تفاوت میان نسخه‌های «ماکیان ایکس یک»

جز
جز (←‏جایگزینی با [[وپ:اشتباه|اشتباه‌یاب]]: انرزی⟸انرژی، ییوند⟸پیوند، فاصه⟸فاصله)
{{تصویر جعبه ستاره
| تصویر=[[پرونده:Cygnus constellation map.png|250px]]
| زیرنویس=HDE 226868 (نمایش داده نشده‌است) در نزدیکی ستاره ''η'' (پایین مرکز) در نقشه ماکیان.<ref name="bernard" />}}
{{رصد جعبه ستاره
| مبدا=J2000
| تاریخ بازدید=2008-03-03
| زبان=انگلیسی}}</ref>
| میل={{DEC|+۳۵|۱۲|۰۵٫۷۷۵}}<ref name="SIMBAD" />
| قدر ظاهری=۸٫۹۵<ref name="SIMBAD" />
| صورت=[[ماکیان (صورت فلکی)|ماکیان]]}}
{{مشخصات جعبه ستاره
| کلاس=O9.7Iab<ref name="SIMBAD" />
| b-v=+۰٫۸۱<ref name="lob647">{{یادکرد
| نویسنده=جی براگمن
| سال=1973 | شماره=647
| تاریخ بازدید=2008-03-03}}(ارجاع دست دوم)</ref>
| u-b=−0.30<ref name="lob647" />
| متغیر=[[ستاره متغیر|متغیر بیضوی]]}}
{{اخترسنجی جعبه ستاره
| سرعت شعاعی=−۱۳<ref name="SIMBAD" />
| حرکت مخصوص بعد=−۳٫۸۲<ref name="SIMBAD" />
| حرکت مخصوص میل=−۷٫۶۲<ref name="SIMBAD" />
| اختلاف منظر=۰٫۵۸
| فاصله پارسک=۲۰۰۰
| نویسنده=نیک‌ساو
| مقاله=[http://adsabs.harvard.edu/abs/1987ApJ...321..425N The primary orbit and the absorption lines of HDE 226868 (Cygnus X-1)]
| ژورنال=Astrophysical Journal،Journal, Part 1
| سال=1987 | شماره=321 | صفحه=425–437
| تاریخ بازدید=2008-05-02}}(ارجاع دست دوم)</ref>}}
{{تفاصیل جعبه ستاره
| جرم=۲۰–۴۰<ref name="iorio" />
| شعاع=۲۰–۲۲<ref name="MNRAS358" />
| درخشندگی=(۳–۴){{چر}}×۱۰<sup>۵</sup><ref name="MNRAS358" />
| دما=۳۱٬۰۰۰<ref name="eas030610" />
| گرانش=۰٫۰۷±۳٫۳۱<ref name="hadrava">{{یادکرد گردهمایی
| اول=Petr |آخر=Hadrava
| عنوان‌کتاب=Proceedings of RAGtime 9: Workshops on black holes and neutron stars
| تاریخ=September 15–21، 2007
| مکان=Opava،Opava, Czech Republic
| نشانی=http://adsabs.harvard.edu/abs/2007arXiv0710.0758H
| تاریخ بازدید=2008-05-03}}(ارجاع دست دوم)</ref>
| فلز=
| چرخش=
| سن=۵&nbsp; میلیون<ref name="science300" />
}}
 
{{نام جعبه ستاره
| نام‌ها=[[بنر دارمشترانگ|BD]]+۳۴ ۳۸۱۵، [[کاتالوگ هنری دراپر|HD (یا HDE)]] ۲۲۶۸۶۸، [[رصدخانه اخترفیزیک اسمیتسون|SAO]] ۶۹۱۸۱، [[کاتالوگ ابرخس|HIP]] ۹۸۲۹۸،98298, V1357 Cyg.<ref name="SIMBAD" />}}
{{پایان جعبه ستاره}}
 
'''ماکیان ایکس یک''' یا '''دجاجه ایکس یک'''<ref>{{یادکرد|نویسنده=کاکو، میکیو|نویسندگان سایر بخش‌ها=تامسون، جنیفر |کتاب=فراسوی اینشتین|ناشر=انتشارات فاطمی|سال=۱۳۸۸|فصل=فصل ۱۵۱|شابک=ISBN 964-318-346-7|زبان=fa}}</ref>{{انگلیسی|Cygnus X-1|کوتاه‌شده: Cyg X-1{{رچ}}<ref name="science3656" />}} منبعی مشهور از [[پرتو ایکس]] در فضا است که در صورت فلکی [[ماکیان (صورت فلکی)|ماکیان]] قرار دارد. در سال ۱۹۶۴ و در خلال پرواز یک تلسکوپ فضایی مدار پایین کشف شد و یکی از بزرگترین منابع پرتو ایکس در آسمان است که پرتوی ایکسی با شارش ۲٫۳{{چر}}×۱۰<sup>−۲۳</sup> [[وات|W]][[متر|m]]<sup>−۲</sup>[[هرتز|Hz]]<sup>−۱</sup>{{رچ}}<ref>{{یادکرد
| نویسنده=والتر لوین
| سال=2006
| کتاب=Compact Stellar X-ray Sources
| ناشر=Cambridge University Press
| صفحه=p. 159 | شابک= ISBN 0-521-82659-4}}(یادکرد دست دوم)</ref> تولید می‌کند. ماکیان ایکس یکی از بزرگترین احتمالات برای [[سیاه‌چاله]] است. این جسم حدود ۸٫۷ برابر جرم خورشید، جرم دارد<ref name="iorio" /> و هرچه در اطرافش باشد به مشابه این رفتار می‌کند که در کنار یک سیاه‌چاله‌است. شعاع [[افق رویداد]] آن ۲۶ [[کیلومتر]] محاسبه می‌شود.<ref>{{یادکرد وب
| =نویسنده=هاروکو | تاریخ=[[۲۸ ژوئن]]، [[۲۰۰۶ (میلادی)|۲۰۰۶]]
| نشانی=http://www.physics.hku.hk/~astro/harko_science.html
| زبان=انگلیسی}}</ref>
 
