باز کردن منو اصلی

تغییرات

جز
مسعود در همان سال‌های نخست سلطنتش، علی‌رغم وجود ترکمانان که در خراسان به غارت و تجاوز مشغول بودند؛ به یاد سنت دیرین پدر افتاد که غزوه و جهاد را در هر سال واجب می‌دانست.
 
[[اوغوز|طوایف سلجوقی]] در این ایام برای سلطان مسعود در تمامی خراسان گرفتاری‌هایی به وجود آورده بودند، همچنین علی تکین، در [[ماوراءالنهر]] و هارون پسر التونتاش در [[خوارزم]] بر علیه مسعود با ترکمانان همدست شده بودند، همچنین مسعود برای دفع خطر اباکالیجار امیر زیاری به گرگان و طبرستان لشکر کشید.
 
به هنگام بازگشت به [[غزنه]]، به سبب وخامت اوضاع خراسان و ماوراءالنهر، به فکر چاره افتاد، اما علی‌رغم کوشش‌های که به عمل آورد، به سبب عمیق شدن بحران و نفوذ سلاجقه در منطقه، رفع آن مشکلات دیگر ممکن نبود. با آن که در طلخاب، سلجوقیان را شکست داد اما آنها را در عقب‌نشینی دنبال نکرد به طوری که بار دیگر مهاجمان در حوالی [[سرخس]] سر برآوردند. با توجه به این دشواری‌ها و شکست‌ها از سلجوقیان، سلطان مسعود پیمان صلحی امضاء کرد که مطابق مفاد این پیمان [[نساء]]، باورد، فراوه و تمام بیابان‌های اطراف به ترکمانان واگذار شد.
تاریخ مسعودی معروف به [[تاریخ بیهقی]] درخشانترین تاریخ روزگار غزنوی، بلکه برجسته‌ترین تاریخ‌نگاری‌های ایران با نوشتن معروف به می‌باشد. این کتاب همانگونه که از نامش پیداست سرگذشت روزگار سلطان مسعود غزنوی است اما مناسبت به مسایل فراوان از دیگر ادوار پیش از سلطان یاد شده، بویژه رخدادهای مرتبط با [[سامانیان]] و [[آل بویه]] و قراخانیان و سیمجوریان و [[خوارزمشاهیان]] مقتدم و… پرداخته‌است.<ref>{{پک|بیات|۱۳۶۳|ک=شناسایی منابع و مآخذ تاریخ ایران|ص=۱۳۷}}</ref> نویسنده کتاب خود از دبیران دستگاه دیوانسالاری دوران غزنوی است.<ref>{{پک|بیات|۱۳۶۳|ک=شناسایی منابع و مآخذ تاریخ ایران|ص=۱۳۶}}</ref><ref>{{پک|میثمی|۱۳۹۱|ک=تاریخ‌نگاری فارسی|ص=۱۱۰}}</ref> او در گزارش رویداد دقت و حوصله فراوانی به خرج می‌دهد و بسیاری از جزئیات دقیق را برای خواننده بازگو می‌کند و تا آنجا که برای یک نویسنده دولتی ممکن بود است جانب انصاف و بی‌طرفی را رعایت کرده‌است.<ref>{{پک|بیات|۱۳۶۳|ک=شناسایی منابع و مآخذ تاریخ ایران|ص=۱۳۸}}</ref> اصل کتاب ۳۰ جلد بوده و ۵ جلد می باشدکه به گزارش روزگار سلطان مسعود غزنوی می‌پردازد. نیز برای بخشهایی از تاریخ غزنویان به ویژه شکست آنان از [[سلجوقیان]] و مناسبات بازماندگان خاندان غزنوی با دولت سلجوقی می‌تواند مفید باشد. [[زین الاخبار]] عبدالحی بن ضحاک گردیزی از جمله نخستین تاریخهای عمومی است که به شرح حال و روزگار [[غزنویان]] از آغاز تا جلوس مودودبن مسعود پرداخته‌است. این اثر نخستین تاریخ عمومی به زبان فارسی به‌شمار می‌رود.<ref>{{پک|میثمی|۱۳۹۱|ک=تاریخ‌نگاری فارسی|ص=۹۲}}</ref><ref>{{پک|فروزانی|۱۳۹۳|ک=غزنویان از پیدایش تا فروپاشی|ص=۱۰}}</ref>
 
