تفاوت میان نسخه‌های «ویکی‌پدیا:دیدگاه بی‌طرف»

جز
←‏جایگزینی با [[وپ:اشتباه|اشتباه‌یاب]]: آزادنه⟸آزادانه، جانبدارنه⟸جانبدارانه، طیق⟸طریق، سودداری⟸سوداری، شورحرارت⟸شور و حرارت، همواه⟸همواره، واردساختن⟸وارد کردن، ویراینده⟸ویراستار، تاریخنگاران⟸تاریخ‌نگاران
(علی دایی و مارادونا در یک سطح نیستند و شاید عباس معصومی هم همین نظر را داشته باشد... کمی بدآموزی داشت)
جز (←‏جایگزینی با [[وپ:اشتباه|اشتباه‌یاب]]: آزادنه⟸آزادانه، جانبدارنه⟸جانبدارانه، طیق⟸طریق، سودداری⟸سوداری، شورحرارت⟸شور و حرارت، همواه⟸همواره، واردساختن⟸وارد کردن، ویراینده⟸ویراستار، تاریخنگاران⟸تاریخ‌نگاران)
 
=== احتیاط در استفاده از واژه‌ها ===
در ویکی پدیا واژگان یا اصطلاحات ممنوع وجود ندارد، ولی برخی اصطلاحات خاص باید با احتیاط استفاده شود، زیرا ممکن است موجب سودداریسوداری بشود. برای نمونه، تعبیر «ادعا کردن» در مثال «فلان صاحبنظر ادعا می کند که ...» می تواند دال بر فقدان اطمینان باشد. کاربرد این تعبیر یا دیگر تعابیر شک برانگیز ممکن است این طور وانمود سازد که مقاله یک دیدگاه را بر دیدگاه دیگر ترجیح می دهد. بکوشید که واقعیات را به طور ساده تر بدون استفاده از چنین کلماتی به توصیف کنید. در مثال فوق «فلان صاحبنظر امی گوید که ...» بهتر است. سعی کنید اصطلاحات و تعابیر متملقانه، تحقیرکننده، مبهم، کلیشه ای یا تأییدکننده یک دیدگاه خاص را از مقالات بزدایید. (مگر آنکه آن تعابیر بخشی از نقل قول از یک باارزش مهم باشد.)
 
===جانبداری در منابع===
{{میان‌بر|وپ:جانبدار}}
یک استدلال شایع در مناقشه در خصوص یک منبع معتبر آن است که آن منبع جانبدار است و لذا منبع دیگری باید ترجیح داده شود. استدلال سوداری منابع یکی از راه هایی است که برای طرح یک دیدگاه (POV) به عنوان دیدگاه خنثی به کار گرفته می شود تا منابعی که آن دیدگاه (POV) را مورد مناقشه قرار می دهد، تحت عنوان منابع سودار کنار نهاد شود. منابع سودار، ذاتا برمبنای سوداری به تنهایی غیرمجاز نیستند، هرچند جنبه های دیگر منبع ممکن است آن را نامعتبر سازد. بی طرفی در بیان دیدگاه ها باید از طیقطریق ایجاد موازنه بین سوداری در منابع برمبنای وزن دیدگاه در منابع معتبر به دست آید و نه به وسیله کنار نهادن منابعی که دیدگاه نویسنده را تأیید نمی کند. این به معنای آن نیست که ه رمنبع سوداری باید حتما استفاده شود، زیرا ممکن است کنار نهادن همه چنین منابعی به مقاله بهتر کمک کند.
 
(یعنی اگر بتوان دیدگاهی را بدون بهره گیری از منابع سودار و با استفاده از منابع معتبر غیرسودار توضیح داد، مرجح است. اما در فقدان یا ضعف چنین منابعی، نباید به صرف سوداری در منابع از بیان دیدگاهی که وزن قابل توجهی دارد اجتناب کرد.)
 
== صورت‌بندی نظرات پیرامون آثار مردم ==
یک مثال خاص بیان عقاید زیباشناختی است. آن دسته از مقاله‌های ویکی‌پدیا که پیرامون هنر و هنرمندان و سایر فعالیتهای خلاقیتی‌اند (مثل موسیقیدانان، هنرپیشگان، کتابها و ...) متمایل به نوشته‌های پر شورحرارتشور و حرارت گشته‌اند. چنین نوشتارهایی برای یک دانشنامه مناسب نیست. ممکن است که ما نتوانیم بر سر این عقیده توافق نظر حاصل کنیم که فلانی بهترین گیتاریست تاریخ است، اما مهم است که در شرح مطلب بیاوریم که واکنش مردم یا منتقدان نسبت به فلان کس یا فلان اثر چگونه بوده‌است. آوردن کلیاتی پیرامون اثر و تفسیرهای معمول از آن (بهتر است با ذکر مأخذ و آرای افراد مهمی که صاحب آن نظر یا تفسیرند باشد) پیشنهاد می‌شود. مثال: شکسپیر به عنوان یکی از بزرگترین نمایشنامه نویسان انگلیسی زبان معروف است. این آگاهی‌ای است که یک شخص باید با مراجعه به دانشنامه کسب کند. اما بنا به سیاست بی‌طرف به این نکته هم باید اشاره شود که بعضی از محققان معروف این احتمال قوی را داده‌اند که خیلی از کارهای شکسپیر متعلق به یکی از معاصرانش به نام کریستفر مارلو است. توجه داشته باشید اینکه واکنش منتقدان یا توده نسبت به یک اثر هنری چگونه بوده‌است ممکن است نیاز به پژوهش داشته باشد. اما پس از تثبیت، چگونگی واکنش باید به صراحت بیان شود و اهمیت دارد. (این جز از یک نظر مبتنی بر خودمحوری یک ویکی‌نویس است).
 