ماکیان ایکس یک [[دوتایی پرتو ایکس#.D8.AF.D9.88.D8.AA.D8.A7.DB.8C.DB.8C .D9.BE.D8.B1.D8.AA.D9.88 .D8.A7.DB.8C.DA.A9.D8.B3 .D9.BE.D8.B1.D8.AC.D8.B1.D9.85|دوتایی پرتو ایکس پرجرم]] است و حدود ۶۰۰۰ [[سال نوری]] از [[خورشید]] فاصله دارد که شامل یک [[ابرغول]] آبی [[ستاره متغیر|متغیر]] با نام HDE&nbsp; ۲۲۶۸۶۸، یک [[قرص برافزایشی]] *<ref>برابر از:[http://www.haftaseman.ir/webdb/?sb=1602 اینجا] آن را دیسک توأم، و صفحه تجمع نیز گفته‌اند.</ref><ref>{{یادکرد
|نویسنده=تد بان
|مقاله=همه آنچه می‌خواستید دربارهٔ سیاه‌چاله‌ها بدانید
|شماره=۵۳۹
|صفحه=۲۸
}}</ref> که پرتو ایکس ایجاد می‌کند می‌شود.<ref name="apj304" /> مواد دور این سیاه‌چاله میلیون‌ها درجه [[کلوین]] (K) دما دارند، و بدین علت در طول موج ایکس تابش می‌کنند.<ref>{{یادکرد وب
| نویسنده=ساگاری نایکشین
| تاریخ=[[۳ نوامبر]]، ۱۹۹۸
| عنوان=روشنایی پرتو ایکس در ماکیان ایکس یک
| ناشر=دانشگاه کرنل | تاریخ بازدید=2008-03-29
| زبان=انگلیسی}}</ref><ref name="mnras325" /><ref>{{یادکرد وب
|نشانی=http://www.persiaspace.com/index.php?option=com_content&task=view&id=19&Itemid=6
|عنوان=سیاه چاله
| تاریخ بازدید=2008-03-29}}(ارجاع دست دوم)</ref>
 
این سامانه عضو یک مجموعه ستاره به نام ماکیان OB3 است، به معنی این‌که ماکیان ایکس یک حدود پنج میلیون سال قدمت دارد و تشکیل یافته از ستاره‌ای با جرم بیشتر از ۴۰ برابر [[جرم خورشید]] است. اکثر جرم ستارهٔ قدیمی به خاطر از دست دادن پوسته از بین رفته‌است. مرگ این ستاره همراه با یک [[ابرنواختر]] همراه بوده‌است، نتیجه انفجار این بوده‌است که مرکز ستاره به سیاه‌چاله تبدیل شده‌است.<ref name="science300" />
 
ماکیان ایکس یک موضوع [[شرط‌بندی علمی]] بین [[استیون هاوکینگ]] و [[کیپ تورن|کیپ ثورن]] در سال ۱۹۷۴ بوده‌است، که در آن هاوکینگ معتقد بود که این جرم یک سیاه‌چاله نیست. او سیاه‌چاله بودن ماکیان ایکس یک را در سال ۱۹۹۰ بعد از کشف اطلاعات مربوط به امواج گرانشی تأیید کرد.<ref>{{یادکرد وب
| فصل=From the ionosphere to high energy astronomy&nbsp;– a personal experience
| عنوان=The Century of Space Science
| ناشر=Springer | شابک=ISBN 0-7923-7196-8}}(ارجاع دست دوم)</ref><ref name="apj611" /> ماکیان ایکس یک از طریق بررسی امواج [[پرتو ایکس]] کشف شد. کشف آن از طریق یک [[پرواز زیرمداری]] پژوهشی بود، که از [[سکوی پرتاب وایت سندز]] در [[نیومکزیکو]] پرتاب شد؛ که بخشی از نقشه بررسی منابع پرتو ایکس در آسمان است، در سال ۱۹۶۴ توسط [[آئروبی]] که یک فضاپیمای مدار پایین است و در طی نقشه‌برداری کشف شد. این راکت‌ها از [[شمارشگر گایگر]] استفاده می‌کردند که طول موج بین ۱ تا ۱۵ [[آنگستروم]] و در مقطع‌های ۸٫۴ درجه‌ای را بررسی می‌کرد.<ref name="science3656" />
 
