باز کردن منو اصلی

تغییرات

جز
اصلاح فاصله مجازی + اصلاح نویسه با استفاده از AWB
 
مسئلهٔ [[علم اقتصاد|اقتصاد]]، به عنوان یکی از مهم‌ترین مسائل زندگی بشری، مطرح است، و اسلام نیز نگرش خاصی به آن دارد.
معمولاً از عبارت «اقتصاد اسلامی» در زمینه هایزمینه‌های مختلفی استفاده می شودمی‌شود. «علم اقتصاد اسلامی»، «مکتب اقتصاد اسلامی»، «نظام اقتصاد اسلامی» یا «دانش اقتصاد اسلامی». راجع به «علم اقتصاد اسلامی» باید به نکات ظریفی دقت داشت؛ مقدمات و نکاتی که بدون توجه به آن هاآن‌ها نمی‌توان منظور معتبری از این اصطلاح را ارائه نمود. در بیان متعارف، هنگامی که از علم سخن به میان می آید،می‌آید، منظور همان علم یا [[علم]] است؛ مجموعه معارفی که با تأکید ویژه بر روش تجربی پس از عصر روشنگری در اروپا شکل گرفته و رفته رفته توسعه یافت. علم اقتصاد یا همان [[علم اقتصاد]]یا [[اقتصاد سیاسی]] نیز از چنین قاعده ایقاعده‌ای مستثنی نیست. در ربط میان اقتصاد اسلامی یا هر انگاره دینی با علم تجربی-قیاسی چون اقتصاد باید به این سؤال پاسخ داد که آیا در این علم، ابعاد ارزشی، اخلاقی یا از جنس بایستگی وجود دارد یا خیر؟ اگر یک محقق اقتصاد یا فیلسوف علم اقتصاد بر این باور باشد که در مجموعه ادبیات علم اقتصاد یا اقتصاد سیاسی می توانمی‌توان ردپای چنین اموری را یافت، منطقاً وی می‌تواند به وجود اقتصاد اسلامی معتقد باشد؛ از طرف دیگر اگر فردی بر این باور باشد که در علم اقتصاد یا اقتصاد سیاسی، هیچ مؤلفه ارزشی وجود ندارد، مفهوم «علم اقتصاد اسلامی» از نظر وی بی معناست. بر اساس همین تفکیک پیش گفته است که انواع اظهار نظر هانظرها راجع به «علم اقتصاد اسلامی» وجود دارد.
برخی میان «مکتب اقتصاد اسلامی» و «نظام اقتصاد اسلامی» تفکیک قائل می شوند؛می‌شوند؛ از نظر اینان «نظام اقتصادی اسلامی» پیاده شدهٔ قواهد و راهکارهای مورد توجه «مکتب اقتصادی اسلام» در واقعیت موجود است. براساس تعریفی دیگر می توانمی‌توان «نظام اقتصاد اسلامی را » به این شکل تعریف نمود: مجموعه قواعد کلّی ارائه شده در [[اسلام]] در زمینه روش تنظیم حیات اقتصادی و حلّ مشکلات اقتصادی، در راستای تأمین عدالت اجتماعی برای نیل به سعادت بشر و رسیدن به جامعهٔ فاضله‌ای که تمامی پیامبران و ائمهٔ الهی برای آن تلاش کرده‌اند.
 
== نگاه اسلام به اقتصاد ==
 
{{به عربی|وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُری آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الأْرْضِ}} قرآن مجید، آیهٔ ۹۶{{سخ}}
ترجمهٔ آیه: و اگر مردم ایمان آورده و پرهیزگار بودند، ما ابواب برکات زمین و آسمان را بر آنهاآن‌ها گشوده بودیم.{{سخ}}
اسلام اقتصاد را در جهت اهداف عالیهٔ بشر دانسته و بر این اساس، نگرش سوسیالیستی یا [[سرمایه‌داری]] که اقتصاد را مبنا قرار می‌دهند، رد می‌کند.
 
