بلوری شدن: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
اصلاح فاصله مجازی + اصلاح نویسه با استفاده از AWB
برچسب‌ها: ویرایش‌گر دیداری ویرایش‌های مشکوک به خرابکاری
جز (اصلاح فاصله مجازی + اصلاح نویسه با استفاده از AWB)
 
== تاریخچه ==
علم بلورشناسی یا کریستالوگرافی درباره نحوه تشکیل و رشد بلورها و شکل ظاهری و ساختمان داخلی آنهاآن‌ها و نیز خصوصیات فیزیکی و شیمیایی مواد متبلور بحث می‌نماید. کلمه کریستال (Crystal) اصل یونانی دارد که از دو واژه (سرد= Kryos) و (سخت شدن= Stellesual) تشکیل شده که مجموعاً معنی سخت شدن در اثر سرما را می‌دهد.
فلاسفه قدیم نیز منشا بلورهای یک سنگ را بلورهای یخ می‌دانسته‌اند که بر اثر تحمل سرمای بسیار شدید در طول مدت مدید، طوری سخت و مقاوم شده استشده‌است که می‌تواند حرارتهای بالاتر از صفر را هم تحمل نماید. در سال ۱۶۹۰، Huyghens دریافت که بلورها از اجتماع ذرات کوچکتر بوجود آمده‌اند و در سال ۱۹۱۲، M.V.Laue توانست تئوری ساختمان شبکه‌ای در بلورها را با استفاده از [[اشعه ایکس]] به اثبات برساند.
 
[[پرونده:SnowflakesWilsonBentley.jpg|بندانگشتی|در طبیعت هر بلور برف شکلی گوناگون از دیگری دارد.]]
==== بلوری شدن مواد محلول ====
 
در این نوع بلوری شدن باید محلول به حال [[فوق اشباع]] باشد. در چنین محلولهایی بلورها تشکیل و ته‌نشین می‌شوند. این بلورها ابتدا به صورت نطفه‌های متحرک می‌باشند، علت تحرک آنهاآن‌ها حرکات قبلی یونها و مولکولهای سازنده آنهاآن‌ها است. در محلولها نیز مانند انجماد مواد مذاب، رشد بلورها از طریق اتصال منظم یونها، اتمها و مولکولهای معلق در محلول به نطفه‌های بلور صورت می‌گیرد.
 
=== بلوری شدن در هنگام چگالش ===
=== بلوری شدن مواد جامد ===
 
حالت سوم بلوری شدن که خوب شناخته نشده و در طبیعت فراوان دیده می‌شود، تبلور در محیط جامد است. در این حالت رشد بلورها بخرج بلورهای کوچکتر و تحت تاثیرتأثیر فشار و حرارت و در مدت زمان طولانی صورت می‌گیرد. برای مثال امروزه سنگهایسنگ‌های شیشه‌ای آتشفشانی خیلی قدیمی را متبلور می‌بینیم. بنابراین معلوم می‌شود که این گونه سنگهاسنگ‌ها به تدریج در طول زمان متبلور شده‌اند. سنگهایسنگ‌های آهکی دانه ریز که از بلورهای ریز [[کربنات کلسیم]] تشکیل شده‌اند، تحت تاثیرتأثیر عوامل دگرگونی (فشار و حرارت) به مرمر که دارای بلورهای دانه درشت کلسیت است، تبدیل می‌گردد.
 
[[پرونده:CitricAcid Crystalisation Timelapse.ogg|بندانگشتی|رشد بلور اسید سیتریک.]]
 
== تاثیرتأثیر عوامل خارجی در نمو بلورها ==
 
شرایط زیر سبب بوجود آمدن اختلاف در اندازه بلورها می‌گردد:
=== وجود مواد فرار ===
 
وجود بخار آب و گازها در یک ماده مذاب، [[نقطه انجماد]] را پایین آورده و سرعت انجماد را کند می‌سازد. بنابراین باعث افزایش رشد بلورهای آن ماده می‌شود. به عنوان مثال در رگه‌های پگماتیت به علت وجود بخار آب و گازهای فراوان در ماده مذاب پگماتیتی، بلورها به مراتب درشت‌تر از بلورهای توده آذرین اصلی است، حال آنکه سرعت انجماد در رگه‌های پگماتیت از سرعت انجماد توده آذرین اصلی بیشتر بوده استبوده‌است.
 