نویسنده گمنام نیز که از جمله تواریخ عمومی فارسی است و در حدود سال ۵۲۰ تألیف یافته‌است نیز اشاراتی مختصر به تاریخ [[غزنویان]] تا زمان خود و به ویژه درگیری‌های آنان با سلجوقیان می‌نماید. همچنین باید از طبقات ناصری اثر گرانقدر منهاج الدین بن سراج الدین جوزجانی یاد کرد که در اوایل قرن هفتم هجری در [[هندوستان]] نوشته شده‌است. این کتاب به ویژه از جهت استفاده از منابعی نظیر قسمت‌های گمشده [[تاریخ بیهقی]] و برخی وقایع نامه‌های مربوط به [[قراختائیان]] و [[غوریان]] که امروزه از میان رفته‌اند جایگاه برجسته‌ای دارد. طبقات ناصری هم برای بررسی دوران پیدایش دولت غزنوی و اجداد این خاندان و هم مسئله مناسبات غزنویان و غوریان از اهمیت به سزایی برخوردار است. نیز به جهت استفاده از منابع گمشده‌ای مانند تجارب ابن فندق و احتمالاً ملک نامه (کتابی دربارهٔ تاریخ اوایل کار سلجوقیان) همچون طبقات ناصری علیرغمعلی‌رغم اینکه سالها پس از سقوط غزنویان نوشته شده‌است منبعی ارزشمند برای مطالعه تاریخ ایران در روزگار مورد بحث به‌شمار می‌رود. در کنار این منابع، برخی تاریخ‌های عمومی دیگر نیز اطلاعات مفیدی دربارهٔ غزنویان به دست می‌دهند که مهمترین آنها عبارتند از: مجمع الانساب شبانکاره ای، جامع التواریخ رشید فضل‌الله همدانی، المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم ابوالفرج بن الجوزی، مختصر الدول ابن عبری.
 
=== تاریخ‌های محلی ===
 
== نزاع پدریان و پسریان ==
[[Fileپرونده:MassudOfGhazniCoin.jpg|thumbبندانگشتی| سکه ضرب شده به نام سلطان مسعود غزنوی.]]
مسعود در اندیشه انتقام گرفتن از کسانی بود که در روزگار فرمانروایی سلطان محمود، او را آزرده بودند، اما در واقع، آنچه او را به رفتارهای نابخردانه با بعضی از بزرگان دولت سلطان محمود وادار نمود، توطئه‌های جمعی از افراد فرصت طلب بود. مسعود، حاجب بزرگ علی را با وجود این که در قدرت‌گیری او نقش اساسی ای داشت دستگیر کرد، پس از غارت اموال و متعلقاتش، او را به زندان انداخت. بهانه امیر مسعود در این کار ان بود که حاجب علی «از حد خود درگذشت و سلطانی بنشاند و دیگر او را برداشت.»<ref>{{پک|فروزانی|۱۳۹۳|ک=غزنویان از پیدایش تا فروپاشی|ص=۱۹۸}}</ref><ref>{{پک|باسورث|۱۳۷۸|ک=تاریخ غزنویان|ص=۲۳۷}}</ref><ref>{{پک|تاریخ ایران کمبریج|۱۳۶۳|ک=فرای|ص=۱۶۴}}</ref><ref>{{پک|محمدرضا ناجی|۱۳۸۷|ک=سامانیان و غزنویان|ص=۷۴}}</ref>
 
 
== سلطان مسعود و قراخانیان ==
[[Fileپرونده:Transoxiana 8th century.svg|thumbبندانگشتی|rightراست|300px|نقشه خراسان و ماورالنهر]]
بعد از مرگ محمود و اختلاف بر یر جانشینی او، امیر مسعود برای رویارویی با برادر خویش محمد، از علی تگین قراخانی کمک خواست. وی متعهد شد که پس از به دست آوردن پیروزی، ختلان قلمرو خویش را به یکی از فرزندان علی تگین واگذار نماید. اما چون سلطان مسعود بدون جنگ موفق شد برادر خود محمد را از حکومت برکنار سازد، نیازی به کمک نظامی علی تگین پیدا نکرد بنابراین پس از قدرت یابی، از واگذاری ختلان به علی تگین خودداری نمود. از سوی دیگر سلطان مسعود درصدد جلب دوستی قدرخان فرمانروای بزرگ قراخانی برآمد.<ref>{{پک|فروزانی|سال|ک=غزنویان از پیدایش تا فروپاشی|ص=۲۰۹}}</ref><ref>{{پک|باسورث|۱۳۹۳|ک=تاریخ غزنویان|ص=۲۴۲}}</ref>
 
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =Bosworth| نام =C.E| پیوند نویسنده =کلیفورد ادموند باسورث| مقاله =Ṭoghri̊l (I) Beg| دانشنامه =Encyclopaedia of Islam| ویرایش =Second| جلد=X| سال =| ناشر =| مکان =| شابک = | صفحه =54-553| زبان =en}}
{{پایان چپ‌چین}}
 
{{شاهان غزنوی}}
 
[[رده:ایرانی‌تبارها]]
[[رده:حاکمان ترک]]
[[رده:حاکمان دولت غزنویان]]
[[رده:درگذشتگان ۱۰۴۰ (میلادی)]]
[[رده:زادگان ۹۹۸ (میلادی)]]
[[رده:شاهان غزنوی]]
[[رده:غزنویان]]
[[رده:قانون‌گذاران سده ۱۱ (میلادی) در آسیا]]
۳٬۹۱۶٬۵۶۹

ویرایش