== اقتصاد اسلامی در ایران ==
در سال ۱۹۷۸، [[روح‌الله خمینی|آیت الله خمینی]] مدعی شد که شرکت‌های چندملیتی اقتصاد ایران را در دست گرفته‌اند و سیاست‌های [[محمدرضاشاه]] در حال به نابودی کشاندن [[کشاورزی]] است تا به خارجیان فعال در حوزه کشاورزی تجاری کمک کند؛ وی اعلام کرد که هدف اصلیش را در اقتصاد کم شدن وابستگی ایران به غرب قرار خواهد داد؛ و این که اقتصاد بر اساس تعالیم اسلام پایه‌ریزی خواهد شد.{{مدرک}}
قبل از پیروزی انقلاب، شهید محمد باقر صدر تلاش هاییتلاش‌هایی جهت تبین نظام اقتصادی اسلامی و مؤلفه هایمؤلفه‌های مکتب اقتصادی آن مبذول داشت. پس از انقلاب اسلامی، بانکداری یکی از عرصه هاییعرصه‌هایی بود که برای تطبیق آن با قوانین اسلامی، محل ورود اقتصاد اسلامی بود؛ در همین راستا قانون بانکداری بدون ربا تصویب و اجرا شد. دیگر عرصه مهم ورود اقتصاد اسلامی موضوع انفال و مالیکت منابع طبیعی بود که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران محل تأکید قرار گرفت. یکی دیگر از مفاهیم مهم در اقتصاد اسلامی که با پیروزی انقلاب پررنگ شد، بحث استقلال و خودکفایی بود؛ هرچند براساس نظریات رایج اقتصادی این مقوله از اهمیت چندانی برخوردار نیست، اما با توجه به شرایط جهانی در آن زمان و نیز در حال حاضر و برپایه برخی آمزوه هایآمزوه‌های اقتصادی موجود، باید تا حد ممکن در راستای استقلال معقول اقتصادی همت گمارد. البته منطبق با همان نظریات اقتصادی متعارف نیز تا زمانی که کشورها به حمایت از صنایع خود اقدام کنند و امکان مبادله آزادانه کالاها و خددمات وجود نداشته باشد و پیش شرط هایشرط‌های مربوط به بازار پول و ارز مهیا نشود، مسئله خودکفایی و استقلال اقتصادی حائز اهمیت خواهد بود.
 
== نقد و مناقشه ==
اقتصاد اسلامی به خاطر این هااین‌ها بی اعتبار و دون شناخته است [از دید انتقادی]:
* "عدم انسجام، ناتمامیت، غیرواقع‌بینانه‌بودن، و بی‌ربطی"<ref group="یادداشت">"incoherence, incompleteness, impracticality, and irrelevance"</ref> که به آن هاآن‌ها متهم شده،جای [[حل مسئله]]، توسط "[[هویت فرهنگی]]" به کار انگیخته شده (Timur Kuran, John Foster)؛<ref name="FosterMM2010">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8401421.stm|title=How Sharia-compliant is Islamic banking?|date=11 December 2009|accessdate=22 September 2016|website=BBC News|last1=Foster|first1=John}}</ref><ref>Kuran, "The Economic Impact of Islamic Fundamentalism," in Marty and Appleby ''Fundamentalisms and the State'', U of Chicago Press, 1993, pp. 302–41</ref><ref>"The Discontents of Islamic Economic Mortality" by Timur Kuran, ''American Economic Review'', 1996, pp. 438–42</ref><ref name="tobin-2014-139">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JGStBAAAQBAJ&pg=PA139&lpg=PA139&dq=%22incoherence,+incompleteness,+impracticality,+and+irrelevance%22+finance&source=bl&ots=U2W21i-4UP&sig=rOu44K5-zEuCI-H9E0WMI8ptNQ0&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi1kpC46KXPAhUX12MKHcD7AhMQ6AEIITAA#v=onepage&q=%22incoherence,%20incompleteness,%20impracticality,%20and%20irrelevance%22%20finance&f=false|title=Production, Consumption, Business and the Economy: Structural Ideals And ...|last1=Tobin|first1=Sarah A.|date=2014|publisher=Emerald Group Publishing.|accessdate=23 September 2016|editor1-last=Wood|editor1-first=Donald C.|page=139|chapter="Is it really Islamic?"}}</ref>
* به طوربه‌طور تئوریک "شلم‌شوربایی از تفکرات مردم‌باورانه و سوسیالیستی"<ref group="یادداشت">"a hodgepodge of populist and socialist ideas"</ref> بودن آن، و در عمل "هیچ چیزی بیش از کنترلِ دولتیِ ناکارآمدِ اقتصاد و یک‌سری سیاست هایسیاست‌های بازتوزیع تقریباً به یک اندازه ناکارآمد [نیست]" ([[فرد هالیدی]])؛<ref name="Halliday, Fred p. 892">Halliday, Fred, ''100 Myths about the Middle East'', Saqi Books, 2005 p. 89</ref>
<blockquote>در زمینه‌ای سیاسی و منطقه‌ای، که در آن [[اسلام گرایان|اسلام‌گرایان]] و [[علما]] ادعا می کنندمی‌کنند در مورد همه چیز نظری دارند، جالب است که در موردِ این مرکزی‌ترینِ فعالیت‌هایِ انسان، فراتر از سخنانِ پارسامنشانهٔ پی‌درپی دربارهٔ این که چه طور مدلِ آن‌ها نه [[سرمایه‌داری]] است و نه [[سوسیالیسم|سوسیالیستی]]، چه قدر برای گفتن کم دارند.<ref name="Halliday, Fred p. 893">Halliday, Fred, ''100 Myths about the Middle East'', Saqi Books, 2005 p. 89</ref></blockquote>
* چیزی چندان بیش‌تر از این نبودن: درآوردن ادای اقتصاد سنتی مزین به آیات [[قرآن]] و [[سنت (پیامبر اسلام)|سنت]] (Muhammad Ahram Khan)؛
* مدعی تقاضا برای بازگشت به رسوم اسلامی، که [این رسوم] در واقع "سنت ابداع‌شده"<ref group="یادداشت">Invented tradition</ref> هستند (Timur Kuran)؛<ref group="یادداشت">به نظر وی: اقتصاد اسلامی خودش نمونه امری است که "سنت اختراع‌شده" خوانده شده. ... تا میانه قرن بیستم [میلادی] نبود که پس از آن کمپین هاییکمپین‌هایی راه افتاد برای شناسایی الگوهای تفکر و کارکرد اقتصادی به طوربه‌طور خودآگاه [به اسلام]، اگر نه همچنین به طوربه‌طور منحصر [به اسلام]. تا آن زمان درون‌مایه اقتصادی رساله‌ها که بر پایه منابع اسلامی سنتی قرار داده شده بود فاقد سیستماتیزاسیون [یا سیستم‌مندی] بود؛ آن هاآن‌ها به سختی یک بدنه اصلی از تفکر را که به شکل دکترینی منسجم و خودکفا قابل تشخیص باشد را شکل دادند.</ref><ref name="Kuran-x">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VkIJGPNzVIIC&pg=PR9&dq=%22Islam+and+mammon%22+%22most+muslims,+whether+or+not%22&hl=en&sa=X&ei=qSUTVZ-WCJGuogST64CAAw&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=%22Islam%20and%20mammon%22%20%22most%20muslims,%20whether%20or%20not%22&f=false|title=Islam and Mammon: The Economic Predicaments of Islamism|last1=Kuran|first1=Timur|date=2004|publisher=Princeton University Press|accessdate=25 March 2015|page=x}}</ref>
* شکست در رسیدن به این اهداف: براندازی سود روی پول، برقراری برابری اقتصادی، و یک ''وجدان [[کسب‌وکار]]'' برتر؛<ref name="Pipes-26-09-07">{{cite news|url=http://www.danielpipes.org/4973/islamic-economics-what-does-it-mean|title=Islamic Economics: What Does It Mean?|last1=Pipes|first1=Daniel|date=September 26, 2007|accessdate=5 August 2015|agency=Jerusalem Post}}</ref> با این حال "از روی جهالت، از روی بردباری‌ِ هدایت‌شده در مسیرِ اشتباه، از نگاه موشکافانهٔ نقادانه فروگذارکرد"، و در رسیدن به این اهداف شکست خورد چرا که شیوه‌ها و مقاصدش این‌گونه مورد ملاحظه قرار گرفته اند: "''بیش از حد غیر واقع بینانه'' تا که بخواهد برای ساختارهای غالب اقتصادی شاخ و شانه بکشد" (Timur Kuran).<ref name="Kuran-x2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VkIJGPNzVIIC&pg=PR9&dq=%22Islam+and+mammon%22+%22most+muslims,+whether+or+not%22&hl=en&sa=X&ei=qSUTVZ-WCJGuogST64CAAw&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=%22Islam%20and%20mammon%22%20%22most%20muslims,%20whether%20or%20not%22&f=false|title=Islam and Mammon: The Economic Predicaments of Islamism|last1=Kuran|first1=Timur|date=2004|publisher=Princeton University Press|accessdate=25 March 2015|page=x}}</ref>
'''دانش مالی و بانک‌داری اسلامی'''
۱۳۳٬۲۴۲

ویرایش