تفاوت میان نسخه‌های «بینامتنیت»

۶۹ بایت اضافه‌شده ،  ۲ سال پیش
جز
(اصلاح جمله بندی)
'''بینامتنیت''' {{انگلیسی|Intertextuality}} شکل‌گیری معنای متن توسط متون دیگر است. این می‌تواند شامل استقراض و دگردیسی متنی دیگر توسط مولفمؤلف یا ارجاع دادن خواننده به متنی دیگر باشد. اصطلاح «بینامتنیت»، از زمان ابداعش توسط [[جولیا کریستوا]] در سال ۱۹۶۶ دفعات بسیاری تغییر یافته‌است و قرض گرفته شده‌است.
 
بینامتنی به معنی شکل یافتن متنی جدید بر اساس متون معاصر یا قبلی است به‌طوری‌که متن جدید فشرده‌ای از تعدادی از متون که مرز بین آن‌ها محو شده می‌باشد و ساختارش به شکلی تازه شود و به‌طوری‌که از متون قبلی چیزی جز ماده آن باقی نمانده‌است و اصل آن در متن جدید پنهان شده و تنها افراد خبره توان تشخیص آن را داشته باشند.<ref>النص الغائب، عزام، 2001، ص29</ref> برخی بر این باورند که اصطلاحاتی چون [[اقتباس ادبی|اقتباس]]، [[تضمین]]، [[تلمیح]]، اشاره، مناقضات، [[دستبرد فکری|سرقات]]، معارضا و ... در میراث ادب عربی تا حدودی با مفهوم بینامتنی همپوشانی دارند.<ref>همان، 42</ref>
 
اصطلاح بینامتی به رابطه‌های گوناگون متون از لحاظ صورت و معنا اشاره می‌کند. متون، بافت‌ها و سیاق‌هایی را فراهم می‌کنند که می‌تواند دیگر متون را درون آن‌ها خلق و تفسیر کرد.<ref>بیولوژی نص، قائمی نیا، 1389، ص436 به نقل از دانیل چاندلِر</ref> بینامتنیت به رابطه تفسیری و معناشناختی ناظر است و در تفسیر قرآن نیز مراد از بینامتی، توجه به روابط نشانه شناختی و معناشناختی است که متون دیگر می‌توانند با قرآن داشته باشند.<ref>همان، ص444</ref>
 
یکی از حساس‌ترین و جدی‌ترین مباحث حوزه نقد متن، روابط بینامتنی است. در واقع منظور از از روابط بینامتنی این هست که هر متنی ناظر به متون پیشینی هست و زمانی که مطالعات متنی صورت می‌گیرد توجه به نوع رابطه‌ای که این متون با هم دارند، حائز اهمیت هست.<ref>نقد متن، [[احمد پاکتچی|پاکتچی]]، ص101</ref> اصل اساسی نظریه بینامتنیت این هست که هیچ متنی بدون پیش متن نیست و متن‌ها پیوسته بر اساس متن‌های گذشته بنا می‌شوند.<ref>درآمدی بر بینامتیت:نظریه‌ها و کاربردها، بهمن نامور مطلق، 1390، ص27</ref> هر کسی که عهده‌دار فهم یک متن هست می بایستمی‌بایست رابطه آن متن با سایر متون را تعیین کند. جهت فهم یک متن تنها توجه به روابط درون متنی کارساز نیست و می بایستمی‌بایست به رابطه متن با سایر متون نیز توجه کند.<ref>بیولوژی نص، علیرضا قائمی نیا، ص413</ref> جولیا کریستوا نخستین کسی بود که اصطلاح بینامتی را به کار برده استبرده‌است. او بینامتنی را با این جمله بیان کرده‌است که هیچ متنی جزیره‌ای جدا از دیگر متون نیست. این اصطلاح به رابطه‌های گوناگونی اشاره دارد که متون را از لحاظ صورت و مضمون به هم پیوند می دهندمی‌دهند. هر متنی در نسبت با متون دیگر وجود دارد.<ref>بیلوژی نص، ص436</ref>
 
هیچ متنی را نمی تواننمی‌توان به تنهایی و بدون اتکا به متون دیگر فهمید، زیرا نمی تواننمی‌توان از استفاده کردن لغات وعباراتی که دیگران قبلاً استفاده کرده اندکرده‌اند اجتناب کرد.کرد؛ بنابراین بینامتنیت نشان دهنده آن است که همه رویدادهای ارتباطی به نوعی به رویدادهای پیشین مربوط اند و از آن‌ها بهره می‌گیرند. یک متن را می‌توان حلقه‌ای در یک زنجیره یزنجیرهٔ بینامتنی دانست. یعنی مجموعه‌ای از متون که در آن هر متن عناصری از متن یا متون دیگر را در خود تعبیه می‌کند.<ref>سلطانی 1384،ص1384، ص 67 </ref>
 
بینامتنیت، دارای سه رکن اصلی است: متن پنهان، متن حاضر و روابط بینامتنی. انتقال لفظ یا معنا از متن پنهان به متن حاضر، روابط بینامتنی نام دارد و مهم‌ترین رکن نظریۀنظریهٔ بینامتنی در تفسیر متون به‌شمار می‌رود. بازآفرینی متن پنهان یا حضور آن در متن حاضر، به سه صورت انجام می‌گیرد که از آن، با عنوان قواعد سه گانۀگانهٔ بینامتنی یاد می‌شود:<ref>روابط بینامتنی قرآن با خطبه‌های نهج البلاغه، مهدی مسبوق، 1392، صص206-208</ref> قاعدۀقاعدهٔ نفی جزئی، قاعدۀقاعدهٔ نفی متوازی و قاعدۀقاعدهٔ نفی کلی.<ref>در نفی کلی علاوه بر انکار متن پنهان، معنای متن پنهان نیز واژگون می‌شود. در نفی متقارن معنای دو متن یکی است ولی از دو زاویه به معنایی نزدیک به هم اشاره کرده‌اند. در نفی جزئی، بخشی از متن پنهان مورد رد و انکار قرار می‌گیرد. (درآمدی بر بینامتنیت، صص160-159)</ref>
 