== یک مثال ==
'''بهتر است در این قسمت نمونه‌هایی موفق از ویکی‌پدیای فارسی آورده شود تا از ویکی‌پدیای انگلیسی'''. {{بخش ناقص}}
 
=== بازنویسی متنی بالقوه جانبدارنهجانبدارانه ===
گاهی، یک یا چند جملهٔ بالقوه جانبدارانه می‌تواند به صورتی بیشتر «بیطرفانه» بازنویسی شود. مثلاً «شخص الف بهترین بازیکن فوتبال است» می‌بایست به صورت «مهارت‌های فوتبالی شخص الف توسط بسیاری ستوده شده‌است.» بازنویسی شود. صورت حتی بهتر آن اینگونه‌است: «مهارت‌های فوتبالی شخص الف توسط بازیکنانی چون پله و مارادونا ستوده شده‌است». البته به شرط اینکه این دعاوی درست و قابل اثبات (مثلا با آوردن مأخذ معتبر) باشد.
 
با این همه نباید تصور شود که هیچ‌گونه حقیقت عینی‌ای در یک دانشنامه وجود ندارد. این به این معنی است که مدارکِ به‌آسانی‌قابل‌دسترس باید به‌درستی از منابع دست‌اول (در صورت در دسترس بودن آنها) مورد نقل و ارجاع قرار گیرند، حتی اگر منابع دست‌چندمی هستند که آنها را نادرست نقل کرده‌اند.
 
وقتی صحت و سقم مطلبی را می‌توان تعیین کرد، بی‌طرفی ما را مجبور به واردساختنوارد کردن بی‌دقتی در نوشتار نمی‌کند. بی‌طرفی حکم می‌کند که چندین تفسیر برجسته پیرامون معنی یا وثوق یک اثر می‌تواند وجود داشته باشد، اما خود مطلب می‌تواند در کمال عینیت مورد بررسی قرار گیرد، و این خصوصاً در مورد مدارک مدرن صادق است.
 
=== شبه علم ===
ویکی‌پدیا یک دانشنامه‌است. یکی از وظیفه‌های دانشنامه‌ها توضیح چیزهاست. در مورد اعتقادات و کُنِش‌های انسانها، این توضیح نه تنها دربردارندهٔ انگیزهٔ افراد معتقد و ملتزم به این باورها و کنشهاست بلکه توضیح‌دهندهٔ این هم است که این اعتقادات و رفتارها و کنشها چگونه به وجود آمده و تکوین شده‌اند. مقاله‌های پیرامون تاریخ و دین در ویکی‌پدیا یکی از آبشخورهایشان متون مقدس دینی است. البته از منابع مدرن چون متون و مدارک باستان‌شناسی و تاریخی و علمی نیز بهره گرفته می‌شود.
 
بسیاری از پیروان یک دین به برخورد تقدس‌زدایانه، تاریخی و انتقادی‌ای که با دینشان می‌شود اعتراض خواهند کرد. ایشان خواهند گفت: که این امر به نوعی قائل شدن تبعیض علیه اعتقاد دینی ایشان است. آنان ترجیح می‌دهند که مقاله‌ها مذهبشان را به گونه‌ای که ایشان در آیینهٔ پندار خود می‌بینند، توصیف کنند. تصویر ایشان از مذهب و اعتقادشان غالباً برخاسته از دیدگاهی غیرتاریخی است. (مثلا: شرایط کنونی، شرایط همیشگی بوده‌است. هر گونه تفاوت به سبب وجود نحله‌های بدعت‌آور است که دین واقعی را ارائه نمی‌کنند.). دیدگاه آنها هم باید بیان شود اما توجه داشته باشید که هیچ تناقضی در کار نیست. سیاست دبط یعنی ما چیزی مثل این بگوییم: بسیاری از پیروان این دین باور دارند که الف و معتقدند که در طول تاریخ اعضای این فرقه/مذهب همیشه چنین باوری داشته‌اند. اما با پذیرفته‌شدن بعضی یافته‌های جدید (بگویید کدام‌ها) از سوی تاریخنگارانتاریخ‌نگاران و باستان‌شناسان (بگویید کدام‌ها)، سایر پیروان این دین (بگویید کدام مذهب یا فرقه) امروزه معتقدند که ب.
 