=== تراکم محلول ===
== مینبار یا ادخال در بلورها ==
 
در حین رشد بلور ممکن است موادی به صورت جامد، مایع یا گاز به سطح بلور بچسبد. ادامه رشد بلور باعث می‌شود که این مواد در درون بلور قرار گرفته، موجب تشکیل ادخال در داخل بلور گردد، حبابهایی خیلی کوچک [[گاز کربنیک]] همراه با آب در داخل بلور کوارتز یا قطرات خیلی کوچک آب در بلورهای [[نمک طعام]] و نیز قطرات مواد مذاب غیر متبلور (شیشه) در درون بلورهای فلدسپات ادخالهائی می‌باشند که همزمانهم‌زمان با تبلور بلور در داخل آن قرار می‌گیرند.
 
== اجتماع بلورها ==
=== اجتماع نامنظم ===
 
در این نوع، اجتماع بلورها در جهات مختلف بدون رعایت نظم و ترتیب صورت می‌گیرد. مثلاً در یک توده نبات یا در اختلاط گچ زنده با آب می‌بینیم که گچ می‌بندد. سخت و یکپارچه شدن این ماده به علت [[تبلور مجدد]] بلورهای ژیپس و چسبیدن آنهاآن‌ها به یکدیگر صورت می‌گیرد.
 
=== اجتماع منظم ===
=== ویژگی‌های مواد بلوری شده ===
 
اجسام بلوری شده به خاطر داشتن شکل مخصوص، سختی، خاصیت ارتجاعی، مقاومت محدود در مقابل حرارت و فشار و [[نقطه ذوب]] از مایعات و گازها متمایز می‌شوند. بعضی از مواد متبلور مانند پارافین نرم هستند و اجسامی مانند شیشه و پلاستیک هرچند که جامدند، ولی متبلور نمی‌باشند. بلورها اجسامی همگن و ان‌ایزوتوپ هستند. ان‌ایزوتوپ بودن بلور به این علت است که اختصاصات فیزیکی مانند سرعت انتشار حرارت و نور یا درجه سختی و غیره در جهات موازی آنهاآن‌ها برابر می‌باشد و در جهات مختلف نابرابر می‌باشد.
 
=== رنگ بلورها ===
== برخی از کاربردهای بلورها ==
 
بلورهای LiF, KCl, CaF2, NaCl و نظایر آنهاآن‌ها در ساختن وسایل نوری بکار می‌روند.
 
بلورهائی با خاصیت پیروالکتریسته مثل BaTiO۳ در صنعت الکترونیک کاربرد دارند.
== کاربرد تبلور یا کریستالیزاسیون ==
 
مهمترین روش جهت خالص کردن اجسام جامد (اکثر [[مواد آلی]] بصورت جامد هستند) تبلور مکرر است. به این ترتیب که مادهٔ ناخالص را در یک حلال مناسب در گرما تا حد اشباع حل می‌کنند. محلول گرم را صاف و مواد حل نشده را جدا می‌کنند. بعد محلول را آنقدر سرد می‌کنند تا جسم مورد نظر بصورت بلور تشکیل شود. عمل خالص کردن درنتیجهٔ یکبار کریستالیزاسیون کامل نمی‌شود و در بعضی موارد چندین بار تکرار می‌شود. عمل وقتی کامل است که حداکثر محصول بدست آید. در عمل گاهی با حلال‌های مختلف یا مخلوط آنهاآن‌ها کریستالیزاسیون انجام می‌شود. عمل کریستالیزاسیون به دو روش می‌تواند صورت بگیرد:
 
۱- در اثر حل نمودن ماده در حلال
۱۳۳٬۲۴۲

ویرایش