هامون می‌باشند. بیابان لوت نه تنها دارای ویژگی‌های زیباشناسانه است بلکه بخشی از فرایندهای دخیل در شکل‌دهی به منطقه و تاریخ [[زمین‌شناسی]] را نیز نشان می‌دهد. در عین حال تنوع چشم‌اندازها و ناشناخته بودن منطقه شرایط مناسبی را برای تحقیقات علمی و گسترش [[ژئوتوریسم]] فراهم می‌نماید.<ref name="lutdesert.ir">< /ref>
 
دشت لوت یکی از شگفت انگیزترین عوارض بیابانی دنیا است برخی از جاذبه‌های آن عبارتند:
== واحدهای جغرافیایی ==
[[پرونده:Dasht-e Lut Dust Storm Iran TMO 2010023 lrg.jpg|بندانگشتی|چپ|300px|تصویربرداری فضایی از دشت لوت]]
دشت لوت چاله‌ای است که از نظر ارتفاعی نامتقارن بوده و جهت آن شمالی- جنوبی است. با توجه به شکل ناهمواری و پراکندگی عوارض جغرافیایی می‌توان آن را به طوربه‌طور طبیعی به سه واحد کوچک‌تر یعنی لوت شمالی، لوت مرکزی و لوت جنوبی یا لوت زنگی احمد تقسیم‌بندی نمود.<ref name="lutdesert.ir">< /ref>
 
# '''لوت شمالی'''
از عناصر ریگ، شن و ماسه تشکیل شده‌است و حد جنوبی آن را بریدگیهای نا منظم مشرف به چاله «رود شور بیرجند» تشکیل می‌دهد. ناهمواری‌های ماسه‌ای به شکل سفره‌های ماسه‌ای در آن وجود دارد.
 
# '''لوت مرکزی'''
شگفت انگیزترین قسمت دشت لوت است. در قسمت‌های شرقی لوت مرکزی تپه‌ها و توده‌های عظیم و به هم پیوسته ماسه‌ای قرار گرفته و سطح قابل توجهی از لوت را به عرض متوسط ۵۲ کیلومتر و طول متوسط ۱۶۲ کیلومتر در لوت پوشانده‌است.
بخشی از ناهمواری‌های لوت مرکزی دارای پوشش گیاهی بوده و بخش غربی آن فاقد پوشش گیاهی است.
 
# '''لوت جنوبی''' (لوت زنگی) غنی‌ترین قسمت چاله لوت از نظر پوشش گیاهی است.
 
از نظر [[ژئومورفولوژی]] (زمین‌ریخت‌شناسی) لوت مرکزی به سه منطقه اصلی (از غرب به شرق) تقسیم شده‌است:
 
* '''دشت‌سر'''
به عرض ۵ تا ۱۰ کیلومتر به صورت نواری سطح آن از ماسه و لای(silt)و نمک پوشیده شده استشده‌است.
 
* '''کلوت‌ها'''
{{اصلی|کلوت}}
 
در فاصله کلوت‌ها زمین پوشیده از ماسه بادی است و در نقاطی که ماسه بادی نیست زمین از نوع رس لائی و رس است.
* ''' تپه‌های ماسه‌ای'''
 
* ''' تپه‌های ماسه‌ای'''
در شرق لوت مرکزی منطقه‌ای به عرض ۵۰ کیلومتر و طول ۱۰۰ کیلومتر متر را تشکیل می‌دهند. ارتفاع این تپه‌های ماسه‌ای تا ۵۰۰ متر هم می‌رسد (مآخذ شماره۴). نا همواری‌های ماسه‌ای به اشکال [[برخان]] (Barkhan) – هرم‌های ماسه‌ای –سیف (sif) و تپه‌های طولی دیده می‌شود.
 
 
== پوشش گیاهی ==
زمین‌های بین نبکاها پوشیده از ماسه‌است و نبکاها عموماً در سطح همواری که میزان ماسه آن متوسط و سطح آب زیر زمین بالا بوده یا رطوبت موجود کافی برای حیات پوشش گیاهی باشد ظاهر می‌شوند. عناصر تشکیل دهنده نبکا شامل ماسه – لای، رس و سلت است.
 
شکل نبکا تابعی است از اندازه، تراکم و میزان رشد گیاه میزبان که گونه‌هایی نظیر دسته‌ای از گرامینه‌ها، درختچه‌های تاغ، گز و...و… می‌باشند. در دشت لوت گونه گیاه گز (Tamarix) از گونه‌های میزبان نبکاها هستند. ارتفاع نبکاها از چند دسیمتر تا چند متر و طول آن از یک متر تا ۱۰ متر می‌رسد.
 
شایان ذکر است گیاهان منفرد باید ارتفاعی بیش از ۱۰ الی ۱۵ سانتی‌متر داشته باشند تا اینکه بتوانند ماسه‌ها را کنترل نماید. اگر دانه‌های ماسه چسبندگی نداشته باشند به عبارتی عناصر رس و لای نداشته باشند حجم آنها با تغییر و [[سرعت باد]] تغییر می‌یابد. با افزایش میزان رسوب، گیاه برای جلوگیری از مدفون شدن به رشد خود در جهت بالا ادامه می‌دهد این رشد تا آنجا است که ریشه گیاه در ارتباط با سطح آب زیر زمینی باشد اما جایی که آب زیر زمینی افت می‌کند این ارتباط قطع و تخریب نبکا آغاز می‌شود که سرانجام به مرگ نبکا می‌انجامد.
 
== کاوش‌های باستان‌شناسی ==
مؤسسه جغرافیایی [[دانشگاه تهران]] از سال ۴۶ مشغول مطالعات در دشت لوت بوده استبوده‌است. این بررسی‌ها به کشف نمونه‌هایی از اشیاء سفالین و فلزی و سنگی دوران قبل از تاریخ این ناحیه انجامید، ولی این هیئت به سبب اشتغال به کارهای مربوط به خود و نداشتن افراد باستانشناس، موفق به گمانه زنی و تجسس بیشتری نگردید. هیئت مطالعاتی دشت لوت با همکاری اداره کل باستانشناسی در سال ۱۳۴۷ به این منطقه رفت<ref>مقاله باستانشناسی و هنر ایران نوشته مهندس علی حاکمی انتشارات وزارت فرهنگ و هنر صفحه 36</ref> آنان در این منطقه به تکه سفال‌های متنوع دست یافتند و با کاوش در تپه‌های کوتاه و مسیرهایی که در لا به لای کلوت‌ها قرار دارند توانست به مقابر قبل از تاریخ و اشیاء ارزنده آن دست یابد.<ref>مقاله باستانشناسی و هنر ایران نوشته مهندس علی حاکمی انتشارات وزارت فرهنگ و هنر صفحه 40</ref>
 
'''اشیاء و مقابر مکشوفه''': در بررسی ده روزه آقوس شهداد که در ۷ کیلومتری دشت لوت قرار دارد، اشیاء متعددی متعلق به هزاره سوم و سفال‌هایی از هزاره چهارم [[قبل از میلاد]] در مقابر مکشوفه بدست آمده که شامل ظروف سفالین که با رنگ‌های قرمز و نقوش مختلف تزیین یافته‌اند که از لحاظ سبک و شیوه کار با ظروف مکشوفه در بلمپور بلوچستان و خوراب کرمان شباهت کامل دارد. همچنین کوزه سفالین نخودی رنگ ظریفی بدست آمد که روی آن سه نوار قرمز رنگ دیده می‌شود. حد فاصل این نوارها با تصاویر عقاب پرگشوده و خطوط شکسته موازی به [[رنگ سیاه]] تزیین شده استشده‌است. نظیر این ظرف سر [[مرز ایران]] و پاکستان در تپه‌ای به نام کولی ماهی کشف گردید که قدمت آنها به هزاره سوم قبل از میلاد می‌رسد و همچنین با ظروف رنگارنگ شوش قابل مقایسه می‌باشد.
 
'''ظروف سنگی''': در گورهای مکشوفه تعدادی ظروف از جنس مرمر و [[سنگ‌های آهکی]] خاکستری رنگ کشف گردیده استگردیده‌است. ظروف مرمر رنگارنگ این ناحیه با اشیاء مرمری شوش که متعلق به هزاره سوم قبل از میلاد است شباهت کلی دارد. کشف این نوع اشیاء در محل مزبور رابطه قوم آقوس را با نقاط دورتری ثابت می‌کند.<ref>مقاله باستانشناسی و هنر ایران نوشته مهندس علی حاکمی انتشارات وزارت فرهنگ و هنر صفحه 41</ref> همچنین ظروف فلزی و تزیینی نیز در این منطقه کشف شده استشده‌است.
 
== ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو ==
تا پیش از چهلمین اجلاس میراث جهانی در [[استانبول]]، ایران دارای ۱۹ اثر ثبت‌شده در میراث جهانی بود که همه آن‌ها جز‌وجزو آثار فرهنگی ایران محسوب می‌شوند و هیچ اثر طبیعی از ایران در فهرست میراث جهانی وجود نداشت. در این اجلاس بیابان لوت به عنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست [[میراث جهانی یونسکو]] ثبت شده استشده‌است. ایران پرونده بیابان لوت و قنات ایرانی را برای ثبت جهانی ارسال کرده بود. ابتدا ۱۱ قنات و سپس بیابان لوت در فهرست میراث جهانی گنجانده شد.<ref>[http://bbc.in/2a3nBva بی‌بی‌سی فارسی]</ref>
بیابان لوت دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی است که آن را شایسته ثبت در فهرست میراث طبیعی جهان نمود:
* بلندترین [[کلوت|کلوت‌های]]‌های جهان در بخش شرقی کلوت‌ها
* طولانی‌ترین کلوت‌های جهان
* گرم‌ترین نقطه جهان با دمای ۷۰.۷۷۰٫۷ درجه سلسیوس
* بلندترین تپه‌های ماسه‌ای جهان در [[ریگ یلان]] در شرق بیابان لوت
* وجود یکی از بلندترین [[نبکا|نبکاهای]]های (گلدان صحرا، تل گز یا تل نباتی) جهان با ارتفاع ۱۲ متر<ref name="mehrnews.com" />
 
محدوده عرصه و حریم بیابان لوت برای ثبت در میراث جهانی حدود ۴۰ هزار کیلومتر مربع تعیین شده استشده‌است که محدوده بسیار بزرگی بوده و در بین سه استان کرمان، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان قرار دارد. البته بیابان لوت بسیار بزرگ‌تر از محدوده پیشنهادشده برای ثبت در میراث جهانی است، اما با توجه به این‌که مهم‌ترین عناصر واجد ثبت در میراث جهانی در لوت مرکزی واقع شده‌اند، این منطقه برای ثبت در میراث جهانی پیشنهاد گردید. مساحت عرصه بیابان لوت 22780۲۲۷۸۰ کیلومتر مربع و مساحت حریم بیابان لوت 17941۱۷۹۴۱ کیلومتر مربع است.است؛ که شامل ریگ یلان(تپه های(تپه‌های ماسه ای)، کلوت ها،کلوت‌ها، نبکاها، رودخانه شور، هامادا (دشت ریگی)، پهنه بازالتی گندم بریان و...و… است که در این میان کلوت‌ها در غرب و ریگ یلان در شرق با چشم اندازیچشم‌اندازی زیبا و شگفت انگیزشگفت‌انگیز خودنمایی می کنندمی‌کنند.<ref name="lutdesert.ir">< /ref>
 
شروع کار بر روی پرونده ثبت جهانی بیابان لوت از تیر ماه ۱۳۹۳ بوده استبوده‌است و پرونده آن در بهمن ۱۳۹۳ برای دفتر یونسکو در [[پاریس]] ارسال شد. این پروژه با مدیریت جغرافی‌دانان و همکاری بسیاری از متخصصان دیگر رشته‌ها تدوین گردید و در نهایت در ۲۷ تیر ۱۳۹۵ با اجماع همه کشورهای عضو در کمیته میراث جهانی، بیابان لوت به عنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.<ref>{{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی = | نام = | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | عنوان =ثبت اولین اثر طبیعی جهانی:بیابان لوت | ژورنال = رشد آموزش جغرافیا| مکان = | ناشر =وزارت آموزش و پرورش | دوره =۳۱ | شماره =۱ | سال =۱۳۹۵ | صفحه = | پیوند = | تاریخ بازبینی = {{جا:تاریخ}} | doi = }}</ref>
 
== جستارهای وابسته ==
* [http://www.dw.de/گرمترین-نقطه-زمین-واقع-در-دشت-لوت-ایران/g-17974096 گرم‌ترین نقطه زمین واقع در دشت لوت ایران] ''دویچه‌وله فارسی''
* [http://www.earthwatchers.org/lut.html کانون دیده‌بانان زمین]
* [http://www.lutdesert.ir/ سایت میراث جهانی بیابان لوت]
{{بیابان‌ها}}
{{میراث جهانی یونسکو در ایران}}