یک نکتهٔ مهم پیرامون به کار بردن اصطلاح ''بنیادگرا''. باید پیش از به کار بردن این اصطلاح، کاملا روشن کنیم که منظورمان از آن چیست به طوری که کاربرد آن نباید موجب: الف) توهین ب) گمراهی خواننده (چرا که اکثر خوانندگان از چگونگی کاربرد درست آن بی‌اطلاعند) شود. ما نباید این اصطلاح را به عنوان توهین استعمال کنیم و نیز باید به خاطر بسپاریم که هم‌معنی با «ضد علم» نیست هم‌چنین به معنی «داشتن اعتقاد قوی» نیست. و هنگامی که منظورمان معنی دقیق کلمه نیست، این اصطلاح نباید برای محافظه‌کاری دینی یا سیاسی به کار رود. از آنجا که دین موضوعی بحث‌برانگیز است آمادهٔ این باشید که این مقاله‌ها به خاطر نیش‌دار بودن (به ظن ویرایندهویراستار) ویرایش شوند.
 
=== دیدگاه‌های ضداخلاقی ===
مسلم است که نه! هیچ مبحثی نیست که صحبت پیرامون آن محتاج فرض کردن دیدگاههایی باشد که از نظر هیچ کس جنجالی نیست. این موضوع نه تنها در زیست‌شناسی تکاملی صدق می‌کند بلکه در فلسفه، تاریخ و فیزیک و غیره نیز هم.
 
البته مشکل است که قوانین کلی‌ای ارائه دهیم که با تکیه بر آنها بتوان همواههمواره در امور خاص درست قضاوت کرد. اما شاید آنچه در ذیل می‌آید مفید افتد:
 
اگر موضوعی در صفحه‌ای به طور کامل و به بهترین نحوی کاویده شده‌است دیگر احتمالاً نیازی نیست که در صفحهٔ دیگری باز به آن پرداخته شود. البته اشاره‌ای کوتاه و ارجاع به صفحهٔ مربوط می‌تواند مفید باشد. مثلاً در مقاله‌ای که پیرامون تکامل اسب است، ما ممکن است جملهٔ کوتاهی داشته باشیم که بگوید بعضی از خلقت‌گرایان معتقدند نه تنها اسب بلکه هیچ حیوان دیگری هم تکامل نیافته‌است و خواننده را به مقالهٔ مربوط ارجاع دهیم. اگر استدلال به‌خصوصی پیرامون نکتهٔ به‌خصوصی هست، آنگاه می‌تواند در صفحهٔ خاص خود بیاید.
خلاصهٔ دلایل اصلی برای اتخاذ این سیاست به شرح زیر است: ویکی‌پدیا یک دانشنامه است؛ یک گردآوری از دانش بشری. اما از آنجا که ویکی‌پدیا یک منبع بین‌المللی با مشارکتی همگانی است نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که ویکی‌نویسان بر سر تمام یا حتی تعداد زیادی از موارد چه چیز واقعاً دانش به حساب می‌آید توافق داشته باشند. بنابراین می‌توانیم تعریفی کمتر دست و پاگیر از دانش ارایه دهیم که بنا بر آن مجموعهٔ نظریات متخاصم با دامنه‌ای گسترده تشکیل چیزی را می‌دهند که ما آن را «دانش» می‌نامیم. ما باید به طور فردی و دست‌جمعی بکوشیم که دیدگاه‌های متخاصم را منصفانه ارائه کنیم بدون آنکه یکی را بر دیگری برتری دهیم. این نکته را هم باید در نظر داشته باشیم که نظریاتی که منحصر به اقلیت کوچکی‌اند نباید به گونه‌ای مطرح شوند که گویا نظریات اقلیت قوی هستند یا حتی اصلا نباید مطرح شوند.
 
دلیل دیگری هم هست که خود را به رعایت این سیاست ملزم کنیم. و آن اینست که وقتی بر خوانندگان روشن است که ما نمی‌خواهیم دیدگاه بخصوصی را اتخاذ کنیم، این امر دست آنان را باز می‌گذارد تا آزادنهآزادانه تصمیم بگیرند و به این وسیله استقلال فکری تشویق می‌شود. اگر ما در التزام به سیاست بی‌طرفی موفق شویم دولتهای تمامیت‌خواه{{نشانه|totalitarian|*}} و نهادهای جزم‌اندیش در همه جا ممکن است بهانه بیابند که با ویکی‌پدیا بنای مخالفت بگذارند: ارایهٔ تعداد زیادی از نظریه‌های رقیب و متخاصم در مورد موضوعات گوناگون نشان می‌دهد که ما، آفرینندگان ویکی‌پدیا، به توانایی خوانندگان در تصمیم‌گیری مستقل باور داریم. متنهایی که چندین دیدگاه را منصفانه مطرح می‌کنند بدون آنکه از خواننده بخواهند که دیدگاه بخصوصی را بپذیرد، رهایی‌بخشند! بی‌طرفی ملغی‌کنندهٔ جزم‌اندیشی است و تقریباً هرکس که در ویکی‌پدیا فعالیت می‌کند اذعان می‌کند که چیز خوبی است.
 
== پانویس ==