تفاوت میان نسخه‌های «خطبه فدکیه»

(←‏منابع: به‌روزرسانی)
== زمینهٔ تاریخی ==
{{اصلی|فدک}}
فدک ناحیه‌ای در نزدیک [[خیبر]] و به‌فاصلهٔ دو تا سه روز راه پیاده تا [[مدینه]] قرار داشت که از آب کافی برخوردار بود و خرمای فراوانی در آن به عمل می‌آمد. این زمین پیش از [[اسلام]] متعلق به [[یهودیان]] [[بنی‌نضیر]] بود و محمد با صلح آن را به‌دست آوردبه‌دست‌آورد.<ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1991|ف=Fadak|ک=Encyclopedia of Islam|ص=۷۲۵–۷۲۷|زبان=en|رف=Fadak}}</ref>
 
پس از وفات پیامبر اسلام، کشمکشی بین ابوبکر، خلیفهٔ وقت، ازیک‌سو و فاطمه و [[عباس بن عبدالمطلب|عباس]]، عموی محمّد، ازسوی‌دیگر بر سر اموال محمّد به‌وجود آمد. به‌گفتهٔ ولیری در دانشنامهٔ اسلام، این اختلاف بر سر اموالی مانند فدک و سهمی از [[خیبر]] بود. فاطمه و عباس ادعای تملک و به‌ارث‌رسیدن این اموال را داشتند. اما ازدیگرسو ابوبکر از دادن این اموال به آنان سر باز زد با این استدلال که پیامبر به او گفته‌است که اموال او به ارث نمی‌رسد و باید صرف [[صدقه]] شود. بررسی احادیث نشان می‌دهد که در طی دو مرحله، فاطمه در این مورد با ابوبکر به جدال پرداخت که در مرحلهٔ اول عباس نیز در این اختلاف حضور داشت.<ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1991|ف=Fatima|ک=Encyclopedia of Islam|ص=۸۴۱–۸۵۰|زبان=en|رف=Fatima}}</ref> در برخی منابع اهل سنت مانند [[طبری]] به مصادرهٔ فدک، اعتراض فاطمه، پاسخ ابوبکر و خشم فاطمه نسبت به او اشاره شده یا برخی مانند [[بلاذری]] مفصل‌تر موضوع را نقل کرده‌اند. اما بیشتر آن‌ها از دید میراث به آن نگریسته‌اند و با گزارش گفتهٔ ابوبکر موضوع را ختم کرده‌اند و گاهی تا جایی پیش رفته‌اند که گفته‌اند فاطمه پس از شنیدن استدلال ابوبکر از اعتراض دست کشید. ازسوی‌دیگر، پژوهشگران شیعه براساس منابع اهل سنت، گزارش‌های احتجاج‌های فاطمه زهرا را نقل کرده‌اند. آنان برپایهٔ همین منابع نشان داده‌اند که پس از مصادرهٔ فدک به‌دست ابوبکر، فاطمه زهرا بارها با او و در منظر عمومی احتجاج کرده‌است. در یکی از این گزارش‌ها که در حضور [[مهاجرین|مهاجر]] و [[انصار]] انجام شده، فاطمه گفته که فدک [[هبه (بخشش)|هبهٔ]] پیامبر است و بر این گفتهٔ خویش، علی، حسن، حسین و [[ام‌ایمن]] را شاهد آورد؛ و پس از آن ادامه داده که حدیث مورداستناد ابوبکر را نه‌تنها کسی نشنیده، بلکه برخلاف [[نص]] صریح قرآن است. اما این استدلال‌ها مورداعتنا واقع نشد.<ref>{{پک|عالم‌زاده|۱۳۷۸|ف=ابوبکر|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=۲۳۱}}</ref>
 
== اسناد ==
راویان اصلی این خطبه در آثار اهل سنت و شیعه عبارتند از: زینب، حسین بن علی، [[محمد باقر]]، [[عایشه]]، [[ابن عایشه]]، [[ابن‌عباس]]، [[عبدالله بن حسن مثنی|عبدالله بن حسن بن حسن]]، ابوهشام محمد، [[عوانه بن حسین|عوانه]] و [[عطیه عوفی]]. تعداد سندهای این خطبه بیش از بیست سند است.<ref>{{پک|فتاحی‌زاده|رسولی راوندی|زمستان ۱۳۹۳|ف=اسناد و شروح خطبه‌ها|ک=سفینه}}</ref> قدیمی‌ترین سند این خطبه کتاب ''[[بلاغات النساء]]'' اثر [[ابن طیفور|ابوالفضل مروزی]] (وفات ۲۸۰ ه‍. ق) است. این خطبه به‌عنوان دومین گفتار آن کتاب — پس از خطبه‌ای نکوهش‌آمیز از [[عایشه]] دختر [[ابوبکر]] — آورده شده‌است.<ref>{{پک|شهیدی|۱۳۹۴|ک=زندگانی فاطمه زهرا (س)|ص=۱۲۰}}</ref>
 
دنیس صوفی می‌نویسد «احادیثی که بر دخیل‌بودن فاطمه در رویدادهای پس از وفات پیامبر دلالت دارند، باوجود جانب‌دارانه‌بودن‌شان حاوی مقداری حقیقت هستند. به‌این‌دلیل که اهل سنّت نتوانستند به‌طور کامل آنچه را که به‌وضوح برای بازسازی تاریخ‌شان زیان‌آور بود محو کنند: این مسئله که فاطمه با ابوبکر بر سر ضبط خلافت و املاک پیامبر دعوا داشته‌است، این‌که فاطمه هیچ‌گاه او را به‌خاطر کارهایش نبخشید، و این‌که وفات او برای مدتی — احتمالاً به‌خواست خود فاطمه — مخفی نگاه داشته‌شد تا مانع سرپرستی ابوبکر از مراسم کفن و دفن فاطمه شود. چیزی که در این مورد کنایه‌آمیز است، این است که این پنجرهٔ کوچک به شخصیت فاطمه توسط اهل سنّت نادیده گرفته‌شده یا کوچک شمرده‌شده ولی توسط شیعیان بزرگ شده و بیش از اندازه روی آن تأکید شده‌است.»<ref>{{پک|Soufi|1997|ک=The Image of Fatima in Classical Muslim Thought|ص=206|زبان=en}}</ref> او بر آن است که به خاطر تواتر روایت‌های رنجش فاطمه از ابوبکر، چنین می‌نماید که مراسم کفن و دفن فاطمه به‌خواستهٔ خودش شب‌هنگام برگزار شده تا ابوبکر همچون رئیس اجتماع اسلامی نتواند در مراسم تشییعش دستی داشته‌باشد.<ref>{{پک|Soufi|1997|ک=The Image of Fatima in Classical Muslim Thought|ص=126|زبان=en}}</ref>