مهم‌ترین هدفی که بینامتنیت دارد، کشف نشانه‌ها و آثار مثبت متون دیگر بر یک متن است؛ چرا که بینامتنیت مطالعه و بررسی روابط موجود میان متن حاضر و متون دیگر است، بطوری‌که خواننده را در درک عمیق ترعمیق‌تر و فهم بهتر یک متن یاری می رساندمی‌رساند. با نگاهی به آثار ادبی می‌توان دریافت که ادبا از میراث کهن به ویژه میراث دینی، بهره فراوانی برده، و از آن مرجعی غنی برای آثار ادبی خود ساخته‌اند. قرآن کریم در رأس میراث دینی قرار دارد که در حقیقت می‌توان آن را به عنوان منبعی کامل دانست، که ادبا در تمام دوران نه فقط در ادبیات عربی بلکه در ادبیات جوامع اسلامی از آن متأثر گشته‌اند.<ref>بررسی چگونگی ارتباط قرآن و شعر جاهلی با رویکرد بینامتنیت، رضا امانی، محمد نبی احمدی، یسرا شادمان، 1392، ص77</ref>
 
مثال: آیة آية 69۶۹ سورة احزاب: «يایا أَيُّهَاأَیُّهَا الَّذِينَالَّذِینَ آمَنُوا لا تَكُونُواتَکُونُوا كَالَّذِينَکَالَّذِینَ آذَوْا مُوسى‏مُوسی فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قالُوا وَ كانَکانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهاًوَجِیهاً» مؤمنان را از آزار پیامبر اسلام نهی می کند می‌کند و می فرمایدمی‌فرماید: مانند کسانی نباشید که موسيموسی را با سخنانشان آزار می‌دادند، میآیه دادند، آيه تصريحيتصریحی ندارد آنچه که موجب آزار موسی می شدمی‌شد چه سخنی بوده استبوده‌است و تنها به عبارت «مما قالوا » اكتفااکتفا نموده استنموده‌است.
 
این آیه یک معلوم و یک مجهول دارد معلوم عبارت از اینکه بسياريبسیاری از مفسران معتقدند آزار پیامبر اسلام در پی ازدواج ایشان با زینب همسر مطلقه زيدزید بن حارثه (فرزند خوانده رسول خدا) بوده است،بوده‌است، زیرا در فرهنگ عرب جاهلیت ازدواج با همسر فرزند خوانده قبیح شمرده می شد.می‌شد؛ و مجهول در این آیه این است که «یهودیان با گفتن چه سخنی و پیرامون چه موضوعی، موجب آزار موسی می شدندمی‌شدند».
 
منابع تفسيريتفسیری مسلمانان در این خصوص چهار وجه برشمرده اند: الف) تهمت قتل هارون توسط موسی؛ ب) انتساب مسائل غير اخلاقيغیراخلاقی به موسی توسط قارون؛ ت) انتساب مشكلمشکل جسميجسمی به موسی؛ ث) تهمت سحر و جادو.
 
به نظر ميمی‌رسد، رسد، نخستيننخستین بار ساموئل گونتر وال در بازنويسيبازنویسی ترجمة آلمانيآلمانی قرآن اثر بويزن،بویزن، در يكیک پاورقي،پاورقی، مناسب ترينمناسب‌ترین وجه برايبرای تفسيرتفسیر ايناین آيهآیه را واقعة مطرح در سِفر اعداد: 12۱۲ تورات دانسته كهکه ماجرايماجرای اعتراض هااعتراض‌ها به ازدواج موسيموسی و صفوره را شرح مي دهد؛می‌دهد؛ زیرا؛ براساس يكیک سنت كهنکهن عبرانيانعبرانیان مجاز به ازدواج با اقوام ديگردیگر نبودند و صفوره از مدياني هامدیانی‌ها بود.
 
همانطورهمان‌طور كهکه ملاحظه شد، شباهت ازدواج رسول خدا با زینب و ازدواج حضرت موسي موسی با صفوره در ايناین بود كهکه هر دويدوی آنها مخالف سنت هايسنت‌های پيشينپیشین خود ازدواج نموده بودند.بودند؛ و بهبه‌طور طور طبيعي،طبیعی، این ازدواجازدواج‌ها هاواکنش‌های واكنشستیزه هايجویانه ستيزه جويانه ايای در پيپی داشت.داشت؛ بنابراين،بنابراین، وجه تشبيهتشبیه در آيةآیة مورد بحث، آزار و اذيت هايياذیت‌هایی است كهکه در گذشته قوم عبرانيعبرانی صرفاصرفاً در رابطه با ازواج حضرت موسيموسی روا مي داشتند،می‌داشتند، و آيهآیه مورد بحث مسلمانان را از تكرارتکرار آن در مورد رسول خدا (ص) نهينهی ميكند.می‌کند؛ و ايناین نمونه ايای از تفسيرتفسیر بينامتنيبینامتنی متون مقدس مي باشدمی‌باشد. (دو فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات قرآن و حدیث، مقاله تفسیر بینامتنی از آیه 69۶۹ سوره احزاب بر اساس ترجمه هایترجمه‌های آلمانی و عبری قرآن کریم، حیدر عیوضی، 1396،۱۳۹۶، ص87ص۸۷).
 
== صفحات مربوط ==