در نتایج این نقشه‌برداری، هشت منبع پرتو ایکس کشف شدند، که در میانشان Cyg&nbsp; XR-1 (بعداً Cyg&nbsp; X-1) و در صورت فلکی ماکیان بود. با مختصات آسمانی [[بعد]] ۱۹<sup>h</sup>۵۳<sup>m</sup> و [[میل]] ۳۴٫۶°. در این مکان [[نور]] یا [[امواج رادیویی]] خاص دیده نمی‌شد.<ref name="science3656">{{یادکرد
| نویسنده=باویر
| مقاله=[http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/147/3656/394 Cosmic X-ray Sources] | ژورنال=Science
| سال=۱۹۹۹ | شماره=166 | صفحه=L1–L7
| doi=10.1086/180726}}(یادکرد دست دوم)</ref> این تغییرات سریع این معنی می‌داد
زایش انرژی به اندازه مساحتی کوچک ۱۰<sup>۵</sup>&nbsp; km، است *<ref>این مسافت معادل حرکت سه ثانیه نور است.</ref> سرعت نور ارتباط بین فضاها را محدود می‌کند. برای یک مقایسه قطر [[خورشید]] ۱٫۴{{چر}}×۱۰<sup>۶</sup> کیلومتر است.
 
در مدت دوره، یک منبع امواج رادیویی در همان منطقه از فضا کشف شد که از همان منبع پرتو ایکس جاری می‌شد.<ref>{{یادکرد
|ژورنال=The Astrophysical Journal
| سال=1971 | شماره=168 | صفحه=L91–L93
| doi=10.1086/180790}}(یادکرد دست دوم)</ref> اندازه‌گیری‌های بیشتر نشان داد مکان انتشار امواج رادیویی متفاوت و در ستاره BD&nbsp; ۳۴°۳۸۱۵، است<ref>{{یادکرد
| نویسنده=هربرت گورسکی
| مقاله=[http://adsabs.harvard.edu/abs/1972ApJ...175L.141G The Association of X-Ray Sources with Bright Stars]
| سال=1999 | صفحه=91 | ناشر=Springer
| شابک=ISBN 1-85233-165-8 |نقل قول=Eta Cygni is 25 arc minutes to the
west-south-west of this star.}}(ارجاع دست دوم)</ref> BD&nbsp; ۳۴°۳۸۱۵ یک [[ابرغول]] است که، خودش در انتشار پرتو ایکس ناتوان است؛ بنابراین، باید همدمی داشته باشد که دور آن گازهایی با میلیون‌ها درجه کلوین بچرخند تا پرتوی ایکس با این مقدار تولید شود.
 
لویی وبستر و پائول ماردین، در [[رصدخانه سلطنتی گرینویچ]]،<ref>{{یادکرد
| مقاله=[http://www.nature.com/nature/journal/v235/n5336/abs/235271b0.html Identification of Cygnus X-1 with HDE 226868]
| ژورنال=نیچر | شماره=235 | دوره=2 | صفحه=271–273
|doi=10.1038/235271b0}}</ref> در سال ۱۹۷۱ اعلام کردند که جرم پنهانی در همدم BD&nbsp; ۳۴°۳۸۱۵ قرار دارد. این کار از طریق اندازه‌گیری [[اثر دوپلر]] در طیف ستاره انجام شد. مقداری جرم قرار دارد که در مدار حرکت می‌کند.<ref name="luminet">{{یادکرد
| نویسنده=جین پیر لومینت | سال=۱۹۹۲
| کتاب=سیاه‌چاله‌ها | ناشر=انتشارات دانشگاه کمبریج
| ژورنال=Astronomy and Astrophysics
| سال=1996 | شماره=305 | صفحه=871–877
| doi=10.1088/1367-2630/7/1/199}}(ارجاع دست دوم)</ref><ref name="SSK" />
 
با بررسی‌های بیشتر احتمال این موضوع تشدید شد و در کنفرانس اتحادیه بین‌المللی نجوم در سال ۱۹۷۳ به تصویب رسید که این ستاره بیشترین شباهت را به سیاه‌چاله دارد.<ref>{{یادکرد وب
 
[[پرونده:Cygnus x1 xray.jpg|چپ|بندانگشتی|این تصویر در پرتو ایکس توسط تلسکوپ بالونی HERO گرفته شده‌است. ''تصویر از ناسا. '']]
ماکیان ایکس یک تاکنون توسط رصدخانه‌های بسیاری رصد و بررسی شده‌است.<ref name="SIMBAD" /> تشابهات بین پرتوهای ایکس منتشر شده از HDE&nbsp; 226868/Cygnus&nbsp; X-1 و [[هسته کهکشانی فعال]] اشاره به این می‌دارد که ساختمان جذب سیاه‌چاله‌ها همراه با چرخش مواد قبل از بلعیده شدن و ایجاد [[افشانه نسبیتی|افشانه]]‌ها است.<ref>{{یادکرد
| نویسنده=المر کوردینگ
| مقاله=[http://arxiv.org/abs/astro-ph/0608628 Accretion states and radio loudness in Active Galactic Nuclei: analogies with X-ray binaries]
|ژورنال=Astronomy & Astrophysics
| سال=۱۹۹۹ | شماره=343 | صفحه=861–864
}}(ارجاع دست دوم)</ref> از دید زمین، این جسم فشرده هیچ وقت پشت ستاره دیگر نمی‌رود؛ به عبارت دیگر، این سیستم دوتایی به هیچ وجه [[گرفتی]] نیست. اگرچه، [[انحراف مداری]] مدار این دو، در بررسی‌های سال ۲۰۰۷ ۶٫۸±۴۸٫۰° است، و اینگونه معنی می‌دهد که [[نیم‌قطر بزرگ]] حدود ۰٫۲ [[واحد نجومی]] است، یا ۲۰٪ فاصله زمین تا خورشید. [[خروج از مرکز]] این مدار بسیار پایین و در حدود ۰٫۰۱±۰٫۰۶ است؛ که بسیار نزدیک به دایره می‌باشد.<ref name="iorio" /><ref name="apj200">{{یادکرد
| نویسند=سی. تی بولتون
| مقاله=[http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...200..269B Optical observations and model for Cygnus X-1]
| ژورنال=The Astrophysical Journal
| سال=۱۹۷۵ | شماره=200 | صفحه=269–277
}}(ارجاع دست دوم)</ref> فاصله زمین تا این سامانه برابر ۲٬۰۰۰ [[پارسک]] (۶٬۰۰۰[[سال نوری]]) است که توسط قمر مصنوعی [[ابرخس]] اندازه‌گیری شده‌است، اما در مورد این مقدار شک و تردیدهایی وجود دارد.<ref name="SIMBAD" />
 
این سامانه، حرکاتی نیز با مجموعه ستاره‌ای به نام ماکیان OB3 دارد که در ۲٬۰۰۰ سال نوری از خورشید قرار دارد. این به معنی این است که HDE&nbsp;۲۲۶۸۶۸، 226868, Cygnus&nbsp; X-1 و این [[خوشه ستارگان|مجموعه ستاره ماکیان OB3]] ممکن است در یک زمان و در یک مکان تشکیل شده‌باشند. اگر این چنین باشد، عمر این سامانه حدود ۱٫۵±۵ میلیون سال است. حرکت HDE&nbsp; ۲۲۶۸۶۸ به سوی Cygnus&nbsp; OB3 برابر ۳±۹ [[متر بر ثانیه|کیلومتر بر ثانیه]] است، فاصله این سامانه با مرکز مجموعه ستارگان ۶۰ پارسک است، و ممکن است جاذبه‌ای بین آنها باشد به طوری که این فاصله ممکن است در ۲±۷ میلیون سال پیش در کنار هم بوده‌باشند که با سن تخمینی مطابقت دارد.<ref name="science300">{{یادکرد
| نویسند=فلیکس میرابل
| مقاله=[http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/300/5622/1119 Formation of a Black Hole in the Dark]
| pmid=12714674}}(ارجاع دست دوم)</ref>
 
با عرض سماوی ۳ درجه و طول سماوی ۷۱ درجه،<ref name="SIMBAD" /> احتمال می‌رود در [[بازوی شکارچی|بازوی جبار]] در [[کهکشان راه شیری]] باشد،<ref>{{یادکرد
| نویسنده=اچ گورسکی | سال=1971
| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1971ApJ...167L..15G
 
=== جرم فشرده ===
جرم این جسم فشرده به طوربه‌طور دقیق مطمئن نیست. مدل تکاملی ستارگان جرم آن را ۵±۲۰
[[جرم خورشید]] پیش‌بینی می‌کند،<ref name="MNRAS358">{{یادکرد
| نویسنده=جی زیوسکی
| سال=۲۰۰۵ | شماره=358 | صفحه=851–859
| doi=10.1111/j.1365-2966.2005.08796.x
}} نکته: برای شعاع و درخشندگی، به جدول یک نگاه کنید ''d''=2&nbsp;kpc.</ref> در صورتی که با روش‌های دیگر ۱۰ برابر جرم خورشید تعیین شده‌است. بررسی دوره تناوب جسم پرتو ایکس مقدار جرمش به طوربه‌طور دقیق برابر۰٫۸±۸٫۷ جرم خورشید به‌دست می‌دهد. در همه حالات این جسم بسیار مشابه سیاه‌چاله‌است.<ref name="iorio">{{یادکرد
| نویسنده=لورنزو یوریو
| تاریخ=[[۲۴ ژوئیه]]، ۲۰۰۷ | ژورنال=e-print
| مقاله=[http://adsabs.harvard.edu/abs/2007arXiv0707.3525I On the orbital and physical parameters of the HDE 226868/Cygnus X-1 binary system]
| doi=10.1007/s10509-008-9839-y
}}</ref><ref name="soha" /><ref name="esa070516">{{یادکرد وب | lنویسنده=تد استروهمایر | تاریخ=[[۱۶ مه|May 16]]، ۲۰۰۷
| نشانی=http://www.esa.int/esaCP/SEMDMAV681F_index_0.html | عنوان=New technique for ‘weighing’ black holes | publisher=[[آژانش فضایی اروپا|اسا]] | تاریخ بازدید=2008-03-10
|زبان=انگلیسی}}(ارجاع دست دوم)</ref>
چون بیشتر از سه برابر جرم خورشید، جرم لاشه باشد محتمل‌ترین امکان [[سیاه‌چاله]] است.<ref name="SSK" /><ref>{{یادکرد
|فصل=مرگ ستارگان|کتاب=نجوم و اخترفیزیک مقدماتی|نویسنده =زیلیک و اسمیت|ترجمه=جمشید قنبری، [[تقی عدالتی]]|ناشر =دانشگاه امام رضا|چاپ=اول |شهر=[[مشهد]]|کوشش=|ویرایش=|صفحه=۲۱۹|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-6582-14-1}}</ref>
 
یک سیاه‌چاله محوطه گرانشی بزرگ و قوی ایجاد می‌کند که هیچ چیز توانایی خروج ندارد حتی [[تابش الکترومغناطیسی|پرتوهای الکترومغناطیسی]]. به این سرحد [[افق رویداد]] و به فاصله بین سطح و مرکز سیاه‌چاله [[شعاع شوارتزیلد]] گفته می‌شود، که برای ماکیان ایکس یک حدود ۲۶ کیلومتر محاسبه شده‌است.<ref>{{یادکرد | نویسنده=ا. ای. روزلر | مقاله=Almost-Black-Holes: an old—new paradigm | ژورنال=Chaos،Chaos, Solitons & Fractals | سال=۱۹۹۸ | شماره=9 | دوره=7 | صفحه=1025–1034 | doi=10.1016/S0960-0779(98)80004-0}}(ارجاع دست دوم)</ref> هر چیزی که به داخل آن سقوط کند([[ماده (فیزیک)|ماده]] یا [[فوتون]]) امکان فرار ندارد.<ref>{{یادکرد وب | نویسنده=استاف |تاریخ=[[۹ ژانویه]]، ۲۰۰۶ | نشانی=http://web.mit.edu/newsoffice/2006/blackhole1.html
| عنوان=Scientists find black hole's 'point of no return' | ناشر=Massachusetts Institute of Technology | تاریخ بازدید=2008-03-28 | زبان=انگلیسی}}</ref>
 
تنها گواه وجود افق رویداد در سال ۱۹۹۲ و استفاده [[تلسکوپ فضایی هابل]] از نور [[فرابنفش]] بر می‌گردد. درخشانی یک سیاه‌چاله به خاطر آن است که اجرام انبوهی به دور آن می‌گردند، این سری تپ‌ها از طریق [[انتقال به سرخ گرانشی|انتقال به قرمز گرانشی]] تغییر می‌کنند؛ که به همین دلیل [[طول موج|طول موجشان]] زیاد می‌شود، و به خاطر پیش‌گویی [[نسبیت عام]]. ماده از حالت جامد بودن خارج شده، و در نهایت به انرژی تبدیل می‌شود، در حقیقت مواد عبور از افق رویداد را حس نمی‌کنند. دو رشته موج ضعیف رصد شد، که وجود سیاه‌چاله را تأیید می‌کنند.<ref name="pasp113">{{یادکرد | نویسنده=جوزف دولان | مقاله=[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001PASP..113..974D Dying Pulse Trains in Cygnus XR-1: Evidence for an Event Horizon]? | ژورنال=The Publications of the Astronomical Society of the Pacific | سال=۲۰۰۱ | شماره=113 | دوهر=786 | صفحه=974–982 | doi=10.1086/322917}}(ارجاع دست دوم)</ref>
[[تلسکوپ فضایی چاندرا]] [[خطوط طیفی]] اتم [[آهن]] را در پرتوهای ایکس بررسی کرد نتیجه‌اش این بود. یک [[سیاه‌چاله کر|سیاه‌چاله چرخان]] اجازه می‌دهد اتم‌های در نزدیکی افق رویداد بچرخند اما برای ماکیان ایکس یک هیچ اتمی تا فاصله ۱۶۰ کیلومتری یافت نشد. اگرچه، این جسم ممکن است سیاه‌چاله باشد، اما این داده‌ها نشان می‌دهد این سیاه‌چاله نمی‌چرخد.<ref>{{یادکرد گردهمایی | آخر=Miller | اول=J. M.
| مشارکت=Fabian،Fabian, A. C. ; Nowak،Nowak, M. A. ; Lewin،Lewin, W. H. G. | عنوان=Relativistic Iron Lines in Galactic Black Holes: Recent Results and Lines in the ASCA Archive | عنوان‌کتاب=Proceedings of the 10th Annual Marcel Grossmann Meeting on General Relativity | مکان=Rio de Janeiro،Janeiro, Brazil | تاریخ=July 20–26، 2003 | نشانی=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0402101 | تاریخ بازدید = 2008-03-11}}(ارجاع دست دوم)</ref><ref>{{یادکرد وب | نویسنده=روی استیو | تاریخ=[[۱۷ سپتامبر]]، ۲۰۰۳ | عنوان= «Iron-Clad»" Evidence For Spinning Black Hole
| ناشر=Chandra press Room | نشانی=http://chandra.harvard.edu/press/03_releases/press_091703.html | تاریخ بازدید=2008-03-11}}</ref> یا به عبارت دیگر این یک [[سیاه‌چاله کر]] نیست.<ref name="History">{{یادکرد|فصل=سیاه‌چاله‌ها|کتاب=[[تاریخچه زمان]]|نویسنده =[[استیون هاوکینگ]]|ترجمه=محمدرضا محجوب
|ناشر =شرکت سهامی انتشار|چاپ=اول|شهر=|کوشش=|ویرایش=|صفحه=۱۲۳–۱۲۷|سال=۱۳۸۳|شابک=ISBN 964-5735-19-X}}</ref>
 
اگر جسم فشرده سیاه‌چاله باشد شعاع شوارتزیلد آن ۲۶ [[کیلومتر]] زمان تبخیر آن ۱{{چر}}×۱۰<sup>۶۶</sup> [[سال]] پس از به وجود آمدن<ref name="History" /> [[انتروپی|آنتروپی]]‌اش ۱٫۲۲{{چر}}×۱۰<sup>۵۶</sup> [[ژول]] بر [[کلوین]] *<ref>این عدد از فرمول زیر که در منبع درج شده‌است به دست‌آمده:{{سخ}}
<math>S=\frac{Akc^3}{4\hbar \;G}</math>
{{سخ}}
 
==== شکل‌گیری ====
بزرگترین ستاره در خوشه ستاره‌ای ماکیان OB3 نزدیک به چهل برابر جرم خورشید جرم دارد. جرم این ستاره به سرعت در حال خارج شدن است، این احتمال را به وجود می‌آورد که از طرف ماکیان ایکس یک در حال جذب شدن است. این ستاره ۳۰ واحد جرم خورشیدی را تا کنون از دست داده‌است. بخشی از جرم از دست رفته ستاره HDE&nbsp; ۲۲۶۸۶۸، بسیار شبیه یک طوفان بسیار بزرگ ستاره‌ای است. غنای [[هلیم|هلیوم]] خارج شده از ستاره HDE&nbsp; ۲۲۶۸۶۸ نیز گواه سیاه‌چاله بودن این امر را تأیید می‌کند.<ref>{{یادکرد | نویسنده=فیلیپ پودیلوزسکی | مقاله=[http://arxiv.org/abs/astro-ph/0207153 On the formation and evolution of black-hole binaries] | ژورنال=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | سال=۲۰۰۲ | دوره=2 | شماره=341 | صفحه=385–404 | doi=10.1046/j.1365-8711.2003.06464.x}}(ارجاع دست دوم)</ref> این امکان وجود دارد که ستاره پدر یک [[ستاره]] [[ستاره ولف-رایه|ولف رایت]] باشد، که بخش قابل توجهی از پوسته‌اش را با یک باد ستاره‌ای قوی از دست داده‌است.<ref name="science300" />
اگر ستاره پدر با یک [[ابرنواختر]] از بین رفته باشد، رصدها باید از جسم مشابه‌ای خبر می‌دادند که به سرعت در حال خارج شدن باشد. اگرچه این جسم در مدار است، این حاکی از این است که ستاره پدر با انفجار از بین نرفته‌است یا با انفجاری خفیف تبدیل به سیاه‌چاله شده‌است.<ref name="science300" />
 
==== قرص برافزایشی ====
 
تغییرات پرتوهای ایکس تاحدودی متناوب و منظم هستند به همین دلیل به آنها [[تپ‌اختر دوره‌ای]] (QPO) می‌گویند. جرم جسم فشرده فاصله بین شروع محیط پلاسما تا خارج از تپ‌اختر را مشخص می‌کند، با انتشار شعاع و جرم آن کاهش پیدا می‌کند. با این شیوه می‌توان جرم ماکیان ایکس یک را بدست آورد مشروط بر اینکه یک کنترل ضربدری یا همان بررسی متقابل<ref>cross-check</ref> وجود داشته باشد.<ref>{{یادکرد وب
| نویسنده=لو تیتراچاک | نویسنده=Shaposhnikov،Shaposhnikov, Nikolai
| عنوان=On the nature of the variability power decay towards soft spectral states in X-ray binaries. Case study in Cyg X-1
| تاریخ=[[۹ فوریه]]، ۲۰۰۸
| تاریخ بازدید=2008-04-02
|زبان=انگلیسی}}</ref>
ماکیان ایکس یک تغییرات غیرقابل پیش‌بینی بین دو حالت پرتو ایکس دارد، اگرچه ممکن است به طوربه‌طور مداوم بین این دو حالت باشد. در وضعیت بالا، پرتوهای ایکس سخت هستند، که بدین معنی است که انرژی زیادی دارند. در وضعیت پایین، پرتوهای ایکس نرم هستند، بدین معنی که پرتوهای ایکس انرژی کمتری دارند. در حالت نرم تغییرات بالاتری اتفاق می‌افتد. در وضعیت سخت محیط تاج و قرص برافزایشی حالت مات به خود می‌گیرند. حالت نرم زمانی اتفاق می‌افتد که قرص برافزایشی به جسم فشرده نزدیک می‌شود (موقعیتی نزدیکتر از ۱۵۰ کیلومتر)، به هنگام سردشدن یا خروج از تاج قرص برافزایشی به حالت سخت برمی‌گردد.<ref name="apj626" />
 
پرتوهای ایکس شارش‌یافته از ماکیان ایکس یک در مدت ۵٫۶ روز تغییر می‌کنند، مخصوصاً در خلال نزدیکی دو ستاره و نزدیک شدن به خط دید زمین. این بدین معنی است که بخشی از پرتوها توسط گازهای دور ستاره جذب می‌شوند، که ممکن به خاطر بادهای ستاره‌ای که از ستاره HDE&nbsp; ۲۲۶۸۶۸ می‌وزد، باشد. حدسی دیگر این است که در دوره ۳۰۰ روزه شارش پرتوها به دلیل تغییر قرص برافزایشی تغییر، می‌کند.<ref name="apj531">{{یادکرد
| نویسنده=جی. کیتوماتو
| مقاله=''GINGA'' All-Sky Monitor Observations of Cygnus X-1
| زورنال=The Astrophysics Journal
| سال=۲۰۰۵ | شماره=626 | صفحه=1015–1019
| doi=10.1086/430125}}(ارجاع دست دوم)</ref> یکی از جت‌ها با غبار میان ستاره‌ای برخورد داشته‌است، که به خاطر برخود امواج رادیویی شکل گرفته‌است. این تصادم موجب تشکیل یک [[سحابی]] شد که از طریق [[طیف مرئی|طول موج مرئی]] نیز قابل دیدن بود. برای تولید چنین سحابی به طوربه‌طور متوسط جت <span dir="ltr">(۱۴–۴){{چر}}×۱۰<sup>۳۶</sup></span> [[ارگ (یکا)|ارگ]]/، یا <span dir="ltr">(۹±۵){{چر}}×۱۰<sup>۲۹</sup></span>[[وات]] انرژی صرف کرد.<ref>{{یادکرد
| نویسنده=دی. ام راسل
| مقاله=[http://arxiv.org/abs/astro-ph/0701645 The jet-powered optical nebula of Cygnus X-1]
| doi=10.1038/nature03879}}(ارجاع دست دوم)</ref>
 
در سال ۲۰۰۶ ماکیان ایکس یک اولین احتمال سیاه‌چاله‌ها بود که [[پرتو گاما|پرتوی گاما]] با انرژی بالا، بالای ۱۰۰&nbsp; GeV ارسال می‌کرد. پرتوهای گاما که همزمان با پرتوهای ایکس سخت رصد شدند این مسئله را پیشنهاد می‌کنند که پیوندی میان این اتفاق‌ها وجود دارند. پرتوهای ایکس سخت از افشانه‌ها تولید می‌شود اما پرتوهای گاما از برهمکنش افشانه‌ها با بادهای ستاره‌ای ستاره HDE&nbsp; ۲۲۶۸۶۸ به وجود می‌آیند.<ref>{{یادکرد
| نویسنده=آلبرت اتل
| مقاله=[http://arxiv.org/abs/0706.1505 Very High Energy Gamma-ray Radiation from the Stellar-mass Black Hole Cygnus X-1]
=== اچ‌دی‌ای ۲۲۶۸۶۸ ===
[[پرونده:Cygnus X-1.png|چپ|بندانگشتی|یک تصویر خیالی از ماکیان ایکس یک و ستاره همدم. ''طراحی از اسا/هابل. '']]
اچ‌دی‌ای ۲۲۶۸۶۸ {{انگلیسی|HDE 226868}} یک ابرغول با [[رده‌بندی ستارگان|رده طیفی]] ۰۹٫۷ {{چر}}Iab{{رچ}}<ref name="SIMBAD" /> که در سر حد بین کلاس O و کلاس B است؛ و دمای سطح آن ۳۱٬۰۰۰ درجه [[کلوین]] است.<ref name="eas030610">{{یادکرد وب
| نویسنده=استاف | تاریخ=[[۱۰ ژوئن|June 10]]، ۲۰۰۳
| نشانی=http://hubble.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=32700
| عنوان=Integral's view of Cygnus X-1 | publisher=ESA
| تاریخ بازدید=2008-03-20
|زبان=انگلیسی}}</ref> و جرمش بین ۲۰ تا ۴۰ برابر [[جرم خورشید]] است. با مدل تکاملی ستاره‌ای فاصله این ستاره ۲٬۰۰۰ پارسک و شعاعش ۲۰–۲۲ برابر [[شعاع خورشیدی|شعاع خورشید]] و درخشندگی ۳۰۰٬۰۰۰–۴۰۰٬۰۰۰ برابر [[درخشندگی خورشید]] پیش‌بینی می‌شود.<ref name="iorio" /><ref name="MNRAS358" /> برای مقایسه، فاصله جسم فشرده با ستاره حدود ۴۰ برابر شعاع خورشید است، یا دو برابر شعاع ستاره.<ref name="apj620" />
 
سطح ستاره HDE 226868 همواره با جذر و مد از طرف هم‌دم‌اش روبه‌رو بوده‌است، و گاهی اوقات پوسته آن پاره می‌شود. بدین علت درخشندگی ظاهری ستاره ۰٫۰۶&nbsp; قدر در مدت ۵–۶ روز تغییر می‌کند، کمترین قدر هنگامی رخ می‌دهد که ستاره در راستای دید ما باشد.<ref name="caballero">{{یادکرد گردهمایی
| اول=M. D. | آخر=Caballero
| عنوان=OMC-INTEGRAL: Optical Observations of X-Ray Sources
| سال=۱۹۹۵ | شماره=۳۱ | دوره=1
| صفحه=63–86
}}(ارجاع دست دوم)</ref> بررسی خطوط طیفی ستاره در نور [[فرابنفش]] و [[هیدروژن آلفا]] و تطابق آن با ستاره مشابه یعنی [[پی ماکیان]] نشان می‌دهد، که گازهای زیادی دور ستاره را احاطه کرده‌اند و سرعت این گازهای حدود ۱۵۰۰&nbsp; [[متر بر ثانیه|کیلومتر بر ثانیه]] است.<ref>{{یادکرد
| نویسنده=پی. اس کونتی
| مقاله=[http://adsabs.harvard.edu/abs/1978A&A....63..225C Stellar parameters of five early type companions of X-ray sources]
}}(ارجاع دست دوم)</ref><ref>{{یادکرد
| نویسنده=جی. دبلیو سورز
| مقاله=[http://adsabs.harvard.edu/abs/1998ApJ...506..424S Tomographic Analysis of Hα Profiles in HDE 226868/Cygnus X-1 ] | ژورنال=The Astrophysical Journal
| سال=1998 | شماره=506
| دوره=1 | صفحه=424–430
}}(ارجاع دست دوم)</ref>
 
[[لب روش]] برای ستاره HDE&nbsp; ۲۲۶۸۶۸ اینگونه تعریف می‌شود که منطقه‌ای است که در حرکت اجرام به دلیل جاذبه دو ستاره محدود می‌شود. موادی که از لب روش عبور می‌کنند در مدار یکی از این دو جسم قرار خواهند گرفت. این لب روش نزدیک سطح ستاره‌است اما امکان نزدیکی مواد وجود ندارد، بنابراین موادی که نزدیک هم هستند شروع به جداشدن می‌کنند. اگرچه، بادهای ستاره‌ای بعد از خروج از لب روش به سمت مدار ستاره می‌روند اما بعداً به سمت قرص برافزایشی و جسم فشرده جذب می‌شود.<ref name="apj304">{{یادکرد
| نویسنده=دی. آر جی‌اس
| مقاله=[http://adsabs.harvard.edu/abs/1986ApJ...304..371G The optical spectrum of HDE 226868 = Cygnus X-1. II&nbsp;— Spectrophotometry and mass estimates]
| زورنال=The Astrophysical Journal،Journal, Part 1
| سال=۱۹۸۶ | شماره=۳۰۴ | صفحه=371–393
| doi=10.1086/164171}}(ارجاع دست دوم)</ref>
 
== استیون هاوکینگ و کیپ ثورن ==
ماکیان ایکس یک موضوع یک شرط‌بندی علمی بین [[استیون هاوکینگ]] و [[کیپ تورن|کیپ ثورن]] بود، در این شرط‌بندی هاوکینگ اعتقاد داشت در این منطقه سیاه‌چاله‌ای وجود ندارد. هاوکینگ توضیح داد که اینهم یک جور سیاست عاقبت اندیشانه‌است. در نوشته او در کتاب، ''[[تاریخچه زمان]]''، {{نقل قول|این یک بیمه نامه برای من است. من بسیار بر روی سیاه‌چاله‌ها کار کردم، و احساس کردم که اگر اینجا سیاه‌چاله نباشد تمام زحماتم به هدر می‌رود. اما در آنصورت، من این احساس را دارم که شرط را برده‌ام، و که چهارسال اشتراک [[مجله کاراگاه خصوصی]] (Private Eye) استفاده می‌کنم. اگر این سیاه‌چاله واقعاً وجود داشته باشد، کیپ یک سال مجله [[پنت‌هاوس (مجله)|پنت‌هاوس]] را رایگان می‌برد. وقتی که این شرط‌بندی را در سال ۱۹۷۵ قرار گذاشتیم، ما ۸۰ درصد مطمئن بودیم که ماکیان ایکس یک سیاه‌چاله‌است. اکنون، من ۹۵ درصد مطمئن هستم، ولی هنوز شرط‌بندی برقرار است.<ref name="History" />}}
 
در ویرایش دهمین سالگرد کتاب تاریخچه زمان هاوکینگ شرط را واگذار کرد<ref name="History" /> با توجه به اینکه بسیاری از رصدخانه‌ها ماکیان ایکس یک را سیاه‌چاله می‌دانند، کیپ ثورن در کتاب شخصی‌اش ''[[سیاه‌چاله‌ها و ریسمان‌های زمان]]''، گفت که هاوکینگ در [[روسیه]] به دفتر وی آمده و شرط را واگذار کرده‌است.<ref>{{یادکرد
| نویسنده=[[کیپ تورن|کیپ ثورن]] | سال=۱۹۹۴
| عنوان=سیاه‌چاله‌ها و ریسمان زمان
== منابع ==
;عمومی:
Wikipedia contributors،contributors, "Cygnus X-1," Wikipedia،Wikipedia, The Free Encyclopedia،Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cygnus_X-1&oldid=227649084 (accessed July 26، ۲۰۰۸).
;ویژه:
{{پانویس|۲}}
| نشانی=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=32709
| عنوان=Artist's impression of Cygnus X-1
| ناشر=ESA | تاریخ بازدید=۲۰۰۸–۰۳-۲۴۲۰۰۸–۰۳–۲۴
| زبان=انگلیسی}}
* {{یادکرد وب
| عنوان=Cygnus X-1، the black hole
| ناشر=Astronomical Observatory of the Jagiellonian University
| تاریخ بازدید=۲۰۰۸–۰۳-۲۴۲۰۰۸–۰۳–۲۴
| زبان=انگلیسی}}
* {{یادکرد وب
| نشانی=http://www.eso.org/public/outreach/eduoff/cas/cas2002/cas-projects/austria_cygnus_1/
| عنوان=Black Hole in Cygnus | ناشر=ESA
| تاریخ بازدید=۲۰۰۸–۰۳-۲۹۲۰۰۸–۰۳–۲۹
| زبان=انگلیسی}}
* {{ویکی‌آسمان