تفاوت میان نسخه‌های «تهاجم عراق به ایران (۱۳۵۹)»

جز
←‏جایگزینی با [[وپ:اشتباه|اشتباه‌یاب]]: هزارکیلومتر⟸هزار کیلومتر، پدیدآورد⟸پدید آورد، بستان⟸بستان (دشت آزادگان)
جز (←‏جایگزینی با [[وپ:اشتباه|اشتباه‌یاب]]: هزارکیلومتر⟸هزار کیلومتر، پدیدآورد⟸پدید آورد، بستان⟸بستان (دشت آزادگان))
عراق در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ ([[۲۲ سپتامبر]] [[۱۹۸۰ (میلادی)|۱۹۸۰]]) حمله به ایران را آغاز کرد. نیروهای عراقی به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کرده بودند که نواحی بزرگی از جنوب غرب ایران را اشغال کنند.
 
در نخستین روزهای حمله ارتش عراق به خاک ایران، حدود سی هزارکیلومترهزار کیلومتر مربع از خاک ایران به اشغال ارتش عراق درآمد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.edalatkhahi.ir/000779.shtml |عنوان=مروری بر ۱۲ قطعنامه سازمان ملل در خصوص جنگ تحمیلی عراق علیه ایران|تاریخ بازدید=۱۳۸۸/۶/۴|تاریخ=۱۳۸۶/۷/۵ |نقل قول=خبرگزاری مهر | پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6DxyGUqPE | تاریخ بایگانی = ۲۶ ژانویه ۲۰۱۳}}</ref> طی دو روز نخست حمله، نیروهای عراقی به هیچ یگان نظامی ایرانی که در حد تیپ باشد، برنخوردند. در واقع آن‌زمان ایران فقط دو لشکر از نیروهای مسلح و دو لشکر موتوریزه پیاده‌نظام در غرب کشور داشت که آن‌ها هم همگی از مرزها فاصله گرفته بودند.<!--<ref name=ToolAutoGenRef13 /> حذف یادکرد ناموجود توسط ربات --> در این روزها، واحدهای گوناگون نیروی زمینی ایران به دلیل از هم پاشیدگی با تأخیر توانستند خود را به جبهه جنوب برسانند. [[نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران|نیروی زمینی ارتش]] توان مقابله پایاپای را با عراق نداشت. در همین زمان [[قاسمعلی ظهیرنژاد]] نظریه ''دادن زمین در مقابل گرفتن زمان'' را مطرح کرد که با مخالفت اکثر فرماندهان ارتش روبرو شد.{{مدرک}}
 
نیروی زمینی عراق از سه جبهه و در هر جبهه با یک سپاه یورش زمینی خود را آغاز کرد. سپاه اول از [[جبهه شمالی]] حدود ۲۵ کیلومتر در اطراف قصر شیرین پیشروی کرد و سپاه دوم از [[جبهه میانی]] و در اطراف مهران، هردو پس از برخورد به مناطق کوهستانی متوقف شدند. این حملات برای پشتیبانی از حمله اصلی در خوزستان انجام شد. صدام تصور می‌کرد که مورد استقبال مردم خوزستان که بخشی از آنان [[عرب]] یا [[عرب‌زبان]] بودند قرار خواهد گرفت.<ref name=ToolAutoGenRef18>{{پک|Sonnenberg|۱۹۸۵|ک=The Iran-Iraq War}}</ref> هدف اولیه بخش جنوبی ارتش عراق، تصرف برق‌آسای شهر مرزی [[خرمشهر]] و پس از آن [[آبادان]]، [[اهواز]]، [[دزفول]] و [[سوسنگرد]] بود. عراق کسب این هدف را یک پیروزی استراتژیک برای خود تلقی می‌کرد.<ref name=ToolAutoGenRef18 /><ref name="ReferenceA">{{پک|McLaurin|۱۹۸۲|ک=Military Operations}}</ref> پس از تصرف خرمشهر، ارتش عراق موفق شد در اواخر آبان شهر آبادان را به‌طور کامل محاصره کند. عراقی‌ها که بر حمایت [[عرب‌های خوزستان]] از ارتش خود، دست‌کم در شمال خوزستان حساب کرده‌بودند، بازهم ناکام ماندند. حملات پیاپی عراق برای تصرف شهرهای سوسنگرد و اهواز عقیم ماند و ارتش عراق شانس غافلگیری را به‌خاطر مقاومت یک گروه کوچک مردمی از دست داد.<ref name=ToolAutoGenRef18 /> گفتنی‌است که حداکثر پیشروی نیروهای عراقی در جبههٔ جنوبی که در اثر غافلگیری نیروهای ایرانی صورت گرفت، تا ۱۵ کیلومتری شهر اهواز بود.<ref name=th>{{یادکرد|فصل=|کتاب=ATLAS OF UNFORGETTABLE BATTLES Ground Forces Operations September,1980-August,1988|نویسنده = Colonel Mojtaba Jafari|ناشر =Holy Defence reaserech center|چاپ=third edition|شهر=Tehran|کوشش=انگلیسی|صفحه=|سال=2006|شابک=}}</ref>
هدف اولیه بخش جنوبی ارتش عراق، تصرف برق‌آسای شهر مرزی [[خرمشهر]] و پس از آن [[آبادان]]، [[اهواز]]، [[دزفول]] و [[سوسنگرد]] بود. عراق کسب این هدف را یک پیروزی استراتژیک برای خود تلقی می‌کرد.<ref name=ToolAutoGenRef18 /><ref name="ReferenceA" />
 
با شروع جنگ، سپاه سوم ارتش عراق (۳ لشکر زرهی و ۲ لشکر مکانیزه) هجوم خود را از چند محور آغاز کرد. لشکر ۱۰ زرهی ارتش عراق توانست در طی ۶ روز ۸۰ کیلومتر به داخل مرز ایران پیشروی کند و نیروهایش را در غرب رودخانه [[کرخه]] مستقر کند. لشکر ۱ مکانیزه عراق نیز با وجود مقاومتهای مردمی توانست ۱ هفته بعد در غرب کرخه مستقر شود. لشکر ۹ زرهی عراق با تصرف شهرهای [[بستان (دشت آزادگان)]] و [[سوسنگرد]] و ارتفاعات الله‌اکبر، پیشروی خود را به سمت اهواز ادامه داد. لشکر ۵ مکانیزه عراق بعد از تصرف پادگان حمید و قطع [[جاده خرمشهر-اهواز]]، در ۱۵ کیلومتری جنوب غربی اهواز استقرار یافت. از طرفی با عبور لشکر ۳ زرهی از رودخانه کرخه و قطع [[جاده آبادان-اهواز]] محاصره خرمشهر و [[آبادان]] تکمیل گردید.<ref name="ReferenceB">{{یادکرد|فصل=هجوم سراسری-جبهه جنوبی|کتاب=کارنامه نبردهای زمینی|نویسنده =حسن درّی|ناشر =مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ|چاپ=اول|شهر=تهران|کوشش=مهدی انصاری|صفحه=۵|سال=۱۳۸۱|شابک=۸-۸-۶۳۱۵-۹۶۴}}</ref>
 
ولی سه ستون زرهی عراقی که برای تصرف خرمشهر اعزام شده بودند با مقاومت ناهماهنگ و خودجوش مردم این شهر مواجه شدند و در کمین حدود ۳۰۰۰ غیرنظامی‌ای افتادند که سلاح‌های ناچیزی همچون تفنگ [[ام۱ گاراند]]، [[نارنجک]] و [[کوکتل مولوتوف]]در مقابل تجاوز ارتش عراق مقاومت می‌کردند. بیشتر نیروهای مقاومت خرمشهر با وجود آموزش نظامی ناچیز انگیزه بسیار زیادی برای جنگیدن داشتند. این نیروها موفق شدند جلوی پیشروی سریع ارتش عراق را بگیرند و عراق در همان مرحله اول جنگ، در رسیدن به اهداف خود ناکام ماند و درگیر یک نبرد خانه به خانه در کوچه‌های خرمشهر شد. تصرف خرمشهر ۳۴ روز<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/246157/روزشمار-مقاومت-خونین-شهر روزشمار حمله عراق به خرمشهر]</ref> به طول انجامید و در درگیری‌ها عراقی‌ها ۵۰۰۰ کشته دادند و پس از آن نیز عراق به مدت سه هفته درگیر نبردهای خیابانی با [[گردان تکاوران دریایی بوشهر]] در این شهر بود. در ایران برای مدت‌ها خرمشهر را به احترام مقاومت و نبرد شهروندان این شهر، «خونین‌شهر» نامیده می‌شد.<ref name=ToolAutoGenRef18 /><ref name="ReferenceA" /> سرانجام با ملحق شدن نیروهای تازه‌نفس لشکر ۱۱ پیاده عراق به نیروهای محاصره‌کننده درگیر در خرمشهر، این شهر سقوط کرد.<ref name="ReferenceB" />
 
== پدافند ایران ==
در جریان حمله عراق به شرق کارون در اواخر مهرماه نیروی هوایی و هوانیروز ایران با وجود مشکلات اطلاعاتی برای هدف‌گیری، رخنه‌هایی در مواضع عراقی پدیدآوردپدید آورد و بسیاری از خودروهای عراقی را نابود کردند. در این حمله بخش‌هایی از سپاه پنجم مکانیزه و سپاه ششم زرهی عراق با ایجاد سرپل کوچکی در بخش شرقی رود در نزدیکی [[دارخوین]] مسیرهای تدارکاتی ایران را در معرض تهدید قرار دادند. آن‌ها از این نقطه می‌توانستند به سمت شمال و شرق پیشروی کرده و دزفول را به محاصره درآورند. در اواخر مهر نیز یک اسکادران اف-۱۴ [[برتری هوایی]] را بر فراز میدان جنگ در خوزستان تأمین کرده و با سرنگون کردن حدود ۱۲ جنگنده عراقی تنها در دو روز به نیروهای ایرانی اجازه داد تا پدافند هوایی عراق در منطقه را که شامل چندین پایگاه [[سام-۶]] می‌شد پاکسازی کرده و شبکه تدارکاتی عراق را منهدم کنند.<ref name=ToolAutoGenRef7 />
 
در میان واحدهای نیروی زمینی ارتش ایران در هفته اول حمله عراق به ایران، تنها سرهنگ [[هوشنگ عطاریان]] در جبهه غرب کشور بود که با اتخاذ تاکتیک عملیاتی ضد حمله در روز هشتم از شروع جنگ توانست ارتش عراق را از خاک ایران بیرون نمایند،<ref name=autogenerated8>[http://www.verlag-koester.de/buch.php?fb_id=12&id=61 Verlag Dr. Köster Berlin - Möller, Harald: Geheime Waffenlieferungen der (...)<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> در گزارش جنگی [[جمهوری اسلامی]] در آن ایام آمده